I SA/Wa 649/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Joanna Skiba Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2018 r. sprawy ze skargi A. S., A. S. i W. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] grudnia 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] października 2017 r. nr [...] o potwierdzeniu W. S., A. S. i A. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H. C. i S. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w S. i M. (obecnie Ukraina). Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. H. C. oraz S. S. byli właścicielami nieruchomości położonych w S. oraz M., odziedziczonych po rodzicach – D. i E. S., którzy zginęli w 1944 r. Własność ta obejmowała położoną w S. działkę o pow. [...] m2 oraz 4 morgi ziemi w M. Na działce w S. posadowiony był także budynek mieszkalny, który został jednak całkowicie zniszczony w 1944 r., w wyniku uderzenia bomby. Wówczas także zginęli rodzice wyżej wymienionych. Do Polski S. S.repatriowała się w 1958 r. Dokładna data repatriacji H. C. nie jest znana. Opisane składniki mienia pozostawionego przez repatriantów mienia ustalone zostały prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego we [...] z [...] października 1999 r. sygn. akt [...] . W następstwie postępowania zainicjowanego przez S. S. (w miejsce którego po śmierci wstąpili jego spadkobiercy – W. S., A.S. i A. S.) przed Wojewodą [...] postępowania Wojewoda ów, działając w trybie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. – o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2016 r. poz. 2042 ze zm.) przywoływanej dalej jako: "ustawa zabużańska", decyzją z [...] października 2017 r., ustalił prawo do rekompensaty na rzecz W. S., A. S. i A. S.. Podstawą wymiaru rekompensaty była wartość gruntów pozostawionych w S. oraz M. przez H.C. i S. S.. Od decyzji tej uprawnieni do rekompensaty wnieśli odwołanie, kwestionując brak uwzględniani przy ustalaniu prawa wartości budynku, pierwotnie posadowionego na działce w S.. W następstwie rozpatrzenia odwołania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] grudnia 2017 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach tej decyzji wskazywał na wiążące organ ustalenia co do składników pozostawionego mienia nieruchomego, stwierdzone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego we [...], w którym – co wynika z jego uzasadnienia – rozważana była także kwestia budynku. Minister Odwołał się przy tym do mocy wiążącej prawomocnego wyroku, wynikającej z art. 365 § 1 k.p.c. Na powyższą decyzję W. S., A.S. i A. S. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść decyzji, tj.: art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów zgromadzonych w aktach dotyczących nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez H. C. i S.S.; art. 80 k.p.a. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodu w postaci wyroku Sądu Okręgowego we [...] z [...] października 1999 r. i przyjęcie, że orzeczenie to wiąże organy w zakresie ustalenia nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez ich poprzedników prawnych, a w konsekwencji zaniechanie czynienia własnych ustaleń w tym zakresie podczas gdy po wyroku pojawiły się nowe istotne okoliczności. Tą nową okolicznością jest zaś zdaniem skarżących uchwała Naczelnego Sadu Administracyjnego z 16 grudnia 2013 r. I OPS 11/13, wedle której wymagania by przedwojenny właściciel nieruchomości położonej na [...], w celu otrzymania rekompensaty legitymował się do niej tytułem własności, w dacie repatriacji, stanowi niczym nieuzasadnioną nadinterpretację przepisów ustawy zabużańskiej. Zarzucili nadto decyzji naruszenie art. 6 ust. 4 ustawy zabużańskiej, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że złożenie prawomocnego wyroku ustalającego zwalania organ z procedowania sprawy zgodnie z ww. ustawą. A także naruszenie art. 11 ust. 2 w zw. z art. 2 tej ustawy poprzez bezzasadne ograniczenie prawa do rekompensaty dla tych osób, które są w stanie wykazać tytuł własności nieruchomości oraz jej istnienie w dniu opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podczas gdy takie ograniczenie prowadzi do nieuprawnionego zróżnicowania sytuacji prawnej przedwojennych właścicieli nieruchomości zabużańskich w zakresie ich praw majątkowych. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z [...] października 2017 r. i zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentacje przedstawiona w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niezasadna. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2016 r. poz.2042 ze zm.), przywoływanej dalej jako "ustawa zabużańska". Prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione na dawnych kresach wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej, w świetle przepisów tej ustawy, przysługuje właścicielowi pozostawionych nieruchomości, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu wymienionych przez ustawodawcę enumeratywnie przedwojennych przepisów oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (w wyniku wypędzenia z tego terytorium lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie tzw. układów republikańskich; w związku z regulacja granicy wschodniej, na podstawie umowy granicznej pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a ZSRR z 15 lutego 1951 r.; a także na skutek innych okoliczności związanych z wojną), lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; posiada obywatelstwo polskie (art. 2 pkt 1 i 2). W przypadku jego śmierci prawo to, w myśl art. 3 ust. 2 ustawy, przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo polskie). W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że poprzednicy prawni skarżących (S. S. i jego siostra H.C.) byli właścicielami nieruchomości położonych w S. i M., które to miejscowości w następstwie zmiany granic po II Wojnie Światowej nie weszły w skład państwa polskiego. Poza sporem jest także, że legitymowali się oni obywatelstwem polskim i w związku z okolicznościami związanymi z wojną nieruchomości te zmuszeni byli pozostawić, przemieszczając się na terytorium Polski. Nie kwestionowane jest również, że w skład pozostawionych przez nich nieruchomości wchodziły: położona w S. przy ul. [...] działka gruntu o pow. [...] m2 oraz 4 morgi ziemi ornej w [...]. Powyższe okoliczności potwierdza złożony do akt prawomocny wyrok ustalający Sądu Okręgowego we [...] z [...] października 1999 r. [...]. Istotą sporu jest natomiast to, czy w sytuacji gdy na dzień wybuchu wojny na działce gruntu w [...] znajdował się także należący do repatriantów budynek, który w następstwie bombardowania w 1944 r. został całkowicie zniszczony, może być on przy rozstrzyganiu sprawy rekompensaty w oparciu o przepisy ustawy zabużańskiej - wbrew ustaleniem poczynionym przez Sąd Okręgowy we [...] - również traktowany jako składnik pozostawionej nieruchomości – jak oczekują tego skarżący, czy też nie - jak przyjęły organy. Odnosząc się do tego zagadnienia w pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, że co prawda przepisy ww. ustawy nie wymagają by w samej dacie opuszczenia nieruchomości położonych na dawnych kresach opuszczający je byli ich właścicielami - o czym szerzej wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanej w skardze uchwale z dnia 16 grudnia 2013 r. I OPS 11/13 (ONSAiWSA 2014/6/90) - to jednak nie powinno budzić wątpliwości, że prawo do rekompensaty wiąże się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego majątku nieruchomego, który co najmniej w momencie wybuchu II Wojny Światowej był jego własnością, względnie po tej dacie (a przed pozostawieniem) był przez niego na własność nabyty i w momencie jego opuszczenia istniał. Prawo do rekompensaty nie jest wszak świadczeniem, które byłoby przyznawane każdemu obywatelowi polskiemu zamieszkującemu dawne kresy wschodnie, ale jedynie tym, którzy poza spełnieniem pozostałych warunków ustawowych, byli właścicieli zlokalizowanych na tych terenach nieruchomości i na skutek okoliczności związanych z wojną musieli je pozostawić. Pozostawić zaś można jedynie rzecz, która obiektywnie istnieje. Stąd nie ma żadnego racjonalnego uzasadnienia by jako składnik pozostawionego mienia nieruchomego, traktować także te jego części składowe, które przed ich opuszczeniem, w efekcie działań wojennych zostały całkowicie zniszczone. Tym bardziej, że prawo do rekompensaty nie jest i nigdy nie było świadczeniem odszkodowawczym za straty w majątku obywateli polskich mieszkających na dawnych [...] związane z działaniami wojennymi, ale świadczeniem ex gratia przyznawanym im w związku z opuszczeniem dotychczasowego miejsce zamieszkania w warunkach przymusu wywołanego wojną i zmianami geopolitycznymi zachodzącymi po jej zakończeniu oraz przemieszczeniem się na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach. To, że rekompensata w przypadku części składowych gruntu, dotyczyć może wyłącznie takich, które w dacie pozostawienia nieruchomości istnieją, potwierdza także ustanowiona w art. 11 ust. 5 ustawy zabużańskiej reguła ustalania wartości nieruchomości "według stanu na dzień ich pozostawienia", a więc m.in. stanu ich zagospodarowania. Już tylko z tych powodów uznać należy, że przyznanie następcom prawnym rekompensaty z tytułu pozostawionych przez ich poprzedników prawnych nieruchomości, wyłącznie w oparciu o wartość pozostawionych w [...] i [...] gruntów, z wyłączeniem nieistniejącego (bo zniszczonego jeszcze przed zakończeniem wojny budynku), odpowiada prawu. Słusznie również w okolicznościach faktycznych sprawy organy odwoływały się w swoich rozważaniach do związania w zakresie składników pozostawionego mienia, prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego we [...] z [...] października 1999 r., którym ustalono jakie nieruchomości zostały pozostawione poza obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez S. S.. Z uwagi bowiem na wynikającą z art. 365 § 1 k.p.c. moc wiążącą prawomocnego orzeczenia sądu, organy administracyjne i sądy muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w tym orzeczeniu. Oczywiści rację mają skarżący, że wynikający z przywołanego przepisu zakaz ponownego prowadzenia sporu, co do okoliczności faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygania zakończonego prawomocny wyrokiem, nie obowiązuje w razie ujawnienia się nowych okoliczności faktycznych. Jednakże za takowe w realiach rozpoznawanej sprawy – wbrew temu co wywodzą oni w skardze - nie sposób uznać uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2013 r. I OPS 11/13. Tą bowiem rozstrzygnięto wyłącznie pojawiające się w judykaturze rozbieżności poglądów prawnych, co do istnienia wymogu legitymowania się przez repatrianta tytułem prawnym do nieruchomości położonej na dawnych Kresach w dniu jej opuszczenia, a nie zagadnienie istnienia lub nie na ten moment określonej części składowej gruntu. Tymczasem to wzgląd na nieistnienie na gruncie budynku w momencie opuszczenia nieruchomości (którego to faktu skarżący nie kwestionują), determinował treść wyroku Sąd Okręgowy we [...], a nie kwestia tytułu prawnego jaki do owego budynku S. S. przynależał, co wynika wprost z uzasadnienia tego wyroku. Akceptując zatem wiążące organ ustalenia Sądu co do wielkości i rodzaju pozostawionych przez poprzedników prawnych skarżących nieruchomości organy nie naruszyły reguł postępowania, w tym reguł wynikających z ustawy zabużańskiej. Z tego względu sformułowane w tym aspekcie zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 80 k.p.a. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., jak taż art. 6 ust. 4 ustawy zabużańskiej, pozbawione są usprawiedliwionych podstaw. Sąd nie podziela także argumentacji skarżących, że ograniczenie prawa do rekompensaty wyłącznie do nieruchomości (ich części składowych) istniejących w dacie ich opuszczenia, prowadzi do nieuprawnionego różnicowania sytuacji prawnej przedwojennych właścicieli w zakresie ich praw majątkowych. Stąd także zarzut naruszenia art. 2 w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy zabużańskiej ocenić należy jako chybiony. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018, poz. 1302 ze zm.) orzekł jak w sentencji.