I SA/Wa 625/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Iwona Kosińska Protokolant referent stażysta Anna Barska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2017 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] marca 2017 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania M.K., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza M. z [...] listopada 2016 r. nr [...] odmawiającą przyznania specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na ocieplenie i wytynkowanie łazienki, zakup opału i pralki oraz odgrzybienie pomieszczeń mieszkalnych. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Burmistrz M. decyzją z [...] listopada 2016 r., po rozpatrzeniu wniosku z 12 października 2016 r., odmówił M.K. przyznania specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na w/w potrzeby. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawczyni zamieszkuje wspólnie z mężem S. K. Rodzina utrzymuje się z emerytury wnioskodawczyni w wysokości [...] zł oraz emerytury S.K. w wysokości [...] zł. Łączny dochód rodziny wynosi [...] zł. Małżonkowie mieszkają w budynku wolnostojącym, zajmują dwa pomieszczenia, tj. pokój i kuchnię. Syn wnioskodawczyni zamieszkuje wspólnie z córką w tym samym budynku, jednak prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe. Zdaniem organu syn strony powinien również ponosić koszty związane z remontem oraz wyposażeniem łazienki. Burmistrz M. wskazał ponadto, że decyzją z [...] stycznia 2016 r. przyznano wnioskodawczyni specjalny zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie na likwidację barier technicznych zgodnie z potrzebami osoby niepełnosprawnej w wysokości 1000 zł. W ocenie organu w sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, upoważniający organ do przyznania przedmiotowego zasiłku. M. K. w odwołaniu od powyższej decyzji zakwestionowała jej zasadność i prawidłowość dokonanych przez organ pierwszej instancji ustaleń (naruszenie art. 7 kpa i błąd w ustaleniu stanu faktycznego). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ wskazał, że w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, ustawodawca upoważnia organ pomocy społecznej wyjątkowo do przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 ust. 1 powołanej ustawy. Przyznanie specjalnego zasiłku celowego, tak jak w przypadku zasiłku celowego, również odbywa się w sferze swobodnego uznania, tzn. że organ - nawet jeśli spełnione są przesłanki przyznania tego zasiłku - może go przyznać, ale nie musi. Przepis art. 41 ust. 1 ustawy stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany (...) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podkreśliło należy, że z uwagi na wprowadzony powołanym przepisem wyjątek od zasad ogólnych przyznawania pomocy społecznej tylko osobom spełniającym kryterium dochodowe, specjalny zasiłek celowy może być przyznany jedynie w sytuacji wyjątkowej, nadzwyczajnej. Organ drugiej instancji zaznaczył, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt OSK 1416/07, LEX nr 489088 interpretuje wskazany przepis jeszcze bardziej rygorystycznie, stwierdzając, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. W ocenie SKO w [...] w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z sytuacją, o której mowa w art. 41 ust. 1 powołanej ustawy, tj. wyjątkową i nadzwyczajną. Nie zostały zatem spełnione przesłanki do przyznania wnioskowanej pomocy na podstawie tego przepisu. Rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest więc prawidłowe. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M. K. zarzucając zaskarżonej decyzji: - naruszenie art. 7 kpa poprzez pominięcie sytuacji zdrowotnej skarżącej i jej męża; - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że w sytuacji zdrowotnej rodziny skarżącej oraz braku wystarczających środków finansowych zasiłek celowy nie jest należny z uwagi na przekroczenie progu dochodowego; - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że skarżąca oraz jej rodzina nie wykorzystuje swoich zasobów i możliwości do poprawienia obecnej sytuacji rodziny. W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji oraz przyznanie zasiłku celowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Na wstępie podkreślić należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i ust. 2 powołanej ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W myśl natomiast art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 514 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie". Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca ma ustalony [...] stopień niepełnosprawności, zamieszkuje wraz mężem w budynku wolnostojącym, zajmując dwa pomieszczenia - pokój i kuchnię. Syn wnioskodawczyni zamieszkuje wspólnie z córką w tym samym budynku, jednak prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe. Syn skarżącej jest głównym właścicielem budynku. Wnioskodawczyni wraz z mężem utrzymują się ze świadczeń emerytalnych odpowiednio w wysokości [...] zł oraz [...] zł. Łączny dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc finansową, wyliczony zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej, wyniósł [...] zł. Nie ulega zatem wątpliwości, że wskazany dochód przekracza wysokość kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy o pomocy społecznej, tj. 514 zł na osobę w rodzinie. Organy administracji publicznej rozpoznające niniejszą sprawę prawidłowo zatem uznały, że w związku z przekroczeniem przez skarżącą kryterium dochodowego osoby pozostającej w rodzinie, brak jest podstaw do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego w trybie art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy. W ocenie Sądu słusznie też stwierdzono, że w przypadku skarżącej nie zostały również spełnione przesłanki do przyznania zasiłku na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Wskazać trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż powołany przepis wymaga dla przyznania specjalnego zasiłku celowego wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Chodzi więc o zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, których nie sposób przewidzieć, ani im zapobiec przy dołożeniu nawet najwyższej staranności, a które są najczęściej wynikiem szeregu niefortunnych wypadków. Muszą one mieć charakter wyjątkowy. Przesłanką warunkującą przyznanie pomocy w trybie art. 41 jest znajdowanie się w szczególnej sytuacji życiowej, nie zaś dochód wnioskodawcy. Jak słusznie zauważył organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z konstrukcji powołanego art. 41 wynika również, że decyzja podejmowana przez organ administracji publicznej na podstawie tego przepisu zależy od uznania administracyjnego. Oznacza to, co już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że organ nie ma obowiązku automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia, a zwłaszcza w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej, regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Zdaniem Sądu organy pomocy społecznej prawidłowo uznały, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu w art. 41 ustawy o pomocy społecznej i brak było podstaw do przyznania wnioskodawczyni świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na ocieplenie i wytynkowanie łazienki, zakup opału i pralki oraz odgrzybienie pomieszczeń mieszkalnych. Wskazać należy, że ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, iż skarżąca uzyskuje wraz z mężem stały, miesięczny dochód w postaci emerytur, który w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł łącznie [...] (tj. [...] zł na osobę w rodzinie). Skarżąca zamieszkuje wraz z mężem w budynku, którego głównym właścicielem jest jej syn S.K. Małżonkowie zajmują dwa pomieszczenia – kuchnię i pokój. Syn skarżącej wraz z córką prowadzi osobne gospodarstwo domowe. Jak wynika ponadto z zaświadczenia Urzędu Miejskiego w M. z dnia [...] czerwca 2016 r. syn wnioskodawczyni posiada gospodarstwo rolne w M. o pow. [...] ha, w tym [...] ha przeliczeniowe. Zgodzić się zatem trzeba z organami orzekającymi w sprawie, że w świetle przedstawionych okoliczności, sytuacja wnioskodawczyni, nie jest sytuacją wyjątkową i szczególną, uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego specjalnego. Za zdarzenia o charakterze szczególnym, w rozumieniu powołanego wyżej art. 41 ustawy o pomocy społecznej, nie można uznać w/w potrzeb skarżącej związanych z zakupem opału i pralki, odgrzybieniem pomieszczeń mieszkalnych, czy też wyremontowaniem łazienki. Istotne jest przy tym, że syn wnioskodawczyni mimo, że prowadzi osobne gospodarstwo domowe, to – jak wynika z analizy wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] listopada 2016 r. – korzysta on ze wspólnych pomieszczeń w zamieszkiwanym budynku. Powinien on zatem partycypować w kosztach związanych z utrzymaniem i remontowaniem budynku, w tym łazienki, czy też w kosztach zakupu opału. Trudno też uznać, że w/w potrzeby (remont łazienki, zakup pralki czy opału) są to zdarzenia nagłe i nadzwyczajne. Z akt sprawy wynika ponadto, że decyzją Burmistrza M. z [...] stycznia 2016 r. przyznano skarżącej zasiłek celowy specjalny na dofinansowanie na likwidację barier technicznych zgodnie z potrzebami osoby niepełnosprawnej w lutym 2016 r. w wysokości 1000 zł. Podkreślić należy, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Zasiłek celowy nie może być podstawowym źródłem utrzymania i służyć zaspokojeniu każdej potrzeby życiowej, zwłaszcza w sytuacji, gdy – tak jak w niniejszej sprawie - wnioskodawczyni przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy. Ośrodki pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi i w pierwszej kolejności muszą udzielić wsparcia osobom i rodzinom, których dochody są poniżej kryterium dochodowego. Nie może bowiem dochodzić do takich sytuacji, że osoby spełniające kryterium dochodowe spotkają się z odmową przyznania świadczenia z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które kryterium to przekraczają. Mając powyższe na uwadze stwierdzić trzeba, że wydane w sprawie decyzje organów obu instancji są zgodne z prawem. Zdaniem Sądu organy prawidłowo uznały, że w niniejszej sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, uprawniający skarżącą do otrzymania świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego i nie można zarzucić, że odmawiając wnioskowanego świadczenia, organy pomocy społecznej naruszyły granice uznania administracyjnego. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd nie dopatrzył się również naruszenia powołanych skardze przepisów kpa. Wbrew twierdzeniom skarżącej postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z zasadami określonymi w kodeksie. Organy administracji publicznej w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy wymagany dla rozstrzygnięcia sprawy oraz w należyty sposób uzasadniły zajęte stanowisko. W świetle powyższego stwierdzić należy, że wniesiona skarga jest bezzasadna i brak jest podstaw do jej uwzględnienia. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.