I SA/Wa 619/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lipca 2017 r. sprawy ze skargi Z. G. W. Z. w R. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Z. G. W. Z. w R. P. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] marca 2017 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. G. W. Z. w RP z dnia [...] stycznia 2017 r. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...], odmawiającej stwierdzenia nabycia przez Z. G. W. Z. w RP z mocy prawa z dniem 11 maja 1997 r. prawa własności nieruchomości położonej w gminie [...], w obrębie [...], ozn. w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2017 r., nr [...], zapadła w następującym stanie prawnym oraz faktycznym: Z. G. W. Z. w RP wnioskiem z dniem [...] stycznia 2002 r. wystąpił do Komisji Regulacyjnej do Spraw Gmin Wyznaniowych Żydowskich o przeniesienie na rzecz Związku nieruchomości, stanowiącej cmentarz żydowski, położonej w [...], ozn. jako działka nr [...] o pow. [...] ha, w trybie art. 30 ustawy z dnia 20 lutego 1977 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014 r., poz. 1798). Komisja Regulacyjna do Spraw Gmin Wyznaniowych Żydowskich postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...], zawiesiła postępowanie regulacyjne, w celu umożliwienia Z. G. W. Z. w RP wystąpienia do Wojewody [...] z wnioskiem o przeniesienie własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Związku w trybie art. 29 ustawy z dnia 20 lutego 1977 r. Z. G. W. Z. w RP wnioskiem z dnia [...] maja 2015 r. wystąpił do Wojewody [...] o wydanie na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lutego 1977 r. decyzji stwierdzającej nabycie przez Związek z mocy prawa z dniem 11 maja 1997 r. prawa własności przedmiotowej nieruchomości, oznaczonej aktualnie w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha, położonej w gminie [...], w obrębie [...]. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...], odmówił stwierdzenia nabycia przez Z. G. W. Z. w RP z mocy prawa z dniem 11 maja 1997 r. prawa własności nieruchomości położonej w gminie [...], w obrębie [...], ozn. w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha. Wojewoda [...] w uzasadnieniu decyzji podniósł, że przedmiotowa nieruchomość w dniu wejście w życie ustawy z dnia 20 lutego 1977 r., tj. w dniu 11 maja 1997 r., pozostawała we władaniu Związku, a ponadto stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła w dniu wejścia w życie ustawy i nie stanowi obecnie własności Skarbu Państwa. Z. G. W. Z. w RP pismem z dnia [...] stycznia 2017 r. wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] marca 2017 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Związku od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...], odmawiającej stwierdzenia nabycia przez Z. G. W. Z. w RP z mocy prawa z dniem 11 maja 1997 r. prawa własności nieruchomości położonej w gminie [...], w obrębie [...], ozn. w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w uzasadnieniu decyzji przywołał rzymską paremię "nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet", w rozumieniu, której w przypadku przeniesienia własności, wspomnianą własność może skutecznie przenieść na nabywcę tylko właściciel. Z. G. W. Z. w RP pismem z dnia [...] kwietnia 2017 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję, zaskarżając ją w całości oraz zarzucając jej: 1) obrazę prawa materialnego, tj. art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczpospolitej Polskiej poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że przesłanką nabycia własności nieruchomości jest pozostawienie przez Skarb Państwa właścicielem nieruchomości oraz uznanie, że przedmiotowy przepis dotyczy wtórnego nabycia nieruchomości poprzez przeniesienie prawa własności; 2) obrazę prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 1 w zw. z art. 34 ust. 1 lit. a dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich poprzez jego błędną subsumcję oraz uznanie, że Skarb Państwa nie był właścicielem nieruchomości od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 10 maja 1997 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżoną decyzją Minister Spraw Wewnętrzny i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. wydaną na podstawie art. 29 ust 1 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczpospolitej Polskiej, odmawiającą stronie skarżącej stwierdzenia nabycia prawa własności do nieruchomości położonej w K., na której znajduje się cmentarz. Organy obu instancji jako uzasadnienie odmowy wskazały na okoliczność, że Skarb Państwa nie jest właścicielem spornego gruntu. Stosownie do treści art. 29 § 1 ustawy z dnia 20 lutego 1997r., nieruchomości lub ich części pozostające w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 11 maja 1997 r., we władaniu gmin żydowskich lub Związku Gmin stają się z mocy prawa ich własnością. Stwierdzenie przejścia własności nieruchomości lub ich części, następuje w drodze decyzji właściwego miejscowo wojewody, wydanej na wniosek gminy żydowskiej lub Związku Gmin. Literalna treść wskazanego przepisu determinuje ocenę, że nadaje on prawo własności, czyli uwłaszcza gminy wyznaniowe żydowskie i Związek Gmin na określonych nieruchomościach lub ich częściach. W komentarzu do ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczpospolitej Polskiej, Andrzej Czohara jednoznacznie wskazuje, że jedyne kryterium uwłaszczenia to kryterium "władania" nieruchomościami lub ich częściami w dniu wejścia w życie ustawy. W sytuacji braku wskazówek w ustawie co do rozumienia pojęcia "władania", nakazuje rozumieć je jako faktyczne posiadanie przez wymienione podmioty danej nieruchomości, bez względu na istniejący do niej tytuł własności. Ustęp 2 art. 29 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r., warunkuje natomiast wszczęcie procedury skutkującej uwłaszczeniem danej nieruchomości złożeniem przez zainteresowaną gminę żydowską lub Związek Gmin odpowiedniego wniosku skierowanego do właściwego miejscowo wojewody, który prowadzi w następstwie złożonego wniosku postępowanie i w konsekwencji wydaje stosowną decyzje. Przedmiotem postępowania zainicjowanego w sprawie niniejszej pozostaje zatem kontrola istnienia lub nieistnienia przesłanki materialnoprawnej wymienionej w ust.1 cyt. przepisu, tj. władania nieruchomością lub jej częścią przez gminę wyznaniową żydowską lub Związek Gmin. Trafnie podniesiono w skardze, że decyzja wojewody o "stwierdzeniu" przejścia prawa własności ma charakter deklaratoryjny. Przejście to następuje bezpośrednio z mocy art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. stanowiąc jedną z form tzw. pierwotnego nabycia nieruchomości, niezależnie od tego, czy prawo to przysługiwało Skarbowi Państwa. Takie ukształtowanie nabycia prawa wyklucza stosowanie w tym przypadku paremii prawa rzymskiego "nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet", dotyczącej przenoszenia prawa na inny podmiot. Powyższe przesądza, że stanowisko zaprezentowane przez organy administracji w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji w sposób nieuprawniony uwarunkowuje treść decyzji od posiadania przez Skarb Państwa prawa własności do będącej przedmiotem postępowania nieruchomości. Niezależnie od wskazanych argumentów, Sąd podziela pogląd strony skarżącej, że nie można się zgodzić, że Skarbowi Państwa nie przysługuje tytuł własności do spornej nieruchomości, która bezspornie stanowi cmentarz żydowski. Zgodnie z okólnikiem nr 3 Ministerstwa Administracji Publicznej z dnia 6 lutego 1945 r. o tymczasowym uregulowaniu spraw wyznaniowych ludności żydowskiej (Dz. Urzędowy MAP nr 1 z 1945 r.) przedwojenne Gminy Żydowskie, w związku z Wojną utraciły byt i nie zostały odtworzone. Ponadto pismem okólnym Ministerstwo Administracji Publicznej z dnia 10 lutego 1947 r. skierowanym do wojewodów i prezydentów miast wskazało, że "nie przewiduje się w przyszłości tworzenia Izraelickich Gmin Wyznaniowych z zakres działania, określonym w rozporządzeniu Prezydenta RP z dnia 14 października 1927 r." (Komentarz do ustawy o stosunku państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Polsce., A. Czohara, T. Zieliński str. 185). Cały majątek nieruchomy byłych Gmin Żydowskich, na podstawie art. 1 ust. 1 w zw. z art. 34 ust. 1 lit. a dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. nr 13, poz. 87), w dniu 1 stycznia 1956 r., stał się własnością Skarbu Państwa z mocy samego prawa. Skarb Państwa jest zatem właścicielem wszystkich nieruchomości niezależnie od posiadania orzeczenia o ich nabyciu w drodze zasiedzenia lub przemilczenia. Tym samym zarzuty skargi uznać należy za zasadne. Ponownie rozpoznając przedmiotową sprawę organy uwzględnią powyższe stanowisko i przedstawioną interpretację przepisów prawa. Mając to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a, orzekł jak w treści wyroku.