I SA/Wa 589/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Przemysław Żmich, asesor WSA Marek Maliński, Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2024 r. sprawy ze skargi G. W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 10 stycznia 2024 r. nr 70/2024 w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargę Decyzją Nr [...] z dnia 11 października 2022 r. Prezydent m. st. Warszawy odmówił G. W. (dalej jako skarżąca) przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], hip. [...] ozn. jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] oraz działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...]. Pierwotną odmowną decyzję Nr [...] z dnia 20 marca 2013 r. (zainicjowaną wnioskiem z dnia 11 maja 2010 r.) uchylił Wojewoda Mazowiecki decyzją Nr 1212/2013 z dnia 28 czerwca 2013 r. W wyniku ponownego rozpoznania wniosku J. W. z dnia 11 maja 2010 r. Prezydent m. st. Warszawy ustalił, iż nieruchomość J. R. położona przy ul [...], hip. [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279, dalej jako dekret). Obecnie na mocy art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz.U. Nr 41, poz. 361 z późn. zm.) grunt przedmiotowej nieruchomości stanowi własność m. st. Warszawy. Organ ustalił, na podstawie opracowania geodezyjnego z dnia 18 listopada 2021 r. sporządzonego przez uprawnionego geodetę, że obecnie dawna nieruchomość hipoteczna hip. [...], stanowi działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] o pow. 324 m2 oraz działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] o pow. 954 m2. Wyjaśnił, że zgodnie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 344; dalej: "ugn"), przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie ww. dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W kwestii pierwszej przesłanki dotyczącej przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne organ zważył, iż zgodnie z ogólnym planem zabudowania m.st. Warszawy zatwierdzonym przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu 11 sierpnia 1931 r., obowiązującym w dacie wejścia w życie ww. dekretu, nieruchomość będąca przedmiotem niniejszego postępowania znajdowała się w strefie VI. Odnośnie do przesłanki pozbawienia byłego właściciela faktycznej możliwości władania działką po dniu 5 kwietnia 1958 r. organ na podstawie dokumentacji archiwalnej (przesłanej z Archiwum Państwowego w Warszawie) ustalił, że przedmiotowa nieruchomość została objęta 10 października 1957 r. zaświadczeniem lokalizacyjnym nr [...] z dnia [...] października 1957 r. pod lokalizację szczegółową Trasy [...] na odcinku od ul. [...] do ul. [...] dla Stołecznego Zarządu Dróg, Geodezji i Zieleni; załączony szkic Nr [...] określający położenie terenu stanowi integralną część powyższego zaświadczenia lokalizacyjnego z dnia [...] października 1957 r. W zaświadczeniu jednoznacznie wskazano, że traci ono swą ważność o ile budowa nie zostanie rozpoczęta do dnia 31 grudnia 1957 r. Zdaniem organu realizację Trasy [...] na gruncie stanowiącym ww nieruchomość hipoteczną potwierdza zdjęcie z 1960 r. ([...]), na które geodeta naniósł kolorem żółtym jej granice. W konsekwencji wojewoda za organem I instancji stwierdził, że ww. nieruchomość położona jest w samej osi drogi publicznej, przebiegają przez nią tory tramwajowe, zaś po obu stronach znajdują się pasy jezdni. Stąd uznał, że ww dawna nieruchomość znajdowała się w samym centrum prowadzonych robót budowlanych tego odcinka trasy [...], a okoliczność prowadzenia na tym odcinku prac budowlanych już pod koniec 1957 r. potwierdza artykuł A. C. pt. "W. [...]" zawarty w tygodniku "[...]", Nr [...] z dnia 1 grudnia 1957 r. (s.2-3), w którym autor wskazuje m. in., że "Podstawowy dla [...] a równocześnie znakomicie uzasadniający słuszność istnienia całej trasy, północny odcinek [...] od ul. [...] po ul. [...] - jest w pełni budowy:" Organ zauważył, iż ul. [...] była położona na północ od ul. [...] i na południe od ul. [...] (nieruchomość hipoteczna będąca przedmiotem niniejszego postępowania była usytuowana na rogu ulic [...] od północy i [...] od zachodu), a w ww artykule wskazano, że "Roboty na całym dwu- i pół-kilometrowym, odcinku trasy są obecnie tak zaawansowane, że nie ma technicznych przeszkód, aby oddać ją do użytku w przyszłym roku, aby w przyszłym roku związać drugą nicią [...], ze [...]." Finalnie organ odmówił przyznania odszkodowania za ww nieruchomość wskazując na brak przesłanek z art. 215 ust. 2 ugn, w szczególności brak możliwości władania ww gruntem w kwietniu 1958r. W skardze na ww decyzję G. W. zarzuciła organowi naruszenie: - art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 kpa poprzez wydanie decyzji bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz brak podjęcia przez organ wyczerpującej ilości czynności procesowych i błędne przyjęcie, że dawni właściciele nieruchomości utracili faktyczne władanie nieruchomością przed datą 5 kwietnia 1958 r., podczas, gdy faktyczna utrata władania nieruchomością nastąpiła po dniu 5 kwietnia 1958 r. bowiem przed dniem 5 kwietnia 1958 r. rozpoczęto realizację trasy [...], co skutkowało pozbawieniem dawnego właściciela/jego następców prawnych możliwości władania nieruchomością hip. [...] przed wskazaną datą; - art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 215 ust. 2 ugn poprzez przyjęcie, że przed dniem 5 kwietnia 1958 r. poprzednicy prawni skarżącej utracili faktyczną możliwość władania przedmiotową nieruchomości, podczas gdy przed wskazaną datą taka trata nie nastąpiła, a tym samym że co najmniej jedna z przesłanek wynikająca ze wskazanego przepisu nie została spełniona. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji a także zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 215 ust. 2 ugn. Stosownie do ww regulacji, przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio (...) do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Zatem, przyznanie odszkodowania za dekretową nieruchomość warszawską na podstawie powołanego przepisu uzależnione zostało od spełnienia kilku przesłanek: 1) nieruchomość musiała być objęta działaniem przepisów dekretu; 2) nieruchomość w dacie wejścia w życie dekretu musiała być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, 3) poprzedni właściciel nieruchomości został pozbawiony faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. W kontrolowanej sprawie nie budzi wątpliwości, że nie została spełniona trzecia przesłanka określona w ww przepisie. Materiał dowodowy wskazuje, że faktyczna możliwość władania nieruchomością przez dotychczasowych właścicieli została utracona najpóźniej z końcem 1957r., a zatem nie zostały spełnione wszystkie przesłanki z art. 215 ust. 2 ugn. Poza elementami dokumentacji związanej z budową Trasy [...] na odcinku od ul. [...] do ul. [...], opinią geodezyjną organ dysponował kilkoma zdjęciami lotniczymi z okresu następującego po wybudowaniu Trasy, a także relacjami dziennikarskimi. Oceny ww dowodów organ dokonał stosownie do obowiązujących przepisów a swoje uwagi i logiczne wnioski przedstawił w obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Stąd sformułowane w skardze zarzuty odnośnie do niewystarczająco przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz błędnych ustaleń – w ocenie Sądu pozostają gołosłowne. Nie doszło więc do naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 kpa. W rzeczowym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wojewoda punkt po punkcie odniósł się do zgromadzonego materiału dowodowego, podał między innymi, że wg jednoznacznej treści zaświadczenia lokalizacyjnego budowa rozpoczęła się przed 1 stycznia 1958r. a na zdjęciach z kolejnych miesięcy i lat poprzedzających istotny z punktu widzenia przepisów ugn rok 1958r. widoczne są elementy ww trasy. W tej sytuacji bez jednoznacznych merytorycznych argumentów i kontrdowodów nie można mówić o obiektywnej możliwości posiadania ww gruntu w tym samym czasie przez dotychczasowych właścicieli. Skoro zaś strona skarżąca jedynie neguje ustalenia organu, bez wykazania i udokumentowania swoich twierdzeń, to nie pozwala to skutecznie zakwestionować ww ustaleń organu. Zebrany przez organy materiał dowodowy, szeroko i szczegółowo opisany i oceniony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - jest wystarczający do przyjęcia, że dawni właściciele – w związku z rozpoczęciem budowy drogi publicznej w centrum Warszawy – utracili możliwość faktycznego władania przedmiotową nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r. a zatem nie zaistniały przesłanki do ustalenia odszkodowania w oparciu o przepisy ugn. Wbrew zarzutom skargi, odsyłającej do tez wyroku NSA z dnia 23 marca 1998 r. sygn. akt IV SA 311/96 - w kontrolowanej sprawie nie mamy do czynienia choćby z potencjalną możliwością władania ww gruntem, a zatem zarzuty co do tego, że w realiach niniejszej sprawy to nie skarżąca lecz organy muszą wykazywać konkretną datę objęcia nieruchomości w faktyczne władanie – pozostają chybione, a przywołane wyżej orzecznictwo jest nieadekwatne do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. W kontrolowanej sprawie potencjalna możliwość jakiegokolwiek władania ww gruntem została wykluczona poprzez wykazanie (m.in. opinią geodezyjną), że sporna nieruchomość pozostawała w środku budowy opisanej wyżej Trasy. Stanowisko organu zostało wyczerpująco i rzeczowo uzasadnione, zaś zarzuty skargi negują jedynie ustalenia organu nie przedstawiając jednak żadnych argumentów za przyjęciem stanowiska przeciwnego. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy: (częściowa) dokumentacja dotycząca ogromnej inwestycji, zdjęcia obrazujące proces budowy i regularne relacje prasowe (w braku jakichkolwiek kontrargumentów) – nie pozostawiają wątpliwości co do prawidłowości ustaleń organu. Ponadto, wbrew zarzutom skargi, zadaniem organu nie jest ustalenie w jaki sposób i w jakiej ewentualnie dacie poprzednicy skarżącej zostali pozbawieni możliwości władania nieruchomością lecz (zgodnie z przywołanym wyżej orzecznictwem) zadaniem organu jest ustalenie czy w kwietniu 1958r. w ogóle istniała możliwość takiego władania ww gruntem. Z tych samych względów zadaniem organu nie jest ustalenie konkretnej daty rozpoczęcia budowy ww Trasy – lecz ustalenie czy w 1958r. ta budowa już trwała wyłączając tym samym możliwość jakiegokolwiek faktycznego dysponowania ww gruntem przez właścicieli zajętej pod nią nieruchomości. Aby skutecznie zakwestionować ustalenia organu, należało odnieść się rzeczowo do dowodów zgromadzonych w sprawie i wskazać jakie konkretnie błędy organ popełnił przy ich ocenie i jakie czynności organ powinien był podjąć, a których niepodjęcie miało wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z akt organ zwracał się o stosowną dokumentację do archiwów państwowych, skarżąca zresztą nie wskazała jakiej czynności organ nie podjął a był do tego zobowiązany. Dokumenty z akt nie obrazują pełnego procesu budowy, dowodzą jednak, że z ww nieruchomości dawni właściciele nie mogli korzystać w określonej ustawą dacie, skoro w dacie tej trwała na nieruchomości państwowa budowa a sporny grunt znajduje się w granicach pasa drogowego. Trzeba też mieć na uwadze, że wg ugruntowanego orzecznictwa przepis art. 215 ust. 2 ugn ma charakter szczególny i jako taki musi być wykładany ściśle. Przyjmuje się, że ww przepis nie może być zastosowany niezależnie od przyczyn, z jakich poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością, a ponadto, że owo faktyczne władanie nieruchomością powinno dotyczyć całej nieruchomości a nie polegać na możliwości władania jedynie poszczególnymi jej częściami (tak NSA w wyroku z 24 stycznia 2020 r., I OSK 3830/18, LEX nr 3065543). Istotne dla sprawy okoliczności organ wyłożył w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – w odniesieniu do wiążącego stanu prawnego, stąd nie sposób uznać, że w sprawie doszło naruszenia art. 107 § 3 kpa czy art. 7, 77 bądź 80 kpa. W konsekwencji nie doszło też do naruszenia przepisów prawa materialnego w postaci art. 215 ust. 2 ugn. Skutkowało to oddaleniem skargi (art. 151 ppsa).