I SA/Wa 636/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant Kinga Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2012 r. sprawy ze skargi P. Przedsiębiorstwa [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania prac przy zabytku 1. uchyla zaskarżoną decyzję w pkt 3 w zakresie, w jakim dotyczy utrzymania w mocy w pkt 1 decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] października 2011 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja w zakresie opisanym w pkt 1 wyroku nie podlega wykonaniu; 3. w pozostałym zakresie oddala skargę; 4. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżącego P. Przedsiębiorstwa [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 100 (sto) złotych tytułem częściowego zwrotu wpisu sądowego. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, decyzją z [...] stycznia 2012 r. nr [...], uchylił decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] października 2011 r. nr [...] w części zobowiązującej P. Sp. z o.o. do wykonania naprawy na budynku przy zamku i w tym zakresie umorzył postępowanie organu I instancji. Uchylił decyzję organu I instancji w części określającej termin wykonania prac przy zabytku i wyznaczył nowy termin do 31 grudnia 2012 r. W części nakazującej zabezpieczenie i konserwację pozostałości opracowania tynkarskiego na elewacji wieży zamku, wymianę istniejącego pokrycia na nowe z gontu na dachu wieży zamku oraz usunięcie porastającej roślinności z murów pozostałości fortyfikacji, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Z. z [...] marca 1961 r. zamek w W. wraz z sąsiednim budynkiem został wpisany do rejestru zabytków pod numerem [...]. Wpis został uzupełniony decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Z. z [...] sierpnia 1963 r., w której jako przedmiot ochrony wskazano zespół zamkowy w składzie: zamek, budynek przy zamku, reszta fortyfikacji i bastion. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją z [...] października 2011 r. nakazał P. Sp. z o.o. – właścicielowi zabytku, przeprowadzenie niezbędnych z uwagi na zagrożenie zniszczeniem i istotnym uszkodzeniem zabytków, prac konserwatorskich i robót budowlanych przy zamku będącego w istocie wieżą mieszkalną, budynku przy wieży oraz pozostałości fortyfikacji. Decyzja została wydana w oparciu o art. 49 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. W protokole oględzin zabytku z 4 sierpnia 2011 r. organ I instancji określił zakres uszkodzeń obecnego pokrycia dachowego wieży zamku, wskazując na ubytki gontu, a także na spróchnienia i rozwarstwienia materiału drewnianego całego pokrycia dachu. Zniszczenia te niosą za sobą realne zagrożenie przeciekania dachy, a co za tym idzie przenikanie wód opadowych do wnętrza wieży. Z akt sprawy wynika, że w momencie wpisu do rejestru zabytków wieża była kryta dachówką. Gont został wprowadzony dopiero po kapitalnym remoncie, wykonanym w latach 1978-1985 r. Zmiana materiału pokrycia dachowego wynikała, w ocenie organu, z przeprowadzenia analizy historycznej budownictwa średniowiecznego oraz ustalenia, iż gont jest pierwotnym materiałem pokryć dachowych m.in. dla wież mieszkalnych o proweniencji średniowiecznej. Tym samym w odniesieniu do tego rodzaju obiektów przyjęto jednolite zasady konserwatorskich rekonstrukcji, pokrywając je gontem. Z powołanego protokołu oględzin obiektu wynika również, iż tynki z dekoracją sgraffiti rozwarstwiają się w warstwach zapraw, pękają i odspajają od murów, co uzasadnia konieczność ich zabezpieczenia i konserwacji. Działanie to miałoby charakter prewencyjny, zanim tynki ulegną znacznemu i nieodwracalnemu uszkodzeniu lub zniszczeniu. Organ odwoławczy zmienił we własnym zakresie zakwestionowaną decyzję, wyznaczając nowy termin wykonania tych prac na dzień 31 grudnia 2012 r. W skardze na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego P. Sp. z o.o. w W., zaskarżył decyzję w części dot. pkt 2, tj. wyznaczającej nowy termin wykonania nakazanych w decyzji prac do 31 grudnia 2012 r. oraz w pkt 3, w którym utrzymano w mocy decyzję organu I instancji nakazującą wykonanie prac w zakresie zabezpieczenia i konserwacji pozostałości tynkarskich na elewacji wieży zamku oraz wymianę istniejącego pokrycia na nowe z gontu na dachu wieży zamku. Skarżący zaskarżonej części decyzji zarzucił naruszenie przepisów art. 49 ust. 1 i 2 ustawy z 23 lipca 2002 r. o ochronie zabytków i opiece na zabytkami i art. 11 kpa. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest częściowo uzasadniona. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 49 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568, ze zm.). Przepis ten stanowi, że Wojewódzki Konserwator Zabytków może wydać decyzję nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru przeprowadzenie, w terminie określonym w tej decyzji, prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonania jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku. Z protokołu oględzin przedmiotowej wieży mieszkalnej, nazywanej w dokumentacji zamkiem, sporządzonego w dniu 4 sierpnia 2011 r. w toku postępowania przed organem I instancji stwierdzono uszkodzenia pokrycia dachowego wieży wskazujące na ubytki gontu, oraz na spróchnienie i rozwarstwienie materiału drewnianego całego pokrycia dachu. Niewątpliwie uszkodzenia pokrycia dachowego stanowią zagrożenie przeciekania dachu i przenikanie wód opadowych do wnętrza wieży. Zawilgocenie wnętrza wieży na skutek przeciekania wód opadowych przez uszkodzony dach niewątpliwie stanowi zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem zabytku, którego liczne walory zabytkowe zdecydowały o wpisaniu do rejestru zabytków i, które są szczegółowo opisane w opracowaniu zatytułowanym "Badania architektoniczne wieży mieszkalnej w W." sporządzonym przez dr inż. arch. H.G. z Instytutu Historii Architektury, Sztuki i Techniki Politechniki [...] w 1979 r. Uzasadnia to wydanie przez właściwy organ konserwatorski decyzji nakazującej właścicielowi przeprowadzenie prac wskazanych w decyzji stosownie do treści art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Wydanie więc takiej decyzji w zakresie dotyczącym konieczności naprawy pokrycia dachowego na wieży zamku w W. należy uznać za zgodne z treścią powołanego art. 49 ust. 1. Natomiast sporny jest rodzaj prac jakie należy w związku z tym wykonać. Powołany przepis upoważnia organ konserwatorski do nakazania wykonania prac konserwatorskich lub robót budowlanych. Wyjaśnienie tych pojęć zawiera art. 3 ustawy z 23 lipca 2003 r. Zgodnie z tym przepisem prace konserwatorskie to działania mające na celu zabezpieczenie i utrwalenie substancji zabytku, zahamowanie procesów jego destrukcji oraz dokumentowania tych działań (pkt 6), zaś roboty budowlane to roboty budowlane w rozumieniu przepisów Prawa budowlanego, podejmowane przy zabytku lub otoczeniu zabytku (pkt 8). W sprawie jest bezsporne, że dach wieży w dacie wpisania do rejestru zabytków był kryty dachówką. Krycie gontem zastosowano w trakcie kapitalnego remontu zabytków, który miał miejsce w latach 1978-1985 r. Jakie było poszycie dachu wcześniej nie jest wiadomo, gdyż obiekt był wielokrotnie przebudowywany, co wynika z powołanego opracowania z 1979 r. Okoliczności te wynikają z materiału dokumentacyjnego, a również potwierdza je organ w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji. Pokrycie dachu gontem organ uzasadnia tym, że analiza historyczna budownictwa średniowiecznego prowadzi do wniosku, że gont jest pierwotnym materiałem pokryć dachowych m.in. dla wież mieszkalnych z okresu średniowiecza i do tego rodzaju dachów przyjęto jednolite zasady konserwatorskich rekonstrukcji pokrywając je gontem. Należy jednak mieć na uwadze, że nakazy z art. 49 pkt 1 ustawy z 23 lipca 2002 r. nie mają na celu rekonstrukcji obiektu zabytkowego, lecz zapobieżenie zniszczeniu lub istotnemu uszkodzeniu zabytku. Dla osiągnięcia celu określonego w tym przepisie wystarczające jest wykonanie takiej naprawy pokrycia dachu, która zabezpieczy przed przeciekaniem i przenikaniem wód opadowych do wnętrza wieży. Nie jest więc konieczne dokonanie wymiany istniejącego pokrycia na nowe z gontu, co zostało orzeczone przez organy obu instancji. Nałożenie tego obowiązku przekracza ramy regulacji zawartej w art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a co za tym idzie decyzja, w tej części, narusza powołany przepis art. 49 ust. 1 co uzasadnia uchylenie decyzji organów obu instancji w części orzekającej w tym zakresie. Natomiast niezasadnie skarżący kwestionuje nałożony na niego obowiązek zabezpieczenia i konserwacji pozostałości opracowania tynkarskiego, tzw. sgraffita na elewacji wieży zamku. Z protokołu oględzin wynika, że fragmenty istniejących tynków na elewacji rozwarstwiają się w warstwach zapraw, pękają i odpadają od murów. Ustalenia te potwierdza sporządzona przez organ dokumentacja fotograficzna. Wykonanie nakazanych prac przy tynkach zapobiegnie ich uszkodzeniu lub zniszczeniu. Jest więc zgodne z nakazem uregulowanym w art. 49 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. Także wyznaczony termin na wykonanie tych robót przy tynkach w zaskarżonej decyzji jest odpowiedni. Zarzuty skargi odnoszące się do tej części decyzji są więc nieuzasadnione. W szczególności nie jest zasadny zarzut, że w trakcie kontroli zabytku przeprowadzonej przez organ konserwatorski trzy lata wcześniej nie dostrzeżono żadnych uchybień, zatem nie jest prawdopodobne by zabytek uległ nagle zniszczeniom wskazanym przez organ. Zakres zniszczeń wynika z dokumentacji sporządzonej w tym zakresie przez organ konserwatorski jaką jest protokół z oględzin i dokumentacja fotograficzna. Upływ trzech lat od ostatniej kontroli wykonanej przez organ konserwatorski także przemawia za tym, że stan zabytku mógł ulec pogorszeniu. Właściciel nie wykonywał przez ten czas żadnych prac zabezpieczających zabytek przed niszczeniem, a jest on poddawany działaniom czynników zewnętrznych, m.in. atmosferycznych, które niewątpliwie wpływają na stan zachowania substancji zabytku. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a., art. 151, art. 152 i art. 206 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.