I SA/Wa 577/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Łukasz Trochym, Protokolant referent stażysta Magdalena Biadoń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o. o. z siedzibą w [...] i M. J. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 12 stycznia 2024 r. nr 128/2024 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę. Wojewoda Mazowiecki decyzją z 12 stycznia 2024 r. nr 128/2023 po rozpatrzeniu odwołania [...] sp. z o.o. z siedzibą w G. utrzymał w mocy pkt 1 decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 11 kwietnia 2023 r. nr [...] umarzający jako bezprzedmiotowe postępowanie w części rozpoznania wniosku złożonego przez J. B. działającego w imieniu i na rzecz spółki [...] . sp.j. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość warszawską położoną przy ul. [...], ozn. jako hip. "[...]", rej. hip. [...]. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Nieruchomość położona w W. przy ul. [...], ozn. jako hip. "[...]", rej hip. [...], objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 21 listopada 1945 r., przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Gminy [...], a następnie na własność Skarbu Państwa w oparciu o art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. z 1950 r., Nr 14, poz. 130). Z opinii geodezyjnej z 21 kwietnia 2022 r. sporządzonej przez geodetę J. W. wynika, że dawna nieruchomości hip. ozn. jako hip. "[...]", rej hip. [...] stanowi obecnie grunt o pow. 1197 m² i znajduje się w granicach działki ewid. nr [...] - cz. o pow. 1197 m² z obrębu [...]. Z zaświadczenia Państwowego Biura Notarialnego w [...] z 19 grudnia 1972 r. nr [...] wynika, że zgodnie ze stanem działów I, II, III i IV wykazu hipotecznego nieruchomości "[...]", Nr rej. hip. [...], tytuł własności tej nieruchomości zawierającej powierzchni 179,8 sąż. kw. oraz przestrzeni 1142, 94 łokci kw. uregulowany był na imię S. i K. małż. K. , w równych częściach niepodzielnie, na mocy aktu z 26 stycznia 1935 r., Nr [...] tej księgi. Obecnie tytuł własności tej nieruchomości przepisany jest na rzecz Skarbu Państwa, na wniosek z 30 grudnia1964 r., dz. kw [...] i z 9 marca 1965 r., dz. kw. [...] i na podstawie aktu zrzeczenia się prawa własności nieruchomości z 29 grudnia 1964 r. oraz postanowienia Prezydium Rady Narodowej [...] Wydział Gospodarki Terenami z 28 stycznia 1965 r., [...] . Małżonkowie K. i S. K. 18 maja 1949 r. złożyli wniosek o przyznanie za czynszem symbolicznym prawa własności czasowej do terenu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] . Następnie 29 grudnia 1964 r. aktem notarialnym Nr [...] sporządzonym przed A. G. - notariuszem Państwowego Biura Notarialnego w W. S. H. i K. małż. K. oświadczyli, że zrzekają się własności nieruchomości ozn. jako hip. "[...]", rej. hip. [...] położonej przy ul. [...] i składającej się z działki gruntu obszaru około 11 arów 93 m² oraz ze znajdującego się na tej działce budynku mieszkalnego, drewnianego, jednopiętrowego z dwoma murowanymi przybudówkami parterowymi oraz praw i roszczeń o przyznanie wieczystego użytkowania do powyższej działki gruntu, z tytułu przejęcia tej działki na rzecz Państwa. W tej sytuacji Prezydium Rady Narodowej Wydział Gospodarowania Terenami postanowieniem z 28 stycznia 1965 r. nr [...] umorzyło postępowanie w sprawie rozpoznania wniosku z 18 maja 1949 r. Następnie Prezydium Rady Narodowej [...] decyzją z 30 maja 1973 r. nr [...] wniosek o przyznanie odszkodowania przewidzianego w art. 53 ustawy wywłaszczeniowej pozostawiło bez uwzględnienia. M. J. wnioskiem z 22 marca 2010 r. zwróciła się o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość warszawską położoną przy ul. [...]. Następnie wnioskiem z 18 sierpnia 2012 r. o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość wystąpił J. B. działający w imieniu i na rzecz M. J. oraz [...] sp.j. Do wniosku została załączona umowa barterowa dotycząca pomocy w dochodzeniu roszczeń do nieruchomości przejętej przez Skarb Państwa w zamian za cesję udziału w roszczeniu odszkodowawczym z 6 października 2011 r. zawarta pomiędzy M. J. a [...] . Spółka Jawna polegająca na przeniesieniu udziału w roszczeniu o odszkodowanie za nieruchomość warszawską położoną przy ul. [...] w udziale wynoszącym 25% na spółkę [...] . sp.j., dochodzonych zarówno w postępowaniu administracyjnych, jak i w postępowaniach toczących się przed sądami powszechnymi. Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 1 lutego 2013 r. nr [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie dotyczącej przyznania odszkodowania za ww. nieruchomość. Wojewoda Mazowiecki decyzją z 21 sierpnia 2013 r. nr [...] uchylił ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 22 kwietnia 2014 r. nr [...] ponownie umorzył postępowanie w sprawie o przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość jako bezprzedmiotowe. Wojewoda Mazowiecki decyzją z 26 lutego 2015 r. nr [...] uchylił ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi i instancji. W toku postępowania do akt zostały złożone: - prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w W. I Wydział Cywilny z 28 czerwca 2010 r. sygn. akt I Ns 425/10 zgodnie, z którym spadek po K. K. na podstawie ustawy nabył mąż S. H. K. w całości; - potwierdzona notarialnie kopia prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla W.[...] z 22 maja 1980 r. sygn. akt II Ns II 663/80 zgodnie, z którym spadek po S. H. u K. m nabyła w całości I. G. z d. T. na mocy testamentu notarialnego z 9 października 1979 r. otwartego i ogłoszonego w Państwowym Biurze Notarialnym w W. 15 kwietnia 1980 r. w sprawie [...] ; - potwierdzona notarialnie kopia prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] II Wydział Cywilny z 19 grudnia 2006 r. sygn. akt [...] zgodnie, z którym spadek po I. D. z domu T. na podstawie testamentu notarialnego z 1 grudnia 2000 r. otwartego i ogłoszonego 10 listopada 2006 r. w Sądzie Rejonowym dla [...] nabyła M. G. J. w całości. Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 11 kwietnia 2023 r. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w części dotyczącej rozpoznania wniosku złożonego przez J. B. działającego w imieniu i na rzecz spółki [...] . sp.j. o przyznanie odszkodowania za ww. nieruchomość warszawską (pkt 1). Organ stwierdził jednocześnie, że wniosek M. J. rozstrzygnięty zostanie odrębną decyzją (pkt 2). Organ I instancji uznał, że umowa barterowa dotycząca pomocy w dochodzeniu roszczeń do nieruchomości przejętej przez Skarb Państwa w zamian za cesje udziału w roszczeniu odszkodowawczym z 6 października 2011 r. zawarta pomiędzy M. J. a [...] . Spółka Jawna, polegająca na przeniesieniu udziału w roszczeniu o odszkodowanie za ww. nieruchomość warszawską w udziale wynoszącym 25% na spółkę [...] . sp.j., dochodzonych zarówno w postępowaniach administracyjnych, jak i w postępowaniach toczących się przed sądami powszechnymi, nie legitymowała - w rozumieniu prawa administracyjnego (w tym art. 28 k.p.a.) - osób wskazanych w tej umowie, jako nabywców praw i roszczeń - w rozumieniu prawa cywilnego - do skutecznego ubiegania się o przyznanie odszkodowanie. Organ I instancji zaznaczył, że warunkiem złożenia skutecznego wniosku o przyznanie odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami jest zgłoszenie wniosku przez poprzednich właścicieli nieruchomości lub ich następców prawnych, którzy zostali pozbawieni możliwości władania działką po dniu 5 kwietnia 1958 r. Zdaniem Prezydenta m.st. Warszawy wnioskodawca nie przedstawił żadnych dowodów na mocy, których mógłby wywodzić skutki prawne do legitymacji jako strony postępowania o przyznanie odszkodowania za ww. nieruchomość. [...] sp. z o.o. z siedzibą w G. wniosła odwołanie od powyższej decyzji w części dotyczącej rozstrzygnięcia zawartego w pkt 1. Wojewoda Mazowiecki rozpoznając sprawę przytoczył art. 105 § 1 k.p.a. i art. 28 k.p.a., stanowisko doktryny oraz orzecznictwo sądowoadministracyjne odnoszące się do strony postępowania i interesu prawnego i zaznaczył, że w niniejszej sprawie przyczyną umorzenia postępowania było uznanie przez organ I instancji, że z wnioskiem o odszkodowanie za ww. nieruchomość objętą działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. wystąpiły osoby nieposiadające przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Uprawnionym do złożenia wniosku jest bowiem dawny właściciel lub jego spadkobierca, nie zaś osoba wywodząca swój interes prawny z czynności cywilnoprawnej w postaci nabycia roszczeń dekretowych po dniu 21 listopada 1945 r. Wojewoda Mazowiecki podkreślił, że kwestia nabycia praw i roszczeń wynikających z dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy oraz występowania jako strona postępowania w sprawie o odszkodowanie była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uchwale z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt I OPS 1/22 Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że przelew wierzytelności odszkodowawczej z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, nie prowadzi do powstania po stronie nabywcy roszczenia odszkodowawczego (cesjonariusza) interesu prawnego w domaganiu się od organu administracji publicznej ustalenia należnego odszkodowania. W ocenie NSA źródłem interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 k.p.a. (którym musi legitymować się podmiot inicjujący jakiekolwiek postępowanie administracyjne, w tym również postępowanie o ustalenie odszkodowania za odjęcie prawa własności nieruchomości na podstawie art. 128 ustawy o gospodarce nieruchomościami), jest norma prawa powszechnie obowiązującego, a nie skutki czynności prawnej dokonanej przez podmiot prawa cywilnego. Dla uzyskania przymiotu strony postępowania administracyjnego, niezbędne jest istnienie normy prawa materialnego, która łączyłaby z faktem zawarcia umowy przelewu wierzytelności skutek w postaci przypisania nabywcy wierzytelności interesu prawnego. Przedmiot czynności prawnej nie czyni z niej normy prawnej. Następnie w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 2875/20, I OSK 2034/20, I OSK 707/20, I OSK 1717/20, NSA orzekł, że nabywcy roszczeń reprywatyzacyjnych nie mogą być stroną postępowań administracyjnych. Sąd stwierdził brak możliwości stwierdzenia interesu prawnego po stronie nabywców praw i roszczeń w postępowaniu administracyjnym prowadzonym na podstawie dekretu warszawskiego. Wojewoda Mazowiecki przytoczył stanowisko wyrażone w uzasadnieniach powołanych wyroków oraz szereg orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego odnoszących się do praw nabywców roszczeń z tytułu art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. oraz do praw nabywców roszczeń o ustalenie odszkodowania za nieruchomość i zaznaczył, że organ I instancji słusznie uznał, że z wnioskiem o odszkodowanie za nieruchomość objętą działaniem ww. dekretu wystąpiły osoby nieposiadające przymiotu strony postępowania, ponieważ uprawnionym do złożenia wniosku jest dawny właściciel lub jego spadkobierca, nie zaś osoba wywodząca swój interes prawny z czynności cywilnoprawnej w postaci nabycia roszczeń dekretowych po dniu 21 listopada 1945 r. Zdaniem organu odwoławczego Prezydent m.st. Warszawy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy ocenił właściwie i szczegółowo wyjaśnił motywy jakimi kierował się przy rozstrzyganiu sprawy. Zarzuty wskazane w odwołaniu są zaś pozbawione usprawiedliwionych podstaw. [...] Sp. z o.o. z siedzibą w G. oraz M. J. wnieśli skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając zaskarżonej decyzji: 1. mające istotny wpływ na wynik postępowania naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 28 k.p.a. w związku z art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 509 k.c. poprzez błędne przyjęcie, iż [...] sp. z o. o. w związku z brakiem interesu prawnego w przedmiotowym postępowaniu nie jest jego stroną, podczas gdy Spółka ta w wyniku skutecznie zawartej umowy przelewu wierzytelności zyskała przymiot następcy prawnego byłych właścicieli nieruchomości, w związku z czym posiada ona legitymację do dochodzenia odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, a co za tym idzie postępowanie dotyczy jej interesu prawnego, ergo jest ona stroną przedmiotowego postępowania; 2. mające istotny wpływ na wynik postępowania naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że przedmiotowe postępowanie stało się bezprzedmiotowe w stosunku do Spółki [...] sp. z o.o. ze względu na to, iż nie posiada ona przymiotu strony i w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji umarzającej postępowanie w części dotyczącej tej Spółki, podczas gdy [...] sp. z o.o. jest stroną niniejszego postępowania, w związku z czym postępowanie względem niej powinno się toczyć w dalszym ciągu. W uzasadnieniu skargi skarżący przytoczyli argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Wojewoda Mazowiecki w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że dla jej rozstrzygnięcia w kontekście prawidłowego ustalenia stron postępowania znajduje zastosowania uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 czerwca 2022r. sygn. I OPS 1/22. W uchwale tej Sąd stwierdził bowiem, że źródłem interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 k.p.a., jest norma prawa powszechnie obowiązującego, a nie skutki czynności prawnej dokonanej przez podmiot prawa cywilnego. Sąd wskazał, że z samej umowy przelewu, ujętej w art. 509 k.c., której przedmiotem jest wierzytelność odszkodowawcza za odjęcie prawa własności nieruchomości w wyniku zdarzenia lub aktu ze sfery prawa publicznego, nabywcy tej wierzytelności w sprawie o ustalenie odszkodowania, o którym mowa w art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. W zaistniałym stanie faktycznym sprawy skarżąca Spółka [...] spółka jawna nie może być uznana za podmiot uprawniony do uzyskania żądanego odszkodowania, nie jest bowiem byłą właścicielką gruntu nieruchomości utraconej w wyniku działania przepisów dekretu warszawskiego, ani jego spadkobierczynią, a tylko takie osoby kwalifikować należy jako "uprawnione" do skutecznego domagania się realizacji roszczenia odszkodowawczego. W badanej sprawie nie istnieje norma prawa materialnego kreująca po stronie spółki przymiot strony w prowadzonym w tym przedmiocie postępowaniu. Swoje prawa Spółka wywodzi z umowy barterowej, zawartej 6 października 2011 r. pomiędzy skarżącą Spółką a M. J. , dotyczącej pomocy w dochodzeniu roszczeń do nieruchomości przejętej przez Skarb Państwa w zamian za cesje udziału w roszczeniu odszkodowawczym, polegającej na przeniesieniu udziału w roszczeniu o odszkodowanie za ww. nieruchomość warszawską w udziale wynoszącym 25% na Spółkę [...] . sp.j., dochodzonych zarówno w postępowaniach administracyjnych, jak i w postępowaniach toczących się przed sądami powszechnymi, Powyższe oznacza, że posiadane prawa i roszczenia przewidziane w dekrecie warszawskim skarżąca Spółka uzyskała pod tytułem syngularnym od spadkobierczyni byłych właścicieli spornej nieruchomości, co w świetle cytowanej wyżej uchwały determinuje ocenę, że nie posiada przymiotu strony w niniejszej sprawie. Z art. 269 § 1 p.p.s.a. wprost wynika, że ogólna moc wiążąca uchwał NSA konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z tych przyczyn umorzenie postępowania wszczętego wnioskiem skarżącej, o czym na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. orzekł Prezydent m.st. Warszawy nie narusza prawa. Nie naruszył go tym samym Wojewoda Mazowiecki utrzymując decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Mając to na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku ,na podstawie art. 151 p.p.s.a.