I SA/Wa 612/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędzia WSA Daniela Kozłowska Protokolant Ewa Nieora po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2008 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej 1. oddala skargę, 2. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. B. prowadzącego Kancelarię Adwokacką w W. przy ulicy [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych oraz kwotę 17 (siedemnaście) złotych tytułem innych udokumentowanych wydatków strony. Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Prezydenta W. w dniu [...] stycznia 2008 r., nr [...] odmawiającą przyznania B. G. pomocy finansowej ze środków pomocy społecznej. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: W dniu 26 listopada 2007 r. B. G. złożył wniosek o "udzielenie pomocy finansowej w grudniu 2007 r. z przeznaczeniem na zapłatę czynszu, na leki i w związku z okolicznościami Świąt Bożego Narodzenia, zapłatę energii i gazu oraz z uwagi na okoliczności pomoc w dokonaniu drobnego przymusowego remontu w kwestii zakupu umywalki i baterii umywalkowej do łazienki i zakup grzejnika w łazience". Na podstawie przeprowadzonego w dniu [...] grudnia 2007 r. wywiadu środowiskowego organ ustalił, że B. G. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną W. oraz synem J. Pracownicy socjalni zostali poinformowani, że syn D. nie prowadzi już z rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego, ponieważ zamieszkuje ze swoją żoną w B. Natomiast dwudziestoczteroletnia wnuczka K. G. pozostaje z dziadkami we wspólnym gospodarstwie domowym od listopada 2007 r. - z powodu pogorszenia się jej sytuacji materialnej i zdrowotnej. B. G. wskazał również, że dorosły syn H. jest na utrzymaniu jego i jego żony - ponieważ jest osobą bezrobotną. W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono również, że dochodem rodziny jest emerytura wnioskodawcy wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł, emerytura jego żony W. wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł oraz renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy syna J. z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł, a także dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł miesięcznie wypłacany przez Urząd Dzielnicy B. Łączny udokumentowany dochód rodziny B. G. w listopadzie 2007 r., czyli w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, wyniósł [...] zł. B. G. zobowiązał się ponadto do dostarczenia dokumentów dotyczących sytuacji życiowej wnuczki K. oraz do umożliwienia spotkania z nią - w celu ustalenia potrzeb. Następnie pismem z dnia 27 grudnia 2007 r. organ zwrócił się ponownie do wnioskodawcy z prośbą o umożliwienie w terminie do dnia 10 stycznia 2007 r. kontaktu z wnuczką K. oraz synem H. - celem ustalenia ich sytuacji życiowej. W dniu 31 grudnia 2007 r. B. G. złożył oświadczenia napisane przez wnuczkę oraz syna H. Z oświadczenia K. G. wynikało, że jest studentką Wyższej Szkoły [...] w W. i nigdy nie pobierała żadnego stypendium, ponadto jest osobą bezrobotną i z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie podjąć żadnej pracy. Zaś z oświadczenia H. G. wynikało, że jest on osobą bezrobotną i nie posiada żadnego dochodu. Ponadto oświadczył, że nie uczestniczył w wywiadach środowiskowych nie z powodu złej woli, tylko z powodu faktu, że nigdy nie występował o pomoc dla siebie. Decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...] Prezydent W. - na podstawie m. in. art. 2, 8, 39 ustawy o pomocy społecznej - odmówił przyznania B. G. pomocy finansowej ze środków pomocy społecznej. Organ wskazał, że nie można było ustalić kryterium dochodowego dla rodziny B. G., z uwagi na niejasności dotyczące sytuacji dochodowej i ekonomicznej - wskazanych przez wnioskodawcę jako członków wspólnego gospodarstwa domowego - wnuczki K. G. i syna H. G. Ponadto w wyniku prowadzonego, na podstawie art. 105 ustawy o pomocy społecznej, postępowania w Delegaturze Biura Administracji i Spraw Obywatelskich Urzędu Dzielnicy B., organ ustalił, że B. G. jest współwłaścicielem samochodu osobowego [...], rok produkcji [...] r., zarejestrowanego w dniu [...] stycznia 2000 r. Z uwagi na powyższe organ uznał, że w oświadczeniu o stanie majątkowym z dnia [...] sierpnia 2005 r. oraz w oświadczeniu z dnia [...] listopada 2005 r. wnioskodawca poświadczył nieprawdę lub zataił prawdę. Ponadto - podczas wywiadu środowiskowego – B. G. nie wykazywał nigdy wydatków związanych z eksploatacją samochodu. Od decyzji z dnia [...] stycznia 2008 r. B. G. złożył odwołanie. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2008 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że organ I instancji ma obowiązek szczegółowo przeprowadzić postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie faktycznej i zgodnej z rzeczywistym stanem rzeczy sytuacji życiowej, zawodowej, zdrowotnej i finansowej osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego wnioskodawcy. Kolegium podniosło, że na osobach wchodzących w skład tego gospodarstwa, podobnie jak i na samym wnioskodawcy, ciąży obowiązek bardzo ścisłej współpracy z organem pomocy społecznej w celu wykazania i właściwego udokumentowania trudnej sytuacji - która ma uzasadnić przyznanie konkretnego świadczenia ze środków pomocy społecznej. Organ podkreślił, że obowiązek ten wynika wprost z ustawy, a więc umożliwienie organowi I instancji przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w pełnym, wymaganym przepisami prawa zakresie, powinno leżeć w interesie wnioskodawcy i członków jego gospodarstwa domowego. Ustalenie zaś liczby osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym jest podstawową kwestią przy ustalaniu prawa do świadczeń. Organ powołał art. 2 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 4 - zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Powołał również art. 11 ust. 2 tej ustawy - z którego wynika, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organ stwierdził brak koniecznego współdziałania członków gospodarstwa domowego wnioskodawcy – syna H. G. i wnuczki K. G. – w ustaleniu ich rzeczywistej sytuacji finansowej i zawodowej. Kolegium podniosło, że osoby te były nieobecne podczas wywiadów środowiskowych przeprowadzonych w miejscu zamieszkania - co powoduje powstanie wątpliwości, czy rzeczywiście pozostają oni we wspólnym gospodarstwie domowym z B. G. Ponadto, okoliczności wskazane przez nich w oświadczeniach nie zostały właściwie udokumentowane. Organ wskazał również, iż dochód rodziny B. G. wynosi [...] zł miesięcznie, zaś wydatki stałe rodziny wynoszą [...] zł. Sytuacja finansowa rodziny pozwala więc na zaspokojenie potrzeb wskazanych we wniosku, a członkowie rodziny mają możliwość samodzielnego rozwiązania jej trudnej sytuacji - poprzez podjęcie pracy. Organ podniósł też, że pracownicy socjalni od marca 2003 r. próbowali nawiązać kontakt z H. G., aby ustalić jego sytuację, jednak nie był on zainteresowany współpracą i nie wyrażał zgody na proponowane spotkania. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2008 r. została złożona skarga przez B. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podniósł, że decyzje obu instancji zostały wydane z naruszeniem prawa "poprzez uniemożliwienie stronie do swobodnego działania i w związku z naciskami pracownika socjalnego prowadzącego sprawy rodziny". Podniósł ponadto, że nie jest prawnikiem i "bezprawne są twierdzenia, że [...] mógł czegoś uniemożliwiać". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2008 r. utrzymująca w mocy decyzję wydaną przez Prezydenta W. w dniu [...] stycznia 2008 r. - odmawiającą przyznania B. G. pomocy finansowej ze środków pomocy społecznej. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 2 ust 1, art. 3, art. 4, art. 7 i art.11ust.2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 115, poz. 728) - zwanej dalej "ustawą" Zgodnie z w/w artykułami - pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Natomiast stosownie do art. 11 ust. 2 ustawy - brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną - mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Treść tych przepisów wskazuje na to, że wydana na ich podstawie decyzja ma charakter uznaniowy. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ wydając decyzję o określonej treści, nie przekroczył granic swobodnej oceny, a więc czy decyzja nie jest obarczone cechą dowolności i czy prawidłowo został w niej uzasadniony wybór danego rozstrzygnięcia sprawy. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca - są zgodne z prawem i nie przekraczają granic uznania administracyjnego. Organ dopełnił wszelkich wymogów proceduralnych niezbędnych do rozpoznania wniosku. Organy obu instancji orzekające w niniejszej sprawie uznały - a Sąd w całości podzielił ich stanowisko - że B. G. nie udokumentował w sposób właściwy istotnych dla sprawy faktów dotyczących jego aktualnej sytuacji życiowej. Tym samym uniemożliwił ustalenie rzeczywistych potrzeb rodziny oraz ustalenie możliwości udzielenia rodzinie stosownej pomocy finansowej. Należy zgodzić się że stwierdzeniem organów, że B. G. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną W. oraz synem J. Natomiast nie można było stwierdzić, czy K. G. i H. G. rzeczywiście pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z B. G. - ponieważ kontakt pracowników socjalnych ze wskazanymi osobami był niemożliwy i nie zastano ich w miejscu zamieszkania w dniu wywiadu środowiskowego Ponadto skarżący nie złożył dokumentów dotyczących sytuacji życiowej wnuczki - zaświadczenia z uczelni o kontynuacji studiów, zaświadczeń z których wynikałoby, że nie pobiera ona stypendium lub innych świadczeń socjalnych, zaświadczenia o stanie zdrowia z którego wynikałoby, że jest ona niezdolna do pracy z uwagi na stan zdrowia. Również sytuacja życiowa syna H. nie świadczy o tym, że nie może on jej przezwyciężyć wykorzystując własne uprawnienia i zasoby. Jest on zarejestrowany jako bezrobotny, ale ma możliwości znalezienia pracy – co wpłynęłoby na poprawienie sytuacji materialnej rodziny. Pracownicy socjalni wielokrotnie próbowali nawiązać z nim kontakt, ale nie był on zainteresowany współpracą i nie wyrażał zgody na proponowane spotkania. Powyższe stanowisko jest zgodne z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 28 sierpnia 2007 r., sygn. akt. I OSK 1802/06 : "Przepisy art. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej stanowią, iż celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Dlatego osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji rodziny (art. 4 ustawy) pod rygorem odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ustawy). Nie mogą zatem odmówić żądanych w trakcie wywiadu środowiskowego informacji, co do źródła uzyskanych dochodów. Na organach prowadzących postępowanie spoczywają dwa obowiązki - określenie z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego oraz przeprowadzenie niezbędnych dowodów (z urzędu lub wskazanych przez stronę). Takie obowiązki organu nie przeczą tezie, że w postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. Kiedy ciężar dowodu spoczywa na stronie postępowania, obowiązek organu administracji ogranicza się do wezwania jej, aby w stosownym terminie przedstawiła dowody na okoliczność, od której zależy korzystne dla niej rozstrzygnięcie sprawy. Niedopełnienie tego obowiązku przez stronę uzasadnia wyciągnięcie w stosunku do niej negatywnych skutków określonych w art. 11 ust. 2 i art. 12 ustawy. Ponadto, jeżeli okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy nie były znane organowi - nie z powodu jego zaniedbań, lecz z powodu zatajenia ich przez stronę, takie postępowanie strony wyłącza możliwość skutecznego podnoszenia przez nią zarzutu, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem". Dochód rodziny, który można było ustalić, wynosi [...] zł miesięcznie, natomiast wydatki stałe [...] (leki, energia elektryczna, gaz telefon, czynsz). Na zaspokojenie innych niezbędnych potrzeb pozostaje więc kwota [...] zł. Wynika z tego, że sytuacja ekonomiczna rodziny pozwala także na zaspokojenie potrzeb zgłoszonych we wniosku z dnia 26 listopada 2007 r. Ponadto skarżący nie wykazał, że jest współwłaścicielem samochodu osobowego [...], zarejestrowanego w dniu [...] stycznia 2000 r., nie wykazywał też nigdy wydatków związanych z eksploatacją samochodu. Podnieść również należy, że rodzina skarżącego korzysta z pomocy społecznej od marca 2003 r. W okresie od marca 2003 r. do listopada 2007 r. udzielono jej pomocy finansowej w łącznej kwocie [...] zł, w tym od stycznia do listopada 2007 r. skarżący otrzymał pomoc finansową w formie specjalnych zasiłków celowych na łączną kwotę [...] zł. Natomiast ostatnią pomoc finansową rodzina skarżącego otrzymała w miesiącu złożenia wniosku, czyli w listopadzie 2007 r. - w kwocie [...] zł. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, a w szczególności niemożność ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej rodziny z powodu braku współpracy jej członków z pracownikiem socjalnym - nie sposób przyjąć, że organ wydał decyzję z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Sąd uznał, że decyzje obu instancji są zgodne z prawem. Stwierdzić też należy, że organy orzekające w sprawie wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) orzekł jak w sentencji wyroku.