I SA/Wa 614/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie NSA Ewa Dzbeńska Asesor WSA Jerzy Siegień Protokolant referendarz sądowy Przemysław Żmich po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] w przedmiocie opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne postanawia: umorzyć postępowanie sądowe. I SA/Wa 614/04 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2004r. wydaną przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., zmieniającą własną decyzję ostateczną nr [...] z dnia [...] czerwca 2003 r. wydaną w sprawie przyznania E. K. świadczenia w formie opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne, w ten sposób, że odmówiono zainteresowanej tego świadczenia od maja 2003r. do czerwca 2003r. oraz od września 2003r. do nadał. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji podano, że zainteresowana w wyszczególnionym okresie nie spełniała i nie spełnia nadal warunków do korzystania w pomocy w formie zasiłku stałego, w związku z czym należało zmienić decyzję w sprawie składek na ubezpieczenie zdrowotne i odmówić tegoż świadczenia. Od decyzji tej E. K. wniosła odwołanie uważając za krzywdzące pozbawienie jej zasiłku stałego i zaprzestanie opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Rozpatrując powyższe odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że zgodnie z art.30 ust. l ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz.414 z 1998r. i zm.) osobie uprawnionej między innymi do zasiłku stałego, przysługują świadczenia zdrowotne na zasadach określonych w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia. Uprawnienie do korzystania z wyżej wymienionego świadczenia jest więc uwarunkowane posiadaniem uprawnień do otrzymywania zasiłku stałego. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R. zmienił własną decyzję ostateczną przyznającą E. K. zasiłek stały, odmawiając jej zasiłku stałego od maja 2003r. do czerwca 2003r. oraz od września 2003r. do nadal. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją znak: [...] z dnia [...] 02.2004r. utrzymało w mocy powyższą decyzję. Skutkiem powyższego jest także utrata świadczenia w formie opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne, które w myśl art.30 ust. l ustawy o pomocy społecznej przysługuje osobie uprawnionej do zasiłku stałego. Powyższa decyzja stała się z kolei przedmiotem skargi E. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, którą stanowiło skierowane do Sądu poprzednie pismo stanowiące odwołanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe przy czym określenie "stało się" – wg utrwalonej już w tym zakresie judykatury – oznacza ujawnienie przyczyny, która w chwili wniesienia skargi nie istniała a wystąpiła dopiero w toku rozpoznawania sprawy ( vide: postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 1999 r. II S.A./Łd 2465/97, OSP 1999/12/214 ). Tego rodzaju sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdyż przedmiotowa skarga została wniesiona w dniu 30 marca 2004 r. a po jej wniesieniu zaistniały okoliczności uzasadniające uznanie, że rozpoznanie skargi stało się bezprzedmiotowe. Z dniem 1 maja 2004 r. weszła bowiem w życie ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm. ) oraz ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm. ). Zgodnie z treścią przepisu art. 149 ust. 1 tej ostatniej ustawy, z dniem wejścia jej w życie tj. z datą 1 maja 2004 r., wygasają z mocy prawa (z zastrzeżeniem przewidzianych tę ustawą wyjątków) decyzje, które zostały wydane na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( Dz. U z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm. ). Ponadto, po myśli przepisu art. 150 nowej ustawy o pomocy społecznej, do spraw wszczętych i nie zakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy ustawy nowej. Nadmienić wypada, że nowa regulacja problematyki związanej ze świadczeniem przez Państwo przedmiotowej pomocy, po wejściu w życie w/w ustaw jest odmienną od poprzednio obowiązującej i niejednokrotnie nie przewiduje już istniejących dawniej instytucji prawnych. Dotyczy to w szczególności instytucji zasiłku stałego, który – w świetle nowego ustawodawstwa - w ogóle już nie istnieje. Jego miejsce zajęła instytucja świadczenia pielęgnacyjnego, która została przewidziana ustawą o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne jest jednak innym świadczeniem niż istniejący do dnia 1 maja 2004 r. zasiłek stały i w odmienny sposób od zasiłku stałego świadczenie to zostało uregulowane. W związku z wątpliwościami dotyczącymi konstytucyjności wskazanej wyżej regulacji prawnej zostało przedstawione Trybunałowi Konstytucyjnemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku pytanie prawne na które Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 8 marca 2005 r. w sprawie o sygnaturze P 15/04 udzielił odpowiedzi, że art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej jest zgodny z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 184 zd, 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanawiając jednocześnie w pozostałym zakresie umorzyć postępowanie. Wprawdzie w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Trybunał Konstytucyjny wyraził zapatrywanie, że wygaszenie z dniem 1 maja 2004 r. przez nową ustawę o pomocy społecznej decyzji wydanych na podstawie ustawy poprzedniej pozwala Sądowi na wydanie w sprawie orzeczenia merytorycznego, ale Sąd orzekający w niniejszej sprawie poglądu tego nie podzielił. Wygaszenie zaskarżonej decyzji przed rozpoznaniem przez Sąd przedmiotowej skargi powoduje, że Sąd, przyjmując pogląd wyrażony przez Trybunał, orzekałby o akcie, który nie istnieje już w obrocie prawnym. W tego rodzaju sytuacjach w przypadku skarg uzasadnionych, które przy merytorycznym rozpoznaniu sprawy skutkowałyby uchyleniem decyzji lub stwierdzeniem jej nieważności, Sąd zobligowany byłby do zawarcia w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia zarówno wykładni przepisów prawa na podstawie których została wydana zaskarżona decyzja jak również wytycznych dla organów, którymi winny się kierować rozpoznając ponownie tę konkretną sprawę. Wytyczne te odnosiły by się siłą rzeczy jednak do stanu prawnego jaki obowiązywał na podstawie poprzedniej ustawy. Zgodnie natomiast z przytoczonym wyżej przepisem art. 150 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. sprawy wszczęte i niezakończone do dnia 1 maja 2004 r. muszą być rozpoznawane wg przepisów nowych a nie dotychczasowych. Związanie zatem, po myśli przepisu art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądu i organów obecnym poglądem Sądu, wyrażonym na tle innego stanu prawnego niż ten wg którego zarówno organy ( ewentualnie Sąd ) będą musiały w sprawie orzekać, nie znajduje prawnego i racjonalnego usprawiedliwienia. Warto zwrócić w tym miejscu również uwagę, że zgodnie z przepisem art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonywane. Stwierdzenie zatem przez Sąd, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w sytuacji, gdy decyzja ta już z mocy prawa dawna wygasła także musi być uznane za postępowanie niekonsekwentne i niezrozumiałe. Ponadto istotnym wydaje się także argument, że w niektórych wypadkach nowa ustawa o pomocy społecznej wprowadza tego rodzaju regulację prawną , że w przypadku wydania pod rządami starej ustawy decyzji pozytywnej dla strony ( co do zasady ), przysługują jej – w świetle nowego ustawodawstwa - automatycznie określone uprawnienia. Przykładem tego rodzaju rozwiązania może być przepis art. 58 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten statuuje zasadę, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, którym mowa w art. 17 cytowanej wyżej ustawy nabywa ten kto spełnia warunki określone w dotychczasowych przepisach. W przypadku zatem uzasadnionej skargi na wysokość przyznanego zasiłku stałego i uchylenia w związku z tym zaskarżonej decyzji prowadziłoby to w istocie rzeczy do pogorszenia sytuacji skarżącego, gdyż rozpoznając ponownie sprawę organy, jak wspomniano, musiałyby zastosować przepisy nowe, które – z racji innych rozwiązań - niejednokrotnie nie umożliwiałyby przyznania skarżącemu w ogóle świadczenia. Mając zatem na uwadze słuszny interes strony Sąd uznał, że w tej sytuacji umorzenie postępowania sądowego we wspomnianych sprawach jest korzystniejszym rozwiązaniem dla strony ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Jednocześnie brak jest podstaw prawnych do traktowania w sposób zróżnicowany pod względem procesowym przypadków, w których skargę uwzględniono od przypadków w których skargi były niezasadne. Ponadto w tej ostatniej sytuacji praktycznie dla strony jest rzeczą obojętną czy skarga jej została oddalona czy też Sąd umorzył postępowania sądowe. Zaskarżona decyzja bowiem i tak ( oczywiście jeśli nie jest to wyjątek przewidziany nową ustawą ) wygasła już z dniem 1 maja 2004 r. i w obrocie prawnym nie istnieje. W związku z akcentowaną już wcześniej zmianą stanu prawnego w tym przypadku zarówno oddalenie skargi jak i umorzenie postępowania nie tamuje stronie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie jej określonego świadczenia z zakresu pomocy społecznej przewidzianego nowym ustawodawstwem. Biorąc zatem powyższe pod uwagę Sąd – z mocy przepisu art. 161 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł - jak w sentencji