I SA/Wa 66/18

Starszy referendarz sądowy - Justyna Wtulich – Gruszczyńska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku O. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi O. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego postanawia I. odmówić O. K. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, II. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wnioskodawczyni wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z nadesłanego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z [...] – letnim synem i utrzymuje się z dochodu o łącznej wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Na kwotę tą składa się dochód uzyskiwany z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł, alimenty na syna w wysokości [...] zł oraz stypendium przyznane na [...] miesięcy w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni podała, że wraz z synem przebywa w Polsce od 2014 r., a w okresie od kwietnia do września 2017 r. otrzymywała na syna świadczenie wychowawcze [...]. Wskazała, że od października 2017 r. odmówiono jej przyznania tego świadczenia z uwagi na to, że mąż na stałe mieszka i pracuje na [...]. Wnioskodawczyni podała, że nie posiada żadnego majątku w tym domu, mieszkania, nieruchomości rolnej czy innej nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł. Jako stałe zobowiązania i wydatki wnioskodawczyni wskazała koszty ponoszone na mieszkanie w wysokości [...] zł. Zarządzeniem z dnia 16 lutego 2018 r. wezwano wnioskodawczynię do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie czy pozostaje w związku małżeńskim z mężem, czy też jest osobą rozwiedzioną, bądź też w separacji oraz czy posiada z mężem ustawową wspólnotę małżeńską, czy też ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Wezwano wnioskodawczynię do podania wysokości miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez męża wnioskodawczyni z tytułu zatrudnienia oraz zapytano, czy mąż poza dobrowolnie przesyłanymi przez zakład pracy alimentami na rzecz syna, pomaga i wspiera finansowo wnioskodawczynię, a jeśli tak, to w jakiej wysokości lub formie. Zapytano wnioskodawczynię o wysokość alimentów płaconych przez męża na rzecz syna, gdyż w nadesłanym formularzu wnioskodawczyni podała kwotę [...] zaświadczenia o alimentach wynika, że w maju wypłacona została kwota [...]; w czerwcu kwotę [...]; a w lipcu 2017 r. - [...], w sumie za 3 miesiące wypłacono wnioskodawczyni kwotę [...]. Zwrócono się do wnioskodawczyni z zapytaniem, czy gdzie mieszka wraz z synem, gdyż z nadesłanego formularza wynika, że wnioskodawczyni nie posiada zarówno domu, jak i mieszkania. Zapytano, czy wnioskodawczyni wynajmuje pokój lub mieszkanie, a jeśli tak, to jakie ponosi miesięcznie koszty związane z wynajmem, gdyż w nadesłanym formularzu wnioskodawczyni wskazała jedynie ogólnikowo, że ponoszone koszty na mieszkanie wynoszą [...] zł. Wezwano wnioskodawczynię do podania czy ponosi miesięczne opłaty za media w mieszkaniu bądź też lokalu w którym przebywa, jeśli tak, należało je wyszczególnić i podać ich wysokość (np. z tytułu opłat za energię elektryczną, wodę, gaz, telefon, wywóz nieczystości stałych i płynnych, itp.), a jeśli nie ponosi tych kosztów należało wskazać, kto je ponosi za wnioskodawczynię. Zapytano, czy oprócz pracy na [...] etatu jako [...] wnioskodawczyni podejmuje prace dodatkowe, dorywcze, sezonowe, z tytułu umów zlecenia, czy o dzieło jeśli tak, należało wskazać wysokość uzyskiwanego miesięcznie dochodu oraz tytuł z którego dochód ten jest uzyskiwany. Wezwano do podania orientacyjnej kwoty którą miesięcznie wnioskodawczyni przeznacza na bieżące potrzeby życia codziennego, w tym na zakup żywności, odzieży, środków chemicznych oraz zapytano jakie wnioskodawczyni ponosi koszty związane z nauką syna w [...] i jego utrzymaniem i skąd posiada na to środki finansowe. Zwrócono się do wnioskodawczyni z zapytaniem, czy posiada oszczędności lub środki zgromadzone na rachunkach bankowych, jeśli tak, należało podać ich wysokość oraz czy otrzymuje jakąkolwiek pomoc od osób, organizacji społecznych czy państwowych, jeśli tak, należało podać od kogo, jakiego rodzaju pomoc i w jakiej wysokości lub formie. Ponadto, wezwano wnioskodawczynię do nadesłania wyciągów z konta bankowego z dwóch ostatnich miesięcy, bądź też złożenia oświadczenia, że wnioskodawczyni nie posiada kont bankowych. Powyższe należało wykonać w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Wnioskodawczyni otrzymała wezwanie w dniu 26 lutego 2018 r. (data na zwrotnym potwierdzeniu odbioru), a zatem termin do nadesłania ww. dodatkowych wyjaśnień i dokumentów upływał z dniem 5 marca 2018 r. Pomimo upływu wyznaczonego terminu wnioskodawczyni nie nadesłała żadnych wyjaśnień i dokumentów. W niniejszej sprawie zważono, co następuje : Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 t.j.), zwanej dalej "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie z art. 245 § 1 - 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Podkreślić należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a). Zatem prawo pomocy jako instytucja stanowiąca odstępstwo od tej generalnej reguły winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których ze złożonego wniosku wynikać będzie w sposób bezsporny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy przy tym podkreślić, że na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa powinność udowodnienia – na co wskazuje użyty w art. 246 P.p.s.a zwrot: "wykaże" - że sytuacja finansowa uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być zatem sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do pełnej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Okoliczności wynikające ze złożonego wniosku nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowane na korzyść strony. W sytuacji gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W ocenie orzekającego dane zawarte w formularzu wniosku PPF były niepełne i niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawczyni. Z tego względu, zarządzeniem z dnia 16 lutego 2018 r. wezwano wnioskodawczynię do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o stosowne oświadczenia i dokumenty. Pomimo prawidłowego doręczenia wezwania wnioskodawczyni nie nadesłała jednak żadnych dodatkowych wyjaśnień i dokumentów. W szczególności wnioskodawczyni nie wyjaśniła, czy pozostaje w związku małżeńskim z mężem, czy też jest osobą rozwiedzioną, bądź w separacji oraz czy posiada z mężem ustawową wspólnotę małżeńską, czy też ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Wnioskodawczyni nie podała wysokości miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez męża z tytułu zatrudnienia oraz nie wyjaśniła, czy poza dobrowolnie przesyłanymi przez zakład pracy alimentami na rzecz syna, mąż pomaga i wspiera ją finansowo, a jeśli tak, to w jakiej wysokości lub formie. Nie podała także wysokości alimentów płaconych przez męża na rzecz syna, gdyż w nadesłanym formularzu wnioskodawczyni podała kwotę [...] zł, natomiast z akt administracyjnych sprawy i znajdującego się w nim zaświadczenia o alimentach wynika, że w maju wypłacona została kwota [...]; w czerwcu kwota [...]; a w lipcu 2017 r. - [...], w sumie za 3 miesiące wypłacono wnioskodawczyni kwotę [...]. Wnioskodawczyni nie podała gdzie mieszka wraz z synem, gdyż z nadesłanego formularza wynika, że nie posiada zarówno domu, jak i mieszkania, a zatem nie wiadomo, czy wynajmuje pokój lub mieszkanie, a jeśli tak, to jakie ponosi miesięcznie koszty związane z wynajmem, gdyż w nadesłanym formularzu wskazała jedynie ogólnikowo, że ponoszone koszty na mieszkanie wynoszą [...] zł. Nie wiadomo także, czy wnioskodawczyni ponosi miesięczne opłaty za media w mieszkaniu bądź też lokalu w którym przebywa, a jeśli tak, to jakie i w jakiej wysokości (np. z tytułu opłat za energię elektryczną, wodę, gaz, telefon, wywóz nieczystości stałych i płynnych, itp.),a jeśli nie ponosi tych opłat, to kto je za nią ponosi. Nie widomo także czy oprócz pracy na [...] etatu jako [...] wnioskodawczyni podejmuje prace dodatkowe, dorywcze, sezonowe, z tytułu umów zlecenia, czy o dzieło, a jeśli tak, to jaki uzyskuje z nich dochód. Wnioskodawczyni nie podała także orientacyjnej kwoty którą miesięcznie przeznacza na bieżące potrzeby życia codziennego, w tym na zakup żywności, odzieży, środków chemicznych oraz jakie ponosi koszty związane z nauką syna w [...] i jego utrzymaniem oraz skąd posiada na to środki finansowe. Nie wiadomo czy wnioskodawczyni posiada oszczędności lub środki zgromadzone na rachunkach bankowych, a jeśli tak, to w jakiej wysokości. Wnioskodawczyni nie podała także czy otrzymuje jakąkolwiek pomoc od osób, organizacji społecznych czy państwowych, a jeśli tak, to od kogo, jakiego rodzaju pomoc i w jakiej wysokości lub formie. Wnioskodawczyni nie nadesłała także wyciągów z konta bankowego z dwóch ostatnich miesięcy, bądź też nie złożyła oświadczenia, że nie posiada kont bankowych. Celem wezwania było natomiast ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawczyni poprzez zestawienie wysokości uzyskiwanego dochodu z wysokością ponoszonych wydatków, jak również wyjaśnienie kwestii otrzymywania bądź też nie pomocy finansowej od męża bądź od innych osób, czy organizacji społecznych lub państwowych oraz jej wysokości. Celem wezwania było także ustalenie kwestii posiadania bądź też nie posiadania oszczędności i rachunków bankowych oraz wysokości ponoszonych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem wnioskodawczyni oraz syna, nauką syna, jak również związanych z zamieszkiwaniem i ponoszonymi bądź też nie ponoszonymi opłatami z tego tytułu. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie wyjaśniła wyczerpująco istotnych kwestii wskazanych powyżej. Uzyskanie powyższych danych w ocenie orzekającego było kluczowe dla oceny rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Niepełne i ogólnikowe wyjaśnienia co do sytuacji materialnej nie mogą stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy. W sytuacji gdy strona wnosi o przyznanie prawa pomocy powinna na podstawie obiektywnych danych wykazać zasadność tego wniosku. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W sprawach o przyznanie prawa pomocy orzekający nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane uniemożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego, nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2007r., sygn. akt I GZ 235/07, postanowienie NSA z dnia 20 marca 2009 r. sygn. akt I FZ 56/09, postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2010r., sygn. akt I GZ 371/10). Przyznanie prawa pomocy jest zatem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie w oparciu o pełne dane dotyczące, sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Reasumując stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie przedstawiła wszystkich istotnych dla sprawy informacji na podstawie których orzekający mógłby ocenić jej rzeczywiste możliwości finansowe i płatnicze. Nie sposób pozytywnie rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy opierając się na nieprecyzyjnych i ogólnikowych danych przedstawionych przez wnioskodawczynię. Z tego względu uznano, że wnioskodawczyni nie wykazała, w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Jednocześnie ze względu na ustawowe zwolnienie wnioskodawczyni, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych zbędne stało się rozpoznawanie wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej (a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie) nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie z art. 249 a P.p.s.a. jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Z tego względu, umorzono postępowanie w zakresie wniosku wnioskodawczyni o zwolnienie od kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 249 a w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.