I SA/Wa 577/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania W. K., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy B. z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] odmawiającą przyznania W. K. zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego bezzwrotnego na [...]. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Burmistrza Gminy B. decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. odmówił przyznania W. K. zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego bezzwrotnego na [...]. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem W. K. wniósł odwołanie. Po jego rozpatrzeniu organ odwoławczy uznał, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ II instancji wyjaśnił, że obecnie obowiązujący stan prawny w zakresie spraw objętych decyzją organu I instancji został ukształtowany ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. z 2009 r. Dz. U. Nr 175, poz. 1362, ze zm.). Powołując się na treść art. art. 2 ust. 1, art. 3, art. 39 i art. 41 tej ustawy wyjaśnił, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Następnie odnosząc przytoczone przepisy do przedmiotowej sprawy Kolegium zauważyło, że z akt sprawy, w tym z treści wywiadu środowiskowego wynika, że W. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód w wysokości [...] zł. Zatem dochód wnioskodawcy przekracza kryterium dochodowe wynoszące 477 zł. Brak jest zatem podstaw do przyznania zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Brak jest również podstaw do przyznania zasiłku celowego zwrotnego, ponieważ cele wnioskowane przez W. K. nie mieszczą się w katalogu zawartym w powołanych przepisach ustawy o pomocy społecznej a nadto ich kwoty wykraczają poza możliwości Ośrodka. Ponadto organ nie znalazł podstaw do zastosowania art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, stosownie do którego w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Organ wyjaśnił, że ze sformułowania tego przepisu wynika, że decyzja o przyznaniu pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego mieści się w sferze uznania administracyjnego. Wobec czego organ administracji biorąc pod uwagę sytuację materialną i osobistą wnioskodawcy, jak również aktualne możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej, decyduje o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego. Organ wskazał również, że Ośrodek udziela pomocy w pierwszej kolejności osobom i rodzinom, które nie posiadają własnego dochodu bądź ich dochód jest niższy od kryterium ustawowego. W przypadku W. K. wnioskowana pomoc jest pomocą fakultatywną nawet przy spełnieniu wszystkich przesłanek ustawowych. Pomoc społeczna nie przysługuje bowiem tym, którzy mają własne środki na utrzymanie. Przy czym Ośrodek odmawiając przyznania pomocy na wnioskowane cele uznał, że nie stanowią one niezbędnej potrzeby, a niniejsza odmowa nie pogorszy sytuacji bytowej wnioskodawcy pozostającego pod stałą opieką Ośrodka, który pokrywa w całości, w formie zasiłków celowych zwrotnych z odstąpieniem od obowiązku zwrotu, koszty zużytej energii elektrycznej, gazu, wody oraz rozmów telefonicznych. Organ odwoławczy podkreślił, że pomoc jest udzielana także na leki, wizyty u lekarza, dojazdy do lekarza, wymianę zamka w drzwiach i inne cele uznane za niezbędne i celowe. Po wyrażeniu zgody skarżący otrzymuje również bezpłatne obiady oraz korzysta z innych usług przyznanych przez Ośrodek (opiekuńczych oraz [...]). Organ wyjaśnił, że odmawia pomocy pieniężnej na: [...], ponieważ decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] wnioskodawca otrzymał pomoc na [...], [...], ponieważ [...], zwrot za [...], ponieważ Ośrodek przyznał już pomoc na ten cel decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...]. Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji nie przekroczył granic uznania, gdyż w ocenie Kolegium nie ma podstaw do przyznania pomocy na realizację celów wskazanych przez wnioskodawcę. Podniósł również, że przyznawanie pomocy finansowej należy do zadań ośrodka pomocy społecznej, w ramach których zobowiązany jest on zaspokoić najbardziej pilne i konieczne potrzeby osób mieszkających w obszarze jego działania. Przy czym możliwość zaspokojenia tych potrzeb jest niewątpliwie determinowana posiadanymi przez ośrodek środkami pieniężnymi, których otrzymaną wysokość musi on brać pod uwagę. W sytuacji, kiedy środki są ograniczone, a potrzebujących jest wielu Ośrodek jest zmuszony do dokonania ich podziału pomiędzy jak największą liczbę potrzebujących. W związku z powyższym Ośrodek korzysta w tym względzie z prawa uznania, kto jest najbardziej potrzebującym, a także czy i jaką formę oraz wymiar pomocy należy mu przyznać. Organ odwoławczy podkreślił, że z wyjaśnień organu I instancji wynika, że decyzjami z dnia [...] listopada 2010 r. oraz [...] listopada 2010 r. W. K. otrzymał już pomoc na [...], a zatem w tym zakresie zgłoszone żądania pokrywają się z poprzednimi uwzględnionymi już przez organ I instancji. Natomiast odnośnie pomocy [...] wyjaśniono, że [...]. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył W. K. W uzasadnieniu skargi wniósł o jej uchylenie wraz z decyzją organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zatem zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Przedmiotem niniejszej sprawy jest odmowa przyznania świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej - w szczególności może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jednocześnie przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w tym przepisie, uzależnione jest od wysokości dochodu osiąganego przez osobę zainteresowaną. Natomiast gdy osiągany dochód przekracza kryterium dochodowe, może nastąpić przyznanie świadczenia jedynie na mocy art. 41 powołanej ustawy, który określa, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, które podlegają zwrotowi częściowo lub w całości. Organy orzekające w niniejszej sprawie ustaliły i kwestia ta nie jest sporna między stronami, że W. K. przekroczył kryterium dochodowe, które wynosi 477 zł (dochód W. K. wyniósł bowiem [...] zł.). Wobec powyższego prawidłowo organy orzekające uznały, że przedmiotową sprawę należało rozpoznać w oparciu o kryteria określone w powołanym art. 41 ustawy o pomocy społecznej, z brzmienia którego wynika, że decyzja podejmowana przez organ administracji ma charakter uznaniowy - zależy od tak zwanego uznania administracyjnego. Przy czym organ rozpoznając wniosek o przyznanie pomocy każdorazowo musi ustalić, czy złożony wniosek dotyczy niezbędnej potrzeby życiowej istniejącej w chwili złożenia wniosku, czy wnioskodawca spełnia warunki wyznaczone ustawą, by taką pomoc otrzymać i czy organ dysponuje środkami finansowymi na udzielenie pomocy. Organ administracji nie może jednak podejmować takiej decyzji w sposób całkowicie dowolny, jest bowiem związany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7 i 77 § 1, jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje bowiem prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz finansowych możliwości ośrodków pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Samo zatem spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia, ponieważ organ może, lecz nie jest obowiązany, przyznać wnioskowane świadczenie. Jeśli organ pomocy społecznej prawidłowo ocenił z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby skarżącego, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania skarżącemu zasiłku celowego specjalnego, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. Dlatego też w przypadku wydawania decyzji w ramach uznania administracyjnego, do których należy zaliczyć decyzję wydaną w niniejszej sprawie, organy administracji publicznej mają obowiązek szczególnej dbałości o prawidłowe i wyczerpujące uzasadnienie wydanego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie zarówno organ I, jak i II instancji wydając rozstrzygnięcia uwzględniły wskazane wyżej kryteria. Właściwie uzasadniły odmowę przyznania świadczeń na [...]. Ponadto zasadnie wskazały, że wnioskowane świadczenia nie dotyczą niezbędnej potrzeby życiowej istniejącej w chwili złożenia wniosku, w sytuacji kiedy skarżący domaga się świadczeń na m.in. [...]. Przyznanie zatem pomocy finansowej w przedmiotowej sprawie byłoby sprzeczne z intencją ustawodawcy oraz mogłoby prowadzić do sytuacji bezpodstawnej wypłaty wnioskowanych świadczeń z niewątpliwą szkodą dla innych osób potrzebujących objętych opieką przez Ośrodek Pomocy Społecznej. Prawidłowo zatem organy orzekające uznały, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanych świadczeń, bowiem w sprawie w nie zachodzi uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, a nadto wnioskowane cele, na które miałaby być przyznana pomoc, nie mieszczą się w zakresie określonym przez przepisy ustawy o pomocy społecznej. W tej sytuacji odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego nie narusza zasady swobodnego uznania organu, jaką kierowały się w tej sprawie organy orzekające. Zważyć także należy, że skarżący z uwagi na stan zdrowia i sytuację materialną i tak jest objęty stałą pomocą Państwa w różnych formach (obiady, bieżące opłaty za energię elektryczną, gaz, telefon ponosi ośrodek pomocy społecznej w B.). Jednakże jak wyżej wskazano, nie każde żądanie skarżącego może być uznane za uzasadnione i zaspokojone przez organ. W tej sytuacji uznać należy, że organy obu instancji przeprowadziły postępowanie zgodnie z przepisami prawa i nie naruszając granic uznania administracyjnego wydały prawidłowe rozstrzygnięcia. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.