I SA/Wa 659/24

WyrokWSA w Warszawie2024-07-10

Skład orzekający: Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, Marta Kołtun-Kulik, Marek Maliński

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy nieruchomości pozostające w faktycznym władaniu przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe S.A. (PKP S.A.) w dniu 27 maja 1990 r., bez udokumentowanego tytułu prawnego w postaci zarządu lub użytkowania, mogły zostać z mocy prawa skomunalizowane na rzecz gminy na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że nieruchomości pozostające w faktycznym władaniu PKP S.A. w dniu 27 maja 1990 r., bez udokumentowanego tytułu prawnego w postaci zarządu lub użytkowania, należały do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej. Brak udokumentowanego tytułu prawnego wykluczał możliwość uznania PKP S.A. za podmiot, któremu przysługiwało prawo zarządu tymi nieruchomościami, co oznaczało, że spełnione zostały przesłanki do nabycia ich przez gminę z mocy prawa.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. (PKP S.A.) na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody Śląskiego stwierdzającą nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa własności nieruchomości państwowych z dniem 27 maja 1990 r. PKP S.A. zarzuciły organom naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w szczególności art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej, twierdząc, że materiał dowodowy nie jest wystarczający do ustalenia nabycia własności przez gminę i że zachodzą przesłanki wyłączenia nieruchomości z komunalizacji.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę P. K. (Polskich Kolei Państwowych S.A.) na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik asesor WSA Marek Maliński Protokolant stażysta referent Magdalena Biadoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2024 r. sprawy ze skargi P. K. w [...] na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 31 stycznia 2024 r. nr KKU-99/23 w przedmiocie nabycia przez gminę z mocy prawa własności nieruchomości oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 31 stycznia 2024 r., nr KKU-99/23 Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, działając na podstawie art. 18 ust 2 w zw. z art. 5 ust 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania spółki Polskie Koleje Państwowe SA w Warszawie od decyzji Wojewody Śląskiego z 24 lutego 2023 r., nr NWXVa.7532.915.2015 stwierdzającej nabycie przez Gminę [...], z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r. nieodpłatnie prawa własności nieruchomości państwowych, położonych w jednostce ewidencyjnej [...], obrębie ewidencyjnym [...], [...], utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Komisja wskazała, że Wojewoda Śląski decyzją z 24 lutego 2023 r. stwierdził nabycie przez Gminę [...], z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., nieodpłatnie, prawa własności nieruchomości Państwowych oznaczonych jako działki: - nr [...] o pow. 0,0069 ha, nr [...] o pow. 0,0233 ha, nr [...] o pow. 0,3856 ha, nr [...] o pow. 0,0092 ha, nr [...] o pow. 0,0015 ha, nr [...] o pow. 0,0079 ha, nr [...] o pow. 0,0756 ha, nr [...] o pow. 0,6465 ha, nr [...] o pow. 0,0041 ha, nr [...] o pow. 0,0056 ha, nr [...] o pow. 0,0023 ha, nr [...] o pow. 0,3013 ha objęte księgą wieczystą nr [...]; - nr [...] o pow. 0,1684 ha, nr [...] o pow. 0,0119 ha, nr [...] o pow. 0,0041 ha, nr [...] o pow. 0,0420 ha, nr [...] o pow. 0,0063 ha, nr [...] o pow. 0,0399 ha, nr [...] o pow. 0,6095 ha, nr [...] o pow. 0,2050 ha, nr [...] o pow. 0,0084 ha, nr [...] o pow. 0,0049 ha, nr [...] o pow. 0,0071 ha, nr [...] o pow. 0,6062 ha, nr [...] o pow. 0,0482 ha, nr [...] o pow. 0,3403 ha, nr [...] o pow. 0,3333 ha objęte księgą wieczystą nr [...], - nr [...] o pow. 0,0110 ha, objęta księgą wieczystą nr [...], - nr [...] o pow. 0,0036 ha, nr [...] o pow. 0,0069 ha objęte księgą wieczystą nr [...], - nr [...] o pow. 0,0033 ha, objęta księgą wieczystą nr [...], - nr [...] o pow. 0,0793 ha, objęta księgą wieczystą nr [...] (powołane księgi wieczyste prowadzone są przez Sąd Rejonowy w [...]). Wojewoda uznał, że w prowadzonym postępowaniu nie stwierdzono dokumentów potwierdzających, aby przedmiotowe nieruchomości Skarbu Państwa 27 maja 1990 r. obciążone były prawem zarządu na rzecz innych niż państwo państwowych osób prawnych oraz aby podlegały wyłączeniu z komunalizacji stosownie do art. 11 i 12 ustawy komunalizacyjnej oraz stwierdził, że należały one do podmiotów wyszczególnionych w art. 5 ust 1 pkt 1 ustawy. Odwołanie od decyzji Wojewody wniosła spółka PKP SA. Rozpoznając sprawę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wskazała, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, mieniem właściwych gmin. Z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, że przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe). Ponadto, decydujące znaczenie dla komunalizacji następującej z mocy prawa ma stan faktyczny i prawny mienia ogólnonarodowego istniejący w dacie wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej. Obowiązkiem organu jest więc ustalenie, czy według stanu na 27 maja 1990 r. przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa i czy należała do: rady narodowej bądź terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstwa państwowego dla którego rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełniły funkcje organów założycielskich, albo do zakładów lub innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom. W dalszej kolejności, organ powinien ustalić czy nie wystąpiły przesłanki wskazane w art. 11-12 ustawy komunalizacyjnej. Dla ustalenia, czy przedmiotowa nieruchomość należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego niezbędne jest wyjaśnienie, co należy rozumieć pod pojęciem "należące do". Komisja wskazała, że "należenie" jest kategorią prawną odmienną od stanu faktycznego wyrażanego w pojęciach typu "posiadanie", "władanie", "dysponowanie", co jest prawnie obojętne dla komunalizacji. Pojęcie "należenie" trzeba rozumieć w kategoriach prawnych, zwłaszcza gdy mienie takie nie "należało" faktycznie do określonych organów samorządowych. Należenia mienia do rady narodowej i terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego można w istocie domniemywać. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste były zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej. Grunty te zatem do wspomnianych organów należały, chociaż nie było to należenie w kategoriach stricte prywatnoprawnych (użytkowanie, posiadanie etc.). Przy tym zgodnie z art. 24 ustawy z 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego (Dz. U. z 1988 r. Nr 26, poz. 183, z póżn. zm.) rady narodowe stopnia podstawowego są właściwe we wszystkich sprawach należących do kompetencji rad narodowych, które nie zostały w drodze ustawowej zastrzeżone dla wojewódzkich rad narodowych; w razie wątpliwości, czy dla danej sprawy właściwa jest wojewódzka rada narodowa, czy też rada narodowa stopnia podstawowego, domniemywa się właściwość rady narodowej stopnia podstawowego. Z powyższymi regulacjami koresponduje art. 38 ust. 2 ustawy gruntowej, zgodnie z którym dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: decyzja terenowego organu administracji państwowej o oddaniu gruntu w zarząd, zawarta za zezwoleniem tego organu umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowa o nabyciu nieruchomości. Analogiczne regulacje dotyczące obowiązku formalnego przekazania terenu państwowego, m.in. przedsiębiorstwom państwowym w prawną formę władania zwaną zarządem (użytkowaniem) występowały również we wcześniejszym stanie prawnym (por. art. 3 ust. 1 i 8 ust 1 ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, czy też art. 3 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych). Podkreślenia wymaga, że regulacje poprzedzające ustawę gruntową wyróżniały się brakiem uznania umowy o nabyciu nieruchomości za podstawę powstania zarządu. Stanu powyższego nie zmienił przejściowy art. 80 ust 1 ustawy gruntowej (w brzmieniu z 27 maja 1990 r.), zgodnie z którym grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek. Przepis ten odnosił się bowiem w istocie do analogicznego do zarządu z ustawy gruntowej formy władztwa przedsiębiorstw państwowych, w ramach zasady jednolitej własności Skarbu Państwa, w postaci "użytkowania". Użytkowania tego nie można sprowadzać wbrew literalnemu brzmieniu ww. przepisu i ww. zasadzie do "użytkowania" stricte w znaczeniu cywilistycznym, czy też faktycznego władztwa (posiadania), którego nie można utożsamiać z użytkowaniem. Potwierdza to ust. 2 ww. regulacji, zgodnie z którym posiadaczom gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy, którzy w dniu 1 sierpnia 1988 r. nie legitymują się dokumentami o przekazaniu gruntów wydanymi w formie prawem przewidzianej i nie wystąpią w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. o uregulowanie stanu prawnego, mogą być przekazane grunty będące w ich posiadaniu odpowiednio w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. Przepis ten potwierdza, że istotnymi w sprawie są tylko dokumenty o przekazaniu gruntu w formie prawem przewidzianej. Komisja podkreśliła, że zarząd, to prawne formy władania, które uprawniają do władania nieruchomością. Sam fakt korzystania z nieruchomości nie kreuje zarządu. Aby przeciwstawić się komunalizacji mienia podmiot faktycznie mieniem tym władający musiał w postępowaniu komunalizacyjnym wykazać, że mienie to należało do niego w sensie prawnym. Udowodnienie władania mieniem w sensie prawnym wymagało przedłożenia właściwemu wojewodzie odpisu decyzji lub umowy, o których mowa w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości lub aktów (np. decyzji administracyjnych, protokołów przekazania mienia) wydanych na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów z zakresu gospodarki gruntami, dokumentujących określony tytuł prawny. Zdaniem Komisji z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika istnienie dokumentów potwierdzających zarząd. Organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1-3, nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli służą wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej. Komisja podniosła, że tytułu prawnego do nieruchomości nie można wywodzić z ogólnych przepisów dotyczących działalności skarżącej i jej poprzedników prawnych. Nie podzieliła także zarzutów odwołania dotyczących naruszenia przez Wojewodę przepisów procesowych oraz wadliwości uzasadnienia decyzji organu I instancji. Skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej złożyły Polskie Koleje Państwowe SA w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: 1. przepisów postępowania, tj.: a) art. 7 i art. 8 kpa poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, b) art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 kpa w zw. z art. 75 § 1 kpa, poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego; 2. przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy, poprzez bezzasadne przyjęcie, że Gmina [...] nabyła 27 maja 1990 r. prawo własności nieruchomości, podczas gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie jest wystarczający do dokonania takiego ustalenia, a ponadto zachodzą przesłanki wyłączenia możliwości komunalizacji, wobec czego nieruchomość nie mogła stać się mieniem komunalnym na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Jak wynika z akt sprawy nabycie prawa własności wskazanych nieruchomości przez Gminę [...] nastąpiło na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, którego treść Komisja przytoczyła. Z brzmienia powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe). Decydujące znaczenie dla komunalizacji następującej z mocy prawa ma stan faktyczny i prawny mienia ogólnonarodowego istniejący w dacie wejścia w życie wyżej powołanej ustawy. Objęte postępowaniem nieruchomości 27 maja 1990 r. stanowiły własność Państwa i należały do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, a zatem spełniały przesłanki komunalizacji określone w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Przedsiębiorstwu PKP nie przysługiwało do przedmiotowych nieruchomości 27 maja 1990 r. prawo zarządu. Nie legitymowało się ono bowiem dokumentem potwierdzającym uzyskanie prawa zarządu (użytkowania) tych nieruchomości. Zauważyć należy, że kwestia dotycząca sporu pomiędzy spółką PKP, a organami właściwymi w sprawie komunalizacji mienia, na podstawie przepisów ustawy z 10 maja 1990 r. była wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. W orzeczeniach podkreślano, że jeżeli PKP nie legitymują się tytułem prawnym do skomunalizowanych nieruchomości, wydanym w formie prawem przewidzianej, to nie mogą być uznane za podmiot, któremu taki tytuł służy. Tytułu takiego nie da się wywieść z ogólnych przepisów dotyczących utworzenia i działalności Polskich Kolei Państwowych. Akty prawne regulujące status skarżącej spółki, jak również akty ustawowe i wykonawcze na podstawie których przeprowadzono postępowanie nacjonalizacyjne kolei mają bowiem charakter przepisów ogólnych, a co za tym idzie nie mogły regulować stanu prawnego poszczególnych nieruchomości. Stanowisko powyższe potwierdza rozliczne i ugruntowane orzecznictwo. PKP nie jest przedsiębiorstwem, o którym mowa w art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r., zgodnie z którym składniki mienia ogólnonarodowego, o których mowa w art. 5 ust. 1-3 ustawy, nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli służą wykonaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej. Polskie Koleje Państwowe 27 maja 1990 r. nie wykonywały zadań należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej. Fakt, że organem założycielskim przedsiębiorstwa był minister nie oznacza, że wykonywane przez nie zadania należą do właściwości organów administracji rządowej. W sprawie nie ma także zastosowania art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy, zgodnie z którym, składniki mienia ogólnonarodowego, o których mowa w art. 5 ust. 1-3 ustawy, nie stają się mieniem komunalnym jeżeli należą do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim. Wykaz tych przedsiębiorstw określa rozporządzenie Rady Ministrów z 9 lipca 1990 r. w sprawie ustalenia wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji (Dz. U. Nr 51poz. 301). W rozporządzeniu tym nie zostało wymienione przedsiębiorstwo państwowe Polskie Koleje Państwowe. Wskazać należy, że w licznych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał m.in., że dysponowanie, czy zarządzanie majątkiem ogólnonarodowym (państwowym), nawet na podstawie upoważnienia ustawowego, nie pozwala na konkluzję, że majątek ten należy do dysponenta czy zarządcy. Jak słusznie wskazały organy pojęcia "dysponowanie" i "zarządzanie" nie są bowiem tożsame z pojęciem "należy do", które w swym semantycznym zakresie wskazuje na aspekt prawnorzeczowy. Podkreślono, że w szczególności o zarządzie nie świadczy także samo faktyczne przeznaczenie gruntu pod infrastrukturę kolejową, jeżeli nie wiązało się ono z tytułem prawnym. Nie świadczy także o zarządzie legitymowanie się decyzją o opłatach za zarząd, w sytuacji braku tytułu prawnego - zarządu. Jak wskazano w wyroku NSA z 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2132/17, aby ostatecznie usunąć wątpliwości natury prawnej w zakresie interpretacji przepisów regulujących kwestię nabycia przez gminę z mocy prawa własności nieruchomości w trybie ustawy komunalizacyjnej oraz pojawiającą się w orzecznictwie rozbieżność, NSA podjął dwie uchwały: z 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16 oraz z 26 lutego 2018 r., sygn. akt I OPS 5/17. W tezach tych uchwał NSA przyjął, że pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oznacza, że nieruchomość ta należała 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. W uchwale z 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16 NSA dokonał wykładni art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej przyjmując, że zakres użytego w tym przepisie zwrotu "mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego" obejmuje nieruchomości pozostające we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Przyjęto zatem, że nieruchomości pozostające we władaniu przedsiębiorstwa PKP nie są nieruchomościami "należącymi do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego", o ile prawo do tych nieruchomości może być udokumentowane w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. We wskazanych uchwałach przyjęto również, że analiza przepisów regulujących status i uprawnienia do mienia PKP, w tym uchwalonych po 1960 r., wyraźnie wskazuje, że PKP nie były traktowane przez ustawodawcę jako podmiot wykonujący prawo zarządu gruntów kolejowych. W uchwale z 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16 podkreślono, że ustawa o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" zmieniająca, m.in. ustawę z 2 grudnia 1960 r. o kolejach, nie zawierała żadnych postanowień w zakresie ewentualnego przyznania PKP zarządu gruntami. Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", przedsiębiorstwu temu przysługiwało mienie, jako część wydzielona z mienia ogólnonarodowego w postaci środków będących w dyspozycji PKP w chwili wejścia ustawy w życie oraz środki nabyte po tej dacie, ale nie zarząd. Również przepis art. 16 ust. 4 powyższej ustawy w jej pierwotnym brzmieniu, nie kreował prawa zarządu przedsiębiorstwa PKP. Jak podkreślono ustawa z 19 października 1991 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" także nakazywała w art. 16 uznać prawo PKP do wydzielonego mienia za "gospodarowanie", a nie za oznaczone prawo rzeczowe lub zarząd. Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że 27 maja 1990 r. przedsiębiorstwo PKP nie legitymowało się tytułem prawnym do spornych nieruchomości, co wykluczałoby możliwość ich komunalizacji. Nie może bowiem budzić wątpliwości, że skarżącej nie została wydana żadna decyzja, która wskazywałaby na taki tytuł, ustanawiała go lub potwierdzała. Skarżąca twierdząc, że sporne nieruchomości pozostawały w zarządzie PKP, nie przedstawiła takiego dokumentu (dokumentów), a przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało, aby PKP dysponowały tytułem prawnym do nieruchomości jak decyzja, umowa, protokół zdawczo - odbiorczy, które ustanawiałby zarząd czy użytkowanie. Natomiast znajdujące się w aktach sprawy umowy notarialne nabycia nieruchomości zawarte w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18 poz. 94) dotyczyły nabycia na rzecz Skarbu Państwa, chociaż dla potrzeb kolei. Nie kreowały tytułu prawnorzeczowego dla PKP. Skarżąca w piśmie z 5 lutego 2016 r., na wezwanie organu I instancji, wskazała, że nie posiada dokumentu potwierdzającego prawo zarządu do przedmiotowych nieruchomości. Z przyczyn wyżej omówionych stwierdzić należy, że PKP władały spornymi działkami wyłącznie w sposób faktyczny. Brak tytułu prawnego w dniu 27 maja 1990 r. do przedmiotowych nieruchomości oznacza natomiast, że nieruchomości należały wówczas, w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r., do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. W sprawie spełnione zostały wszystkie materialnoprawne przesłanki komunalizacji mienia z mocy prawa. Nie doszło więc do naruszenia wyżej wskazanego przepisu. Zważyć należy, że o braku tytułu prawnego do przedmiotowych nieruchomości świadczy wystąpienie przez PKP SA o nabycie prawa użytkowania wieczystego na podstawie art. 34 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948). Przepis art. 34 ustawy z 8 września 2000 r. dotyczy uwłaszczenia gruntów Skarbu Państwa będących 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowały się dokumentami o przekazania mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej. W wyroku z 12 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 677/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wskazana w przepisie art. 34 data, stanowiąca przesłankę nabycia użytkowania wieczystego określona została jako data późniejsza w stosunku do 27 maja 1990 r., czyli daty wywołującej oznaczone ustawowo skutki prawne w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Oznacza to, że nawet jeżeli PKP nabędą użytkowanie wieczyste na podstawie powołanej ustawy komercjalizacyjnej nie będzie to powodowało, że 27 maja 1990 r. grunty nabywane nie należały do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia przepisów kpa. Organy przeprowadziły postępowanie stosując się do zasad wynikających z przepisów art. 7, 8, 75 § 1, 77 § 1 i 80 kpa i dokonały trafnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, podejmując z urzędu niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego nie ma cech dowolności. Organ odwoławczy ponownie i w całokształcie rozpoznał sprawę, a wydana decyzja ma umocowanie w treści przepisu art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Skarżąca spółka w toku postępowania nie przedstawiła dowodów, które podważyłyby stanowisko organów. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło