I SA/Wa 569/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Daniela Kozłowska (spr.) Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi W. P. i W. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za działkę zajętą pod drogę powiatową 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty [...] z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wojewoda [...] decyzją z [...] maja 2009 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania W. i W. P. od decyzji Starosty [...] z [...] listopada 2008 r. nr [...] o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w K., oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...] ha, zajętą pod drogę publiczną (ul. [...]) - utrzymał w mocy decyzję Starosty [...]. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Decyzją z [...] listopada 2008 r. Starosta [...] odmówił ustalenia odszkodowania za tę nieruchomość stwierdzając, że wnioskodawcy nie byli jej właścicielami w dniu 31 grudnia 1999 r. W. i W. P. odwołali się od tej decyzji zarzucając organowi niewłaściwą wykładnię przepisu art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.). W dniu 8 kwietnia 2002 r. W. P. złożył wniosek o odszkodowanie za część działki nr [...] położonej w K. Decyzją z [...] lutego 2006 r. Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Powiat [...] z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości zajętej pod ulicę [...] w K., oznaczoną jako działka nr [...]. Zgodnie z art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Odszkodowanie będzie ustalone i wypłacone według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Z akt sprawy wynika, że W. i W. P. nabyli przedmiotową nieruchomość na podstawie umowy sprzedaży zawartej [...] lutego 2001 r. (Rep. [...]). W związku z tym w dniu 31 grudnia 1998 r. nie byli właścicielami działki nr [...]. Stosownie zaś do art. 73 ust. ustawy powyższa nieruchomość z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa przeszła na własność Powiatu [...]. Na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy odszkodowanie ustalane jest na wniosek właściciela nieruchomości. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawcy nie byli właścicielami nieruchomości w dniu 1 stycznia 1999 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. i W. P. wnieśli o uchylenie decyzji Wojewody [...] [...] maja 2009 r. utrzymującej w mocy decyzję Starosty [...] z [...] listopada 2008 r. o odmowie ustalenia odszkodowania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Wojewoda nie uwzględnił skutków prawnych aktu notarialnego z [...] lutego 2001 r. Akt ten dotyczył m.in. przedmiotowej działki. Aktem tym sprzedający przenieśli na rzecz kupujących wszelkie prawa i obowiązki związane z przedmiotową działką, w tym prawo do żądania odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną. Skarżący nie mogli nabyć prawa własności przedmiotowej działki, nabyli uprawnienie do żądania odszkodowania, mimo że w nabycia byli przekonani, iż nabywają prawo własności. Skarżący są następcami prawnymi właściciela nieruchomości i przysługuje im prawo żądania odszkodowania. Odpowiadając na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jako zasadna została uwzględniona. Na wstępie należy wskazać, że ustawodawca wychodząc naprzeciw pojawiającej się konieczności uregulowania stanu prawnego gruntów zajętych pod drogi publiczne, wprowadził do ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną art. 73. Unormowanie to jako rozwiązanie incydentalne, polegające de facto na uzgodnieniu stanu prawnego dróg publicznych ze stanem faktycznym, miało w założeniu uporządkować zastałe od wielu lat stosunki własnościowe wszystkich nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, które nie stanowiły własności Skarbu Państwa ani jednostek samorządu terytorialnego. Zastosowano więc konstrukcję wywłaszczenia z mocy prawa, uzasadnioną potrzebą generalnego i jednolitego uporządkowania kwestii własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne w różnym okresie i w zróżnicowanych okolicznościach faktycznych. Wybudowanie drogi spowodowało bowiem nieodwracalny stan i przesądziło o wykorzystaniu zajętej nieruchomości na cel publiczny. Zatem odjęcie prawa własności na podstawie tego przepisu powinno być powiązane ze słusznym odszkodowaniem ustalonym i wypłacanym na rzecz osoby, która faktycznie doznała uszczerbku. Co do zasady podmiotem uprawnionym do realizacji roszczenia odszkodowawczego jest osoba, która w dniu 1 stycznia 1999 r. utraciła własność nieruchomości. Z wywłaszczeniem, które nastąpiło w tej dacie, ustawa powiązała powstanie roszczenia odszkodowawczego, wynikającego z utraty prawa, z tym tylko zastrzeżeniem, że realizacja tego roszczenia została odroczona i ograniczona w czasie oraz uzależniona od złożenia wniosku w ustawowym terminie do dnia 31 grudnia 2005 r. Takie stanowisko jest słuszne, o ile nie doszło do przeniesienia własności nieruchomości po dniu 31 grudnia 1998 r. przez właściciela ujawnionego w księdze wieczystej na rzecz innego podmiotu, jeszcze przed upływem terminu określonego w art. 73 ust. 4 ustawy oraz przed wydaniem przez wojewodę decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną. W niektórych sytuacjach byli właściciele nieruchomości zajętych pod drogi nie mieli świadomości, że dana nieruchomość lub jej część przeszła z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa i dokonywali obrotu tymi nieruchomościami legitymując się w tej dacie wpisem w księdze wieczystej prawa własności nieruchomości. Nowi nabywcy wpisywani byli do ksiąg wieczystych, gdyż prawo własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego nie było jeszcze wówczas ujawnione. Zatem dopóki nie doszło do stwierdzenia nieważności czynności prawnej objętej aktem notarialnym przez sąd powszechny lub nie został wykreślony z ksiąg wieczystych wpis prawa własności, nie można pozbawić tych osób ujawnionych w księdze wieczystej jako ich właściciele, jeszcze przed wydaniem decyzji przez wojewodę o stwierdzeniu nabycia takiej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, przymiotu właściciela w rozumieniu art. 73 ust. 4 ustawy, tj. podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku o odszkodowanie. Zagadnienie rzeczywistego skutku prawnego umowy zawartej po dniu 31 grudnia 1998 r. i mocy prawnej wpisu prawa własności w księdze wieczystej co do nabycia prawa własności takiej nieruchomości nie może być rozstrzygane w sprawach administracyjnych regulowanych na podstawie art. 73 ustawy, gdyż przepis ten reguluje sytuację z zakresu prawa publicznego-administracyjnego, a nie prawa prywatnego, cywilnego. Spory w tym zakresie mogą być rozstrzygane tylko na drodze cywilnoprawnej. W rozpatrywanej sprawie warunki te zostały spełnione. W. P. złożył w dniu 8 kwietnia 2002 r. w Starostwie Powiatowym w [...] wniosek o odszkodowanie za część nieruchomości zajętą pod drogę publiczną, ul. [...] w K. Z akt sprawy wynika, że W. i W. P. aktem notarialnym z dnia [...] lutego 2001 r. Rep. [...] nabyli nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o powierzchni [...] m², położoną w K. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Zarządu Powiatu [...], stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez ten Powiat prawa własności nieruchomości położonej w K. oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m² stanowiącej własność W. i W. P., zapisanej w księdze wieczystej nr [...], zajętej pod drogę powiatową. W ponownym postępowaniu konieczne będzie uwzględnienie powyższych rozważań i ponowne rozpoznanie wniosku. Należy dodać, że z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, iż uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy, zawarła umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w formie aktu notarialnego z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt I OPS 3/09). Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).