I SA/Wa 601/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Emilia Lewandowska Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2017 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] , utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...] , w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego i zobowiązania do jego zwrotu. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. A.P., jako pełnoletnia osoba uprawniona, w dniu [...] lutego 2013 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] , przyznał A.P. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 lutego 2013 r. do 30 września 2013 r. w kwocie [...] zł miesięcznie. Decyzja ta zawierała pouczenie o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu o każdym przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskaniu lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na przysługujące stronie prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, pod rygorem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W dniu [...] maja 2015 r. wpłynęło do Prezydenta Miasta [...] pismo dłużnika alimentacyjnego – S.P., w treści którego wskazał, że wyrokiem Sądu Rejonowego [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] listopada 2013 r., sygn. akt [...] oraz wyrokiem Sądu Okręgowego [...] Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia [...] września 2014 r. sygn. akt [...], został od dnia [...] marca 2012 r. uchylony jego obowiązek alimentacyjny wobec córki A. P. W dniu [...] lipca 2015 r. Prezydent Miasta [...] pozyskał prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] listopada 2013 r., sygn. akt [...] , zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny S. P. wobec córki A.P. został uchylony od dnia [...] marca 2012 r. Wobec tego, że uzyskanie powyższej informacji miało wpływ na ustalone A.P. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, Prezydent Miasta [...] wszczął postępowanie w przedmiotowej sprawie. W następstwie czego organ decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] , uchylił w całości własną decyzję z [...] stycznia 2014 r. i odmówił przyznania A.P. od 1 lutego 2013 r. do 30 września 2013 r. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustalone zostało m.in. na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2008 r., sygn. akt [...] , zgodnie z którym S. P. był zobowiązany do łożenia na utrzymanie córki A.P. alimentów w wysokości [...] zł miesięcznie. W dniu [...] listopada 2013 r. Sąd Rejonowy w [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich wyrokiem o sygn. akt [...] uchylił obowiązek alimentacyjny S.P. wobec córki A.P. od dnia [...] marca 2012 r. Zatem z uwagi na fakt, że A.P. od dnia [...] marca 2012 r. nie jest osobą uprawnioną do alimentów od rodzica, nie jest także osobą uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a więc świadczenia z tego funduszu w okresie od 1 lutego 2013 r. do 30 września 2013 r. A.P. nie przysługiwały. Od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. strona nie wniosła odwołania i decyzja ta stała się ostateczna w dniu [...] czerwca 2016 r. Następnie Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. uznał, że kwota [...] zł wypłacona A.P. za okres od 1 lutego 2013 r. do 30 września 2013 r. (po [...] zł miesięcznie) tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem nienależnie pobranym i wezwał A.P. do zwrotu tej kwoty. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 169 ze zm.) prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego przysługuje osobie uprawnionej do alimentów zasądzonych od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, przy bezskutecznej egzekucji. Organ I instancji podniósł, że prawo A.P. do świadczeń z funduszu alimentacyjnego zostało ustalone m.in. na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2008 r., sygn. akt [...] . W dniu [...] listopada 2013 r. Sąd Rejonowy w [...] wyrokiem o sygn. akt [...] uchylił z dniem [...] marca 2012 r. obowiązek alimentacyjny S.P. wobec córki A. P. . Mając powyższy fakt na uwadze Prezydent Miasta [...] uznał, że wypłacone z funduszu alimentacyjnego A.P. za okres od 1 lutego 2013 r. do 13 września 2013 r. świadczenie w kwocie [...] zł stanowi świadczenie nienależnie pobrane i zgodnie z art. 23 ust. 1 w zw. z art. 29 ust. 3 powołanej ustawy podlega zwrotowi bez ustawowych odsetek. Odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2016 r. złożyła A.P.. Odwołująca podniosła, że we wskazanym w decyzji okresie spełniała wszelkie przesłanki do uzyskania świadczenia, które zostało spożytkowane zgodnie z jego przeznaczeniem. Jednocześnie nie mogła przewidzieć, iż w wyniku toczącego się przed Sądem Rejonowym w [...] postępowania zostanie wydane orzeczenie ustalające wygaśniecie obowiązku alimentacyjnego wobec niej z mocą wsteczną. Przy czym zdaniem odwołującej ustanie obowiązku alimentacyjnego może być tylko na przyszłość. Praktyka powodująca ustalenie z mocą wsteczną braku uprawnienia do pobierania świadczeń alimentacyjnych powoduje bowiem opresję u osób alimentowanych bez ich winy. Odwołująca nie mogła przewidzieć, że w wyniku toczącego się przed Sądem Rejonowym w [...] postępowania zostanie wydanie orzeczenie o wygaśnięciu obowiązku alimentacyjnego wobec niej z mocą wsteczną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2017 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] lipca 2016 r., uznając ją za prawidłową. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2016 r. jest konsekwencją wydania przez ten organ decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r., którą uchylono decyzję z dnia [...] stycznia 2014 r. o przyznaniu świadczenia. Od decyzji uchylającej strona natomiast miała możliwość złożenia odwołania, czego nie zrobiła. Kolegium podkreśliło, że na świadczeniobiorcy spoczywa obowiązek informowania właściwego organu administracji o każdej zmianie sytuacji rodzinnej i finansowej albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Pouczenie o takim obowiązku zamieszczone było również w treści przyznającej świadczenie decyzji z dnia [...] stycznia 2014 r. Zdaniem Kolegium nieudzielenie takiej informacji bez względu na przyczyny jakie były tego powodem skutkuje uznaniem wypłaconych świadczeń alimentacyjnych jako nienależnie pobranych i podlegających zwrotowi. Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z treścią art. 29 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika obowiązek zwrotu przez osobę uprawnioną pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli sąd zwolnił osobę dotychczas zobowiązaną do alimentacji z obowiązku alimentacyjnego. W ocenie Kolegium stan taki bezspornie zaistniał w niniejszej sprawie, gdyż prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego uchylono z dniem [...] marca 2012 r. obowiązek alimentacyjny S.P. wobec córki A.P.. Jednocześnie data uchylenia obowiązku alimentacyjnego jest wcześniejsza od daty wydania przez Prezydenta Miasta [...] decyzji z dnia [...] stycznia 2014 r. przyznającej A.P. świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Wobec czego, w ocenie Kolegium, wypłacone na podstawie tej decyzji świadczenia alimentacyjne należy uznać za nienależnie pobrane, a w konsekwencji zasadne jest żądanie ich zwrotu stosownie do art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przy czym, w opinii Kolegium, zarzuty odwołania są bezzasadne. Organ wskazał ponadto, że A.P. czynnie uczestniczyła w postępowaniu przed sądem powszechnym, a zatem miała możliwość kwestionowania wyroków w nim zapadłych do chwili uzyskania satysfakcjonującego ją rezultatu. Organ administracji nie ma natomiast wpływu na treść wyroku wydanego przez sąd powszechny i jest nim związany. Kolegium zważyło również, że w sprawie nie nastąpiło przedawnienie zwrotu wypłaconego świadczenia (art. 23 ust. 2 i 3 ustawy) i wskazało, iż zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Może to jednak nastąpić dopiero po ustaleniu ostateczną decyzją właściwego organu faktu, że miało miejsce nienależne pobranie świadczeń do których zwrotu zobowiązano odwołującą. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w [...] z dnia [...] marca 2017 r. wniosła A.P., zarzucając tej decyzji: 1. naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe stosowanie w przedmiotowej sprawie: - art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędną ocenę świadczenia jako nienależnie pobranego; - art. 19 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez bezpodstawne uznanie niedopełnienia obowiązku informacyjnego; - art 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez dokonanie błędnej wykładni tego przepisu; - art. 29 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędne określenie terminu, od którego organ jest uprawniony do żądania zwrotu wypłaconych świadczeń. 2. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy: - art. 7 k.p.a. poprzez załatwienie sprawy w sposób godzący w interes społeczny i słuszny interes obywateli; - art.8 k.p.a. poprzez nie prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. - art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewłaściwe uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji. W oparciu o przedstawione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów określającej zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego w przypadku bezskuteczności egzekucji, warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zasady finansowania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych. Zgodnie z art. 9 ust. 1 powołanej ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. Osobą uprawnioną w rozumieniu ustawy jest zaś osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. (art. 2 pkt 11 ustawy). Natomiast art. 23 ust. 1 ustawy stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. W myśl art. 2 pkt 7 lit.c ustawy, nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Nienależnie pobrane świadczenia podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jednocześnie stosownie do art. 23 ust. 1 w zw. z art. 29 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika obowiązek zwrotu bez ustawowych odsetek świadczenia nienależnie pobranego z funduszu alimentacyjnego przez osobę uprawnioną, jeżeli sąd zwolnił osobę dotychczas zobowiązaną do alimentacji z obowiązku alimentacyjnego. W realiach niniejszej sprawy skarżąca otrzymywała świadczenie z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 lutego 2013 r. do 30 września 2013 r., w sytuacji gdy w okresie tym nie była osobą uprawnioną do przyznania jej świadczenia, gdyż od dnia [...] marca 2012 r. uchylono wobec niej obowiązek alimentacyjny S. P. W związku z tym koniecznym stało się orzeczenie przez organ pomocy społecznej w przedmiocie uznania świadczeń wypłaconych A.P. w okresie od 1 lutego 2013 r. do 30 września 2013 r. z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane, określenia kwoty podlegającej zwrotowi i zobowiązania strony do jej zwrotu. Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że świadczenie pobrane przez skarżącą z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 lutego do 30 września 2013 r. zostało jej przyznane decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. Na podstawie ustalonego ówcześnie stanu faktycznego i prawnego przyznano A.P. kwotę po [...] zł miesięcznie na ww. okres. Powyższa decyzja zawierała jednocześnie pouczenie, w którym wskazano, iż w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu, albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, osoba która wystąpiła z wnioskiem o przyznanie tych świadczeń zobowiązana jest do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Zresztą podobnej treści pouczenie skarżąca otrzymała w momencie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jak również skarżąca została pouczona kiedy świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje oraz co stanowi nienależnie pobrane świadczenie z tego funduszu – co skarżąca potwierdziła osobistym podpisem oświadczenia zawartego we wniosku. Jednakże skarżąca do tego obowiązku się nie zastosowała, gdyż nie poinformowała organu o uchyleniu obowiązku alimentacyjnego S.P. wobec jej osoby. Z lektury akt administracyjnych sprawy wynika bowiem, że wobec informacji przekazanych przez S.P. organ pomocy społecznej, we własnym zakresie, pozyskał prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] listopada 2013 r. sygn. akt [...] , zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny S.P. wobec córki A.P. wygasł w dniu [...] marca 2012 r. W konsekwencji czego Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. uchylił własną decyzję z dnia [...] stycznia 2014 r. i odmówił A.P. od 1 lutego 2013 r. do 30 września 2013 r. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzja ta nie była przez stronę kwestionowana i stała się ostateczna w dniu [...] czerwca 2016 r. Zdaniem Sądu w konsekwencji przedstawionych okoliczności sprawy organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo ustaliły w decyzji z dnia [...] lipca 2016 r. a następnie z dnia [...] marca 2017 r., że wypłacone A.P. świadczenia z funduszu alimentacyjnego za wskazany okres były świadczeniami nienależnie pobranymi, z uwagi na nieistnienie już w tym czasie obowiązku alimentacyjnego S.P.. W tym stanie rzeczy, nie ulega wątpliwości, że kwoty świadczenia z funduszu alimentacyjnego uzyskane przez skarżącą w ww. czasie w istocie były nienależne, a co za tym idzie muszą zostać zwrócone, gdyż decyzja wydawana na podstawie art. 23 ustawy nie jest decyzją pozostawioną uznaniu administracyjnemu. Z treści tego przepisu bezsprzecznie bowiem wynika, iż osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Sąd wskazuje, że skarżąca negując zasadność stanowiska organów orzekających w sprawie dotyczącej pobrania przez nią nienależnego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, zdaje się nie zauważać faktu, iż zaskarżona decyzja jest konsekwencją decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., która uchyliła decyzję z dnia [...] stycznia 2014 r. i odmówiła skarżącej przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zatem organ w następstwie tych działań był zobligowany do wydania decyzji o uznaniu pobranego przez skarżącą świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależne. Natomiast skarżąca nie zgadzając się z uchyleniem decyzji z dnia [...] stycznia 2014 r. i odmową przyznania wnioskowanego świadczenia miała możliwość złożenia odwołania od decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r., czego nie zrobiła, a tym samym niejako usankcjonowała prawidłowość w tej decyzji. Natomiast na obecnym etapie sprawy organ nie rozstrzyga o przyznaniu prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, ale mając na względzie przedstawione okoliczności skutkujące wydaniem ww. orzeczenia z dnia [...] czerwca 2016 r., organ nie miał możliwości wydania innego rozstrzygnięcia jak uznania, że wypłacone A.P. okresie od 1 lutego 2013 r. do 30 września 2013 r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego było świadczeniem nienależnie pobranym. W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, organom orzekającym nie można zarzucić naruszenia przepisów prawa. Wydanie kwestionowanych decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. art. 7 i 77 k.p.a.). Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. w zaskarżonej decyzji jak i w decyzji ją poprzedzającej zawarto podstawowe jej elementy oraz szczegółowe uzasadnienie faktyczne i prawne. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił argumentację rozstrzygnięć organów obu instancji, albowiem jest ona zgodna z obowiązującym prawem. Jednocześnie Sąd rozumiejąc trudną sytuację skarżącej zauważa, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w zaskarżonej decyzji pouczyło skarżącą, iż może zwrócić się z wnioskiem do organu właściwego o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub części, rozłożenie na raty lub odroczenie terminu płatności, jeśli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny (art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku.