I SA/Wa 651/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz WSA Daniela Kozłowska (spr.) Protokolant Małgorzata Kulińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi Zakładu [...] w S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] w przedmiocie przekazania sprawy innemu organowi oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2005 r., nr [...] utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy C. z dnia [...] lipca 2004 r., nr [...], wydane w oparciu o art. 65 § 1 k.p.a. o przekazaniu do Zakładu [...] w S. sprawy dotyczącej nienależnie wypłaconego zasiłku wychowawczego do rozpatrzenia zgodnie z kompetencjami. W uzasadnieniu postanowienia organ podał, że Zakład [...] w S. decyzją z dnia [...] maja 2001 r., nr [...] działając m.in. na podstawie art. 84 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obciążył M. M. zwrotem nienależnie pobranego przez E. C. zasiłku wychowawczego w łącznej kwocie [...] zł. Następnie z dłużnikiem został zawarty układ ratalny, który nie został przez zobowiązanego wykonany. Zakład [...] powołując rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 kwietnia 2004 r. w sprawie trybu przekazywania dokumentacji dotyczącej nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz świadczeń rodzinnych przekazał powyższą dokumentację Wójtowi Gminy C. w celu dalszego załatwienia. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2004 r. Wójt Gminy C. przekazał akta sprawy do Zakładu [...] w S. do rozpatrzenia zgodnie z kompetencjami wskazując, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz rozporządzenia z 20 kwietnia 2004 r. nie mają w sprawie zastosowania, a odpowiedzialność M. M. wynika z art. 84 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń Społecznych. Po rozpatrzeniu zażalenia Zakładu [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. stwierdziło, że stanowisko organu pierwszej instancji jest prawidłowe. Artykuł 84 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) stanowi, iż osoba, która pobrała nienależne świadczenia z ubezpieczeń społecznych jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem art. 11. Nienależnie pobranymi świadczeniami, zgodnie z art. 84 ust. 2 ustawy, są świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania oraz świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu wypłacającego świadczenie przez osobę pobierającą świadczenia. Jeżeli pobranie nienależnych świadczeń zostało spowodowane przekazaniem przez płatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość, obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami obciąża odpowiednio płatnika lub inny podmiot (art. 84 ust. 6 ustawy). Artykuł 84 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczy sytuacji, w której pobranie nienależnych świadczeń zostało spowodowane przekazaniem przez pracodawcę nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. W tej sprawie występuje stan określony w tym przepisie i zwrot przez pracodawcę nienależnie pobranego zasiłku wychowawczego następuje na podstawie zasad określonych w art. 84 ustawy. Zgodnie z art. 84 ust. 4 ustawy kwoty nienależnie pobranych świadczeń ustalone prawomocną decyzją oraz kwoty odsetek i kosztów upomnienia podlegają potrąceniu z wypłaconych świadczeń, a jeżeli prawo do świadczeń nie istnieje – ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z zastrzeżeniem ust. 8c, który stanowi, że jeżeli dłużnik nie spłaci w terminie ustalonych przez Zakład rat, pozostała kwota staje się natychmiast wymagalna wraz z odsetkami w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. Ponadto Zakład [...] może wystąpić do sądu powszechnego z roszczeniem o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia. W sprawie nie mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 35, poz. 305 ze zm.) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 kwietnia 2004 r. w sprawie trybu przekazywania dokumentacji dotyczącej nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 89, poz. 854). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Zakład [...] podniósł, że postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. wydane zostało bez podstawy prawnej i wynika z błędnej interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy. Błędne jest twierdzenie, że sprawa niniejsza nie dotyczy osoby wymienionej w rozporządzeniu. Kolegium dokonało wybiórczej i tendencyjnej subsumcji stanu faktycznego pod § 2 pkt 5 rozporządzenia z dnia 20 kwietnia 2004 r. Pominięty został pkt 3 tego przepisu, który wyraźnie określa, że sprawy osób pobierających przed dniem wejścia w życie ustawy zasiłki wychowawcze przekazywane są wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania osoby do dnia 30 czerwca 2004 r. Okoliczność, że to płatnik M. M. a nie E. C. zobowiązany jest do zwrotu świadczenia nie może przesądzać, że sprawa ta nie podlega przepisom ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie można też podzielić poglądu, że tylko Z. [...] jest uprawniony na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do egzekwowania nienależnego świadczenia. Zakład [...] podjął wszystkie konieczne czynności do odzyskania należności, ale zmiana kompetencji organów do prowadzenia tego rodzaju spraw powoduje, że dalsze prowadzenie sprawy przez Z [...] nie ma podstaw prawnych. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu z dnia [...] stycznia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Kontrolując legalność zaskarżonego postanowienia, do czego Sąd uprawniony jest na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i art. 3 § 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stwierdzono, że ostateczne postanowienie i utrzymane nim w mocy postanowienie Wójta Gminy C. nie naruszają prawa. Organy ustaliły, że w niniejszej sprawie nie ma podstaw do stosowania przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 35, poz. 305 ze zm.) oraz przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 kwietnia 2004 r. w sprawie trybu przekazywania dokumentacji dotyczącej nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 89, poz. 854). Sąd ten pogląd podziela. W sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), w tym zwłaszcza art. 84 tej ustawy, określający zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Z art. 84 ust. 8c, dodanego przez art. 10 pkt 27 lit. c ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264), który wszedł w życie z dniem 1 lipca 2004 r. i obowiązywał w dniu orzekania przez Wójta Gminy C. i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wynika, że jeżeli dłużnik nie spłaci w terminie ustalonych przez Zakład rat, pozostała kwota staje się natychmiast wymagalna wraz z odsetkami w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. Tak więc ustalone przez Zakładu [...] Oddział w S. w decyzji z dnia [...] maja 2001 r., wydanej na podstawie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nienależnie pobrane przez M. M. świadczenia podlegają zwrotowi na zasadach określonych w przepisach prawa cywilnego, a nie w trybie ustawy o świadczeniach rodzinnych i wydanego na jej podstawie rozporządzenia z dnia 20 kwietnia 2004 r. Odmienny pogląd skarżącego w tej kwestii nie ma oparcia w powołanym rozporządzeniu w sprawie trybu przekazywania dokumentacji dotyczącej nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz świadczeń rodzinnych. Paragraf 2 pkt 1-9 rozporządzenia określa wobec jakich osób Zakład, Kasa oraz inna jednostka realizująca zasiłki rodzinne, pielęgnacyjne i wychowawcze, które przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wszczęły postępowanie lub wydały decyzję w sprawach o nienależnie pobrane zasiłki rodzinne, pielęgnacyjne i wychowawcze przekazują dokumentację dotyczącą tych spraw wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania osoby. Wśród wymienionych w tym przepisie osób nie ma płatników świadczeń, co oznacza, że nie ma ono w sprawie zastosowania. Z powyższych względów Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.