I SA/Wa 613/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie NSA Ewa Dzbeńska Asesor WSA Jerzy Siegień Protokolant referendarz sądowy Przemysław Żmich po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego postanawia: umorzyć postępowanie sądowe. I SA/Wa 613/04 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2004 r nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o zmianie własnej decyzji ostatecznej z dnia [...].06.2003r. znak: [...] w sprawie przyznania E. K. zasiłku stałego w ten sposób, że odmówiono zainteresowanej zasiłku stałego oraz świadczenia w formie opłacania składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe od miesiąca maja 2003r. do czerwca 2003r. oraz od miesiąca września 2003r. do nadal, oraz stwierdzono, iż świadczenie pobrane w okresie od maja 2003r. do czerwca 2003r. oraz od września 2003r. do listopada 2003r. w łącznej kwocie [...] zł. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi w miesiącu styczniu 2004r. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji podano, że decyzją z dnia [...].06.2003r.przyznano E. K. zasiłek stały na okres od maja 2003r. do nadal. W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że córka wnioskodawczyni K. przebywa w całodobowym [...] Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w [...]. Na podstawie pisemnej informacji dyrektora tej placówki stwierdzono, że K. K. przebywa w w/w Ośrodku przez 5 dni w tygodniu, gdzie w ramach opieki medycznej ma zapewnioną opiekę pielęgniarską oraz miejsce w internacie i całodzienne wyżywienie. W związku z powyższym, z wyjątkiem okresu wakacji, skarżąca nie jest uprawniona do pobierania zasiłku stałego. Zasiłek ten w myśl art. 27 ust.2a pkt l ustawy o pomocy społecznej, nie przysługuje osobie, której dziecko przebywa w całodobowym ośrodku rehabilitacyjnym lub innej placówce zapewniającej opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Od decyzji tej E. K. odwołała się uważając, iż pozbawienie jej zasiłku stałego bardzo krzywdzi jej niepełnosprawną córkę. Obecnie córka jest uczennicą ostatniej klasy w przedmiotowym Ośrodku Szkolnym [...] i zamieszkuje w internacie, gdzie przebywa 4 dni w tygodniu a nie 5 dni, gdyż zawożona jest do szkoły w poniedziałek ok. godziny 11.00 – 12.30 a zabierana jest do domu w piątek o 10.30 – 11.00. Ponadto odwołująca zaznaczyła, że pracownik socjalny jak i kierownik rejonu dobrze znali jej sytuację materialną i rodzinną już od kilku lat i wiedzieli o tym, że córka już od 2000 roku dojeżdżała do szkoły, gdyż o każdej zmianie, w tym o przeniesieniu szkoły do [...], skarżąca informowała. W odwołaniu podniesiono też, iż rodzina skarżącej znajduje się w trudnej sytuacji, bowiem wychowuje ona sama trójkę dzieci w wieku szkolnym. [...] syn jest po poważnych dwóch wypadkach i pozostaje pod opieką [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając powyższe odwołanie stwierdziło, że jedną z form pomocy społecznej przewidzianej ustawą z dnia 29 listopada 1990 roku o pomocy społecznej ( Dz. U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) jest zasiłek stały. Zgodnie z art. 27 ust. l ustawy, zasiłek ten przysługuje osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza półtorakrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4 a dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność wraz ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, lub ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Są to przesłanki pozytywne od wystąpienia których uzależnione jest prawo do zasiłku stałego. Jedna z przesłanek negatywnych została natomiast określona w art. 27 ust.2a pkt 1 ustawy, z treści którego wynika, że pomimo spełnienia przesłanek z wyżej wymienionego art.27 ust. l ustawy, zasiłek ten nie przysługuje osobie, której dziecko przebywa w całodobowym ośrodku rehabilitacyjnym lub innej placówce zapewniającej opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Z materiału w sprawie wynika, że córka K. od września 2000r. kontynuuje naukę i przebywa 5 dni w tygodniu w [...] Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w [...]. Od początku przebywa w internacie. Okoliczność ta wyłącza możliwość korzystania przez skarżącą z pomocy w formie zasiłku stałego, pomimo spełnienia przesłanek wynikających z art. 27 ust. l ustawy. W świetle przytoczonego wyżej przepisu art.27 ust.2a pkt l ustawy okoliczność, iż dziecko nie przebywa w Ośrodku pełnych 5 dni, gdyż przywożone jest kilka godzin później w poniedziałek i zabierane wcześniej w piątek, nie ma znaczenia prawnego. Ustawodawca bowiem w sposób kategoryczny określił warunki, jakie należy spełniać, aby otrzymywać zasiłek stały i nie dopuścił w tym zakresie żadnych odstępstw. Przepis ten pozbawia osobę opiekującą się dzieckiem niepełnosprawnym zasiłku stałego, jeżeli dziecko przebywa w całodobowym ośrodku rehabilitacyjnym lub innej placówce, która zapewnia opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Skoro więc [...] Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w [...] zapewnia opiekę córce skarżącej przez 5 dni w tygodniu, to oznacza jednocześnie, iż konieczność sprawowania opieki nie stanowi przeszkody w zatrudnieniu skarżącej. Intencją ustawodawcy wyrażoną w art.27 ust. l ustawy było bowiem dostarczenie świadczeń pieniężnych osobie zdolnej do pracy, lecz nie podejmującej zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania stałej pielęgnacji i współdziałania w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym. Jeżeli córka przebywa przez okres 5 dni tygodniowo w placówce, to tym samym odpada przeszkoda do podjęcia zatrudnienia przez Skarżącą. Ponadto zauważono, iż fakt przebywania córki skarżącej w w/w Ośrodku nie był znany organowi I instancji w dacie wydawania decyzji z dnia [...] czerwca 2003r. przyznającej zasiłek stały, albowiem zarówno w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu [...].04.2003r., jak również w złożonym oświadczeniu z dnia [...].06.2003r. skarżąca nie ujawniła tej okoliczności. Zatajenie tego faktu stanowiło przesłankę do zmiany decyzji przyznającej świadczenie w trybie art.43 ust.2a ustawy o pomocy społecznej przez organ pomocy społecznej i domaganie się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Zgodnie bowiem z przepisem art. 2a ust. l pkt 6 ustawy o pomocy społeczne, który stanowi, że świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji oraz nie poinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W tych warunkach, jak wspomniano wyżej, Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powyższa decyzja stała się z kolei przedmiotem skargi E. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, którą stanowiło - skierowane tym razem do Sądu - w/w odwołanie z postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe przy czym określenie "stało się" – wg utrwalonej już w tym zakresie judykatury – oznacza ujawnienie przyczyny, która w chwili wniesienia skargi nie istniała a wystąpiła dopiero w toku rozpoznawania sprawy ( vide: postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 1999 r. II S.A./Łd 2465/97, OSP 1999/12/214 ). Tego rodzaju sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdyż przedmiotowa skarga została wniesiona w dniu 30 marca 2004 r. a po jej wniesieniu zaistniały okoliczności uzasadniające uznanie, że rozpoznanie skargi stało się bezprzedmiotowe. Z dniem 1 maja 2004 r. weszła bowiem w życie ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm. ) oraz ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm. ). Zgodnie z treścią przepisu art. 149 ust. 1 tej ostatniej ustawy, z dniem wejścia jej w życie tj. z datą 1 maja 2004 r., wygasają z mocy prawa ( z zastrzeżeniem przewidzianych tę ustawą wyjątków ) decyzje, które zostały wydane na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( Dz. U z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm. ). Ponadto, po myśli przepisu art. 150 nowej ustawy o pomocy społecznej, do spraw wszczętych i nie zakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy ustawy nowej. Nadmienić wypada, że nowa regulacja problematyki związanej ze świadczeniem przez Państwo przedmiotowej pomocy, po wejściu w życie w/w ustaw jest odmienną od poprzednio obowiązującej i niejednokrotnie nie przewiduje już istniejących dawniej instytucji prawnych. Dotyczy to w szczególności instytucji zasiłku stałego, który – w świetle nowego ustawodawstwa - w ogóle już nie istnieje. Jego miejsce zajęła instytucja świadczenia pielęgnacyjnego, która została przewidziana ustawą o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne jest jednak innym świadczeniem niż istniejący do dnia 1 maja 2004 r. zasiłek stały i w odmienny sposób od zasiłku stałego świadczenie to zostało uregulowane. W związku z wątpliwościami dotyczącymi konstytucyjności wskazanej wyżej regulacji prawnej zostało przedstawione Trybunałowi Konstytucyjnemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku pytanie prawne na które Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 8 marca 2005 r. w sprawie o sygnaturze P 15/04 udzielił odpowiedzi, że art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej jest zgodny z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 184 zd, 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanawiając jednocześnie w pozostałym zakresie umorzyć postępowanie. Wprawdzie w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Trybunał Konstytucyjny wyraził zapatrywanie, że wygaszenie z dniem 1 maja 2004 r. przez nową ustawę o pomocy społecznej decyzji wydanych na podstawie ustawy poprzedniej pozwala Sądowi na wydanie w sprawie orzeczenia merytorycznego, ale Sąd orzekający w niniejszej sprawie poglądu tego nie podzielił. Wygaszenie zaskarżonej decyzji przed rozpoznaniem przez Sąd przedmiotowej skargi powoduje, że Sąd, przyjmując pogląd wyrażony przez Trybunał, orzekałby o akcie, który nie istnieje już w obrocie prawnym. W tego rodzaju sytuacjach w przypadku skarg uzasadnionych, które przy merytorycznym rozpoznaniu sprawy skutkowałyby uchyleniem decyzji lub stwierdzeniem jej nieważności, Sąd zobligowany byłby do zawarcia w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia zarówno wykładni przepisów prawa na podstawie których została wydana zaskarżona decyzja jak również wytycznych dla organów, którymi winny się kierować rozpoznając ponownie tę konkretną sprawę. Wytyczne te odnosiły by się siłą rzeczy jednak do stanu prawnego jaki obowiązywał na podstawie poprzedniej ustawy. Zgodnie natomiast z przytoczonym wyżej przepisem art. 150 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. sprawy wszczęte i niezakończone do dnia 1 maja 2004 r. muszą być rozpoznawane wg przepisów nowych a nie dotychczasowych. Związanie zatem, po myśli przepisu art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądu i organów obecnym poglądem Sądu, wyrażonym na tle innego stanu prawnego niż ten wg którego zarówno organy ( ewentualnie Sąd ) będą musiały w sprawie orzekać, nie znajduje prawnego i racjonalnego usprawiedliwienia. Warto zwrócić w tym miejscu również uwagę, że zgodnie z przepisem art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonywane. Stwierdzenie zatem przez Sąd, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w sytuacji, gdy decyzja ta już z mocy prawa dawna wygasła także musi być uznane za postępowanie niekonsekwentne i niezrozumiałe. Ponadto istotnym wydaje się także argument, że w niektórych wypadkach nowa ustawa o pomocy społecznej wprowadza tego rodzaju regulację prawną , że w przypadku wydania pod rządami starej ustawy decyzji pozytywnej dla strony ( co do zasady ), przysługują jej – w świetle nowego ustawodawstwa - automatycznie określone uprawnienia. Przykładem tego rodzaju rozwiązania może być przepis art. 58 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten statuuje zasadę, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, którym mowa w art. 17 cytowanej wyżej ustawy nabywa ten kto spełnia warunki określone w dotychczasowych przepisach. W przypadku zatem uzasadnionej skargi na wysokość przyznanego zasiłku stałego i uchylenia w związku z tym zaskarżonej decyzji prowadziłoby to w istocie rzeczy do pogorszenia sytuacji skarżącego, gdyż rozpoznając ponownie sprawę organy, jak wspomniano, musiałyby zastosować przepisy nowe, które – z racji innych rozwiązań - niejednokrotnie nie umożliwiałyby przyznania skarżącemu w ogóle świadczenia. Mając zatem na uwadze słuszny interes strony Sąd uznał, że w tej sytuacji umorzenie postępowania sądowego we wspomnianych sprawach jest korzystniejszym rozwiązaniem dla strony ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Jednocześnie brak jest podstaw prawnych do traktowania w sposób zróżnicowany pod względem procesowym przypadków, w których skargę uwzględniono od przypadków w których skargi były niezasadne. Ponadto w tej ostatniej sytuacji praktycznie dla strony jest rzeczą obojętną czy skarga jej została oddalona czy też Sąd umorzył postępowania sądowe. Zaskarżona decyzja bowiem i tak ( oczywiście jeśli nie jest to wyjątek przewidziany nową ustawą ) wygasła już z dniem 1 maja 2004 r. i w obrocie prawnym nie istnieje. W związku z akcentowaną już wcześniej zmianą stanu prawnego w tym przypadku zarówno oddalenie skargi jak i umorzenie postępowania nie tamuje stronie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie jej określonego świadczenia z zakresu pomocy społecznej przewidzianego nowym ustawodawstwem. Biorąc zatem powyższe pod uwagę Sąd – z mocy przepisu art. 161 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł - jak w sentencji