I SA/Wa 571/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędziowie: Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Sędzia WSA Gabriela Nowak Protokolant Anna Traczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2010 r. sprawy ze skargi A. W., E. K., S. K. i B. H. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [....] września 1997 r. nr [....] w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [....] z dnia [...;] września 1993 r. nr [....] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [....] września 1997 r. nr [....], po rozpoznaniu odwołania J. K. i M. G., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [....] z dnia [....] grudnia 1994 r. nr [....] o odmowie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostatecznym orzeczeniem Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [....] listopada 1956 r. nr [....] w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczony grunt pod budowę Zakładów Papierniczych w M.. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Przedmiotowa nieruchomość stanowiąca własność A. i A. małżonków F. została wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [....] września 1953 r. nr [....] z przeznaczeniem pod budowę [....] Zakładów Papierniczych w M. Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [....] maja 1956 r. nr [....] ustalone zostało odszkodowanie za wywłaszczony grunt. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy decyzją Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [....] listopada 1956 r. nr [....]. W 1990 r. spadkobiercy dawnych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości wystąpili o rekompensatę pieniężną za ten grunt. Wniosek ten został potraktowany jako żądanie wznowienia postępowania zakończonego decyzją w sprawie odszkodowania. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i rozwoju Miast podał, że Wojewoda decyzją z dnia [....] grudnia 1994 r. nr [....] uchylił decyzję z dnia [....] sierpnia 1993 r. nr [....] i odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostatecznym orzeczeniem Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [....] listopada 1956 r. nr [....] w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczony grunt pod budowę Zakładów Papierniczych w M. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [....] września 1997 r. nr [....], po rozpoznaniu odwołania J. K. i M. G., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [....] z dnia [....] grudnia 1994 r. nr [....]. Organ odwoławczy zgodził się ze stanowiskiem wyrażonym w decyzji pierwszoinstancyjnej, że żadna z określonych w art. 145 § 1 k.p.a. przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego nie występuje. Ponadto wskazał na upływ terminów przewidzianych w art. 146 k.p.a. uniemożliwiających wznowienie postępowania w sprawie o wypłatę odszkodowania za wywłaszczony grunt. Organ wskazał również, że niepodjęcie ustalonego decyzją odszkodowania za wywłaszczony grunt oraz kwestionowanie jego wysokości nie może skutkować wznowieniem postępowania. Organy administracyjne bowiem badając prawidłowość decyzji są obowiązane skontrolować je pod katem zgodności z ówcześnie obowiązującym prawem. Skargę na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [....] września 1997 r. nr [....] do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła J. K.. W skardze wskazała, że nie brała udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym i nigdy nie odebrała odszkodowania za zabrany grunt o powierzchni [...] ha w M. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2001 r. postępowanie w sprawie zostało zawieszone z powodu śmierci skarżącej. Po podjęciu postępowania spadkobiercy skarżącej: A. W., E. K., S. K. i B. H. pismem z 2008 r. podtrzymali skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 22 października 1997 r. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga została uwzględniona aczkolwiek z innych powodów niż wskazane w skardze. W niniejszej sprawie żądanie zawarte we wniosku z 1990 r. potraktowane zostało przez organy administracyjne jako wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ustalającą odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Z chwilą złożenia wniosku o wznowienie postępowania obowiązkiem organu jest zbadanie terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania określonego w art. 148 § 1 k.p.a. Jeżeli termin został zachowany, właściwy organ winien wznowić postępowanie (art. 149 § 1 k.p.a.) albo odmówić wznowienia postępowania (art. 149 § 3 k.p.a.), wtedy, gdy: 1) podanie o wznowienie postępowania złoży jednostka nie będąca stroną w sprawie lub strona nie mająca zdolności do czynności prawnych, a działająca bez przedstawiciela ustawowego, 2) strona żąda wznowienia postępowania w sprawie, w której organ działał w innej formie, np. umowy cywilnoprawnej, 3) w podaniu o wznowienie postępowania nie powołano żadnej z przyczyn wznowienia określonych w art. 145 § 1 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1999 r., sygn. akt II SA 1604/99). Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego w przeciwieństwie do trybu zwykłego oraz pozostałych trybów nadzwyczajnych wyraźnie regulują formę wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia. Wszczęcie to następuje w drodze postanowienia. Wyraźnie regulują też odmowę wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia, która następuje w drodze decyzji. Powyższe wskazuje na to, że w postępowaniu wznowieniowym odróżnia się dwa etapy tego postępowania. W fazie pierwszej następuje jedynie wstępne badanie dopuszczalności wznowienia, zachowanie terminu oraz wyjaśnienie czy strona powołuje ustawową podstawę wznowienia. Innym celom służy drugi etap postępowania i zapadają w nim inne rodzaje rozstrzygnięć. Gdyby wskutek nierozróżniania tych etapów doszło do zazębienia się lub połączenia w jednym orzeczeniu kilku rodzajów rozstrzygnięć, to w zależności od wagi tych uchybień, można mówić o naruszeniu lub rażącym naruszeniu prawa. W świetle art. 149 § 2 k.p.a. ocena przyczyn wznowienia przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania jest niedopuszczalna, gdyż ustalenie, czy zachodzą podstawy wznowienia, może nastąpić wyłącznie w toku wznowionego postępowania. Wznowienie postępowania stanowi nadzwyczajny tryb weryfikacji decyzji ostatecznych i może nastąpić tylko w przypadkach ściśle określonych w ustawie i po spełnieniu koniecznych warunków. W rozpoznawanej sprawie organy administracyjne odmówiły wznowienia postępowania z wniosku J. K. i M. G. – spadkobierczyń dawnych właścicieli nieruchomości wywłaszczonej, uznając, iż żadna z przesłanek wznowienia, określonych w art. 145 § 1 k.p.a., nie zaistniała oraz ze względu na upływ terminów wskazanych w art. 146 k.p.a. Oznacza to, że organy przystąpiły do badania, czy zachodzą podstawy wznowienia postępowania, pomimo tego, że postępowanie wznowieniowe nie zostało wszczęte przez wydanie postanowienia na podstawie art. 149 § 1 k.p.a. Poza tym wskazać należy, że powoływanie się na przesłankę określoną w art. 146 § 1 k.p.a. wymaga wznowienia postępowania. Odmienną bowiem kwestią jest to, że na skutek upływu czasu nie będzie mogło dojść do uchylenia decyzji dotychczasowej, a odmienną kwestia odmowy wznowienia postępowania. Jeżeli więc ustalono, że z żądaniem występuje strona, że zachowała termin oraz że powołuje się na ustawowe przesłanki wznowienia, organ najpierw winien wydać postanowienie o wznowieniu postępowania, dopiero później – w drugiej fazie postępowania wznowieniowego – wydać decyzję odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej i wskazać z jakich przyczyn. Powyższe wskazuje, dlaczego Sąd uznał, że organy nie zastosowały prawidłowej formy załatwienia sprawy z wniosku o wznowienie postępowania. Dodatkowo wskazać należy, że w myśl art. 61 § 4 k.p.a. o wszczęciu postępowania należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Z akt sprawy wynika, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [....] maja 1956 r. nr [....] ustalające odszkodowanie za wywłaszczony grunt oraz decyzja Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [....] listopada 1956 r. nr [....] nie dotyczyły wyłącznie sprawy ustalenia odszkodowania dla A. i A. małżonków F.. A zatem, decyzja w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego powyższymi decyzjami musi jasno określać czy odnosi się do całości postępowania zakończonego decyzją o odszkodowaniu, czy do tej części postępowania, które dotyczy wyłącznie sprawy ustalenia odszkodowania poprzednikom prawnym wnioskodawczyń wznowienia. Zwrócić uwagę należy jeszcze, że w aktach sprawy brak jest wskazywanej przez organ odwoławczy decyzji pierwszoinstncyjnej z dnia [....] grudnia 1994 r. nr [....]. Jedynym pismem z dnia [....] grudnia 1994 r. nr [....] jest pismo Urzędu Wojewódzkiego w C. przekazujące Ministrowi Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa akta sprawy wraz z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 1994 r. sygn. akt SA/Ka 2392/93. Z akt sprawy wynika, że prawdopodobnie decyzją pierwszoinstncyjną jest decyzja Wojewody [....] z dnia [....] września 1993 r. nr [....] w przedmiocie uchylenia decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w M. z dnia [....] sierpnia 1993 r. nr [....] Organ ponownie więc rozpoznając sprawę będzie musiał ustalić, właściwą decyzję pierwszoninstancyjną. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz na podstawie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.