I SA/Wa 625/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent stażysta Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia należności do zwrotu z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] (SKO) decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., po rozpatrzeniu odwołania A. M., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] listopada 2014 r. w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało na następujący stan sprawy. Zaskarżoną odwołaniem decyzją Burmistrz [...] orzekł o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego A. M. należności z tytułu wypłaconych na osobę uprawnioną A. M. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 22 listopada 2013 r. do 22 września 2014 r. w wysokości [...] zł, które podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 23 listopada 2013 r. do dnia spłaty. Wskazano, że kwota należności do zwrotu pomniejszona o kwoty zwrócone na konto Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wynosi [...] zł, natomiast kwota odsetek od wypłaconych świadczeń na dzień wydania niniejszej decyzji wynosi [...] zł. Organ I instancji orzekł, że podane wyżej należności należy wpłacić w kasie na podany rachunek bankowy MOPS w [...] w terminie 30 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna. Wskazano, iż decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną w wieku do 18 lat A. M. w okresie od 1 października 2013 r. do 30 września 2014 r. w wysokości po [...] zł miesięcznie. Na mocy tej decyzji stronie wypłacono za okres od 1 listopada 2013 r. do 30 września 2014 r. świadczenia w łącznej wysokości [...] zł. W odwołaniu od powyższej decyzji A. M. podniósł, że jego małoletnia córka A. M. nie spełnia kryteriów określonych w ustawie, dotyczących zasad przyznawania pomocy społecznej z funduszu alimentacyjnego. Przedmiotowe świadczenie zostało przyznane po raz kolejny na podstawie niepełnych i fałszywych oświadczeń o stanie majątkowym i dochodach jej matki A. D. oraz dziadków Z. i D. D. A. D. jest znaną w Polsce projektantką mody oraz reżyserką oper, których przedstawienia na stałe goszczą w repertuarze [...]. Załączając do odwołania materiały prasowe, zdjęcia oraz wydruki stron internetowych, A. M. wskazuje na wysoki standard życia uprawnionej do alimentów A. M. oraz jej matki A. D. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję (wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] lutego 2015 r.) SKO stwierdziło, że stosownie do regulacji zawartych w art. 27 ust 1-2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.) – dalej: u.p.o.u.a. – dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela – w tym wypadku Burmistrzowi [...] – należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należności podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy (art. 27 ust. 3 u.p.o.u.a.). Z powołanych przepisów wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie pozostawiono uznaniu organowi decyzyjnemu, niejako obligując go do wydania decyzji w tym zakresie. Obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu należności, w wysokości świadczeń wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej, powiększonej o kwotę ustawowych odsetek, o których mowa w art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a., nie rodzi nowego zobowiązania po stronie dłużnika. W postępowaniu w sprawie zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, obowiązkiem organu jest jedynie ustalenie, czy świadczenie zostało wypłacone na rzecz osoby uprawnionej i w jakiej wysokości. Organ nie jest natomiast uprawniony do badania w tym postępowaniu sytuacji rodzinnej oraz materialnej zobowiązanego do zwrotu, gdyż kwestia ewentualnego umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest rozstrzygana w odrębnym postępowaniu. Również kwestia ustalenia obowiązku alimentacyjnego nie może być przedmiotem samodzielnych ustaleń organów administracji, gdyż nie należy to do ich kompetencji. Z akt administracyjnych rozpatrywanej sprawy wynika bezspornie, że na mocy powołanej na wstępie decyzji organu I instancji z dnia [...] listopada 2013 r. przyznano w okresie świadczeniowym na rzecz A. M., świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie po [...] zł miesięcznie, zatem w łącznej kwocie [...] zł. Jak wynika z zaświadczenia Komornika Sądowego [...] z dnia [...] września 2014 r., egzekucja zasądzonych należności alimentacyjnych okazała się bezskuteczna. Kwota zobowiązań dłużnika alimentacyjnego na dzień wystawienia zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi [...] zł. Tym samym, w świetle przedstawionego materiału dowodowego, należy wyciągnąć wniosek co do trafności zaskarżonego rozstrzygnięcia organu I instancji. Wiadomo skąd wynika kwota, wskazana jako należność z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podlegająca zwrotowi. Odnosząc się zaś do poniesionej w odwołaniu argumentacji, SKO wyjaśniło, że nie może ona rzutować na zmianę zaskarżonej decyzji organu I instancji, gdyż strona kwestionuje rozstrzygnięty w odrębnym postępowaniu przed sądem powszechnym obowiązek alimentacyjny, a co za tym idzie zapadłą w odrębnym postępowaniu administracyjnym decyzję ostateczną z dnia [...] listopada 2013 r. w przedmiocie przyznania na rzecz A. M. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] lutego 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A. M., reprezentowany przez adwokata. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1. art. 7, 75 § 1, 77 § 1 oraz 78 § 1 k.p.a. poprzez brak jakiegokolwiek działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie, czy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują A. M.; 2. art. 97 § 1 pkt 4 oraz 100 § 1 k.p.a. poprzez niezawieszenie postępowania w sytuacji udowodnionych fałszywych zeznań A. D. dotyczących jej stanu majątkowego i ewidentnego dochodu rodziny przeliczonego na osobę w rodzinie przekraczającego 725 zł, a co za tym idzie nie wystąpienie do właściwego organu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego; 3. art. 8 k.p.a. przez pogwałcenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa poprzez działanie organu administracji powodujące u skarżącego przeświadczenie o tym, że organ pomija jego twierdzenia; 4. art. 27 ust. 1 do 2 u.p.o.u.a. w sytuacji, gdy w tym konkretnym przypadku skarżący nie powinien zostać zobowiązany do zwrotu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu skargi podkreślono między innymi, że decyzja SKO została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego i przepisów prawa materialnego. Organ zupełnie pominął zbadanie samej podstawy wydania decyzji, tj. faktu, czy A. M. jest uprawniona do pobierania świadczeń alimentacyjnych. Na podstawie samych zdjęć, które zostały dołączone do odwołania można wywnioskować, że decyzja dotycząca przyznania przez MOPS świadczeń alimentacyjnych została wydana na w oparciu o ewidentnie sfałszowane informacje odnośnie do sytuacji majątkowej. Przedstawione przez skarżącego dowody powinny być podstawą do zawieszenia postępowania w związku z koniecznością rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, jakim jest podstawa do wydania decyzji MOPS o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W ocenie sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 27 ust. 1, 2 i 9 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. W świetle tych regulacji organy obydwu instancji ustaliły, że kwota świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej (A. M.) za cały okres świadczeniowy wynosi [...] zł, natomiast uwzględniając kwoty wyegzekwowane przez komornika do zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego pozostaje kwota [...] zł, plus odsetki (na dzień wydania decyzji) w wysokości [...] zł. Podanych kwot skarżący nie kwestionuje (należy je więc uznać za bezsporne), uważa natomiast, że A. M. (córka) nie jest uprawniona do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwagi na regulację zawartą w art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a., zgodnie z którym świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty [...] zł. Zdaniem skarżącego A. D. (matka uprawnionej A. M.) ukrywa swoje prawdziwe dochody, których ujawnienie musiałoby doprowadzić do odmowy przyznania świadczeń alimentacyjnych na rzecz córki skarżącego, z uwagi na przekroczenie kwoty [...] zł, a w konsekwencji po jego stronie nie powstałby obowiązek zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Domaga się więc zawieszenia postępowania w przedmiocie zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, do czasu ponownego rozstrzygnięcia o samej podstawie wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki. Z taką argumentacją nie można się zgodzić. W postępowaniu dotyczącym zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, prowadzonym na podstawie art. 27 u.p.o.u.a., nie bada się już bowiem zasadności przyznania świadczeń alimentacyjnych wierzycielowi. To ostatnie postępowanie, w którym dłużnik alimentacyjny również powinien być stroną, kończy się bowiem osobną decyzją administracyjną, w tym wypadku decyzją Burmistrza [...] z dnia [...] listopada 2013 r. W kontekście zaś żądania zawieszenia postępowania prowadzonego w oparciu o art. 27 u.p.o.u.a. skarżący nie wykazał, że toczy się jakiekolwiek postępowanie o zmianę lub uchylenie decyzji z dnia [...] listopada 2013 r. (art. 24 ust. 1 u.p.o.u.a.), lub o wznowienie postępowania w tej sprawie, czy też o uznanie wypłaconych świadczeń alimentacyjnych za nienależne (art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a.). Nie może być więc mowy o prejudykacie (art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.) względem postępowania toczącego się na podstawie art. 27 u.p.o.u.a. W orzecznictwie podkreśla się, z czym skład orzekający w niniejszej sprawie w zupełności się zgadza, że "w sposób oczywisty wydanie przez właściwy organ decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nakłada na dłużnika nowe obowiązki w rozumieniu art. 28 k.p.a. W szczególności w doktrynie trafnie wskazuje się, że system publicznego kredytowania wierzyciela alimentacyjnego za pomocą środków publicznych, opiera się na postulacie samofinansowania. Kwoty udostępniane przez organy administracji publicznej wierzycielom w celu ratowania ich bieżącej krytycznej sytuacji bytowej mają charakter warunkowy i winny zostać zwrócone organowi przez dłużnika alimentacyjnego, który nielegalnie zwlekał z wykonaniem własnego obowiązku alimentacyjnego (W. Maciejko "Postępowanie wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczka alimentacyjna. Komentarz" C.H. Beck 2007 s. 349). Instrumentem zapewniającym samofinansowanie systemu świadczeń z tytułu niealimentacji jest postępowanie kończące się adresowaną do dłużnika alimentacyjnego decyzją administracyjną o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności (art. 27 ust. 2 u.al.). W postępowaniu z art. 27 ust. 2 u.al. organ ocenia tylko, czy wydano w przeszłości decyzję pozytywną dla wierzyciela i czy doszło do wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W postępowaniu tym dłużnik nie może zasłaniać się faktem, że wykonał zobowiązanie alimentacyjne w sposób, który nie wywołał stanu bezskuteczności egzekucji. Skoro nie może tego zrobić na etapie nakładania nań obowiązku zwrotu świadczenia organowi, może to czynić tylko na etapie postępowania w sprawie ustalenia na rzecz wierzyciela prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. To na tym etapie rozstrzyga się los jego przyszłego obowiązku określonego w art. 27 ust. 1 u.al. Decyzja wydana na podstawie art. 27 ust. 2 u.al. tylko deklaratoryjnie stwierdza, że w związku z niewykonaniem obowiązku alimentacyjnego, dłużnik obowiązany jest zwrócić świadczenia, wypłacone wierzycielowi. Obowiązek zwrotu świadczenia na podstawie decyzji z art. 27 ust. 2 u.al. jest nieunikniony, jeśli wydano wcześniej decyzję stanowiącą podstawę wypłat świadczenia wierzycielowi (G. Zdziennicka-Kaczocha "Świadczenia rodzinne. Zaliczka alimentacyjna" Skierniewice 2006 s. 156). Na etapie wydawania decyzji z art. 27 u.al. organ nie bada, czy wierzycielowi przysługiwało prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (w tym przesłanka bezskuteczności egzekucji alimentów), ani rozmiar świadczenia czy czasowe granice okresu świadczeniowego. Wszystkie te przesłanki badane są w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a nie w postępowaniu o zwrot świadczenia przez dłużnika alimentacyjnego (art. 27 ust. 2 u.al.). Interes dłużnika alimentacyjnego wymaga ochrony już w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny jest zatem stroną postępowania o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego i może kwestionować w drodze odwołania zasadę i rozmiar swego przyszłego zobowiązania kreowanego z mocy prawa przez art. 27 u.al." (zob. wyrok NSA z 5.10.2011 r., I OSK 800/11, LEX nr 1069681). Podobny pogląd wypowiedziany został w wyroku NSA z dnia 7.06.2013 r., I OSK 2226/12, LEX nr 1356980). Zatem to także dłużnik alimentacyjny, a nie tylko organ, który przy przyznaniu świadczeń alimentacyjnych opierał się na dokumentach urzędowych, posiada wszelkie instrumenty procesowe (przykładowo przytoczone wyżej), aby zakwestionować prawo wierzyciela do przyznania mu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wybór konkretnego działania należy do dłużnika alimentacyjnego, z tym że działania takie nie są dopuszczalne na gruncie postępowania o zwrot należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Muszą one być skierowane przeciwko decyzji o przyznaniu świadczeń wierzycielowi, która aktualnie ma walor ostateczności. Jeśli doprowadzą one do zmiany sytuacji dłużnika alimentacyjnego, możliwe będzie również wznowienie postępowania w tej sprawie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd orzekł o oddaleniu skargi.