I SA/Wa 665/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 21 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. S. na postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia: 1. odmówić przyznania B. S. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych; 2. przyznać B. S. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie. B. S. wnioskiem z dnia 6 września 2010 r. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] stwierdzające niedopuszczalność wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją tego organu z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] odmawiającą przyznania odszkodowania za szkodę poniesioną na skutek wydania decyzji w sprawie dotyczącej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] o pow. [...] m2, oznaczonej jako działka nr [...] w zb. dok. [...]. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że jest emerytem, jego źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości [...] zł brutto (netto [...] zł). Zgodnie z oświadczeniem, skarżący posiada mieszkanie o pow. [...] m2. Żadnych przedmiotów wartościowych ani zgromadzonych oszczędności nie posiada. Do wniosku skarżący załączył dokumenty źródłowe dotyczące ponoszonych przez niego wydatków finansowych, które według wyliczeń skarżącego kształtują się w ciągu miesiąca następująco: opłata za mieszkanie [...] zł ([...] zł), podatek od nieruchomości [...] zł, opłata roczna z tytułu użytkowania wieczystego [...] zł, opłata za elektryczność [...] zł, opłata za gaz [...] zł, opłata za telefon [...] zł, abonament telewizyjny [...] zł, bilet miesięczny komunikacji miejskiej [...],-zł – co łącznie daje kwotę [...] zł ([...] zł). Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 15 września 2010 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, zaś przyznano prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Od powyższego postanowienia B. S., pismem z dnia 28 września 2010 r. (data nadania w placówce pocztowej), wniósł sprzeciw. W złożonym sprzeciwie skarżący powtórzył argumenty podniesione w pierwotnym wniosku o przyznanie prawa pomocy i w jego ocenie wystarczająco udowodnił potrzebę przyznania mu prawa pomocy. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 września 2010 r. utraciło moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści przepisu art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) od postanowienia referendarza sądowego wnosi się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw – w niniejszej sprawie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zgodnie z art. 260 tej ustawy, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie taka sytuacja ma miejsce. Prawo pomocy, zgodnie z art. 243 § 1 powołanej ustawy, może być przyznane osobie fizycznej na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie do treści art. 245 § 1–3 tej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast wykładnia systemowa art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy prowadzi do wniosku, że sytuacja, w której poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny jeszcze nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2006 r., I OZ 452/06, niepubl.). Wskazać należy, iż nie zasługuje na aprobatę stanowisko strony, która wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzać jej wyjątkowo trudną sytuację majątkową, załączając do wniosku również nieaktualne dokumenty źródłowe, których termin realizacji płatności przypadał na miesiąc marzec i maj, jak w przypadku obowiązku uiszczenia opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntu, czy należności za gaz. Postawa strony, która wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzać jej sytuację majątkową, uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej. W tym miejscu podnieść trzeba, iż z treści art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy wynika, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Tymczasem skarżący uznając za bezcelowe przedstawianie aktualnej dokumentacji zdaje się nie brać pod uwagę tego, że Sąd ma możliwość rzetelnego rozważenia i zweryfikowania twierdzeń skarżącego jedynie w oparciu o aktualne dokumenty źródłowe przedłożone przez stronę i w oparciu jedynie o ten materiał jest w stanie ocenić, czy przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy faktycznie zaistniały. Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winna wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. Oceniając przedstawioną przez wnioskodawcę sytuację majątkową stwierdzić należy, że nie daje ona podstaw do uwzględnienia w całości zgłoszonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W ramach niniejszego postępowania uwzględniono, że w formularzu wnioskodawca nie zamieścił informacji, które wskazywałyby, że obciążają go wydatki szczególnego rodzaju, wyższe niż przeciętne. Wnioskodawca w formularzu wniosku oświadczył, że jest sam, z nikim nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym i nikogo nie ma na utrzymaniu. Nadto sam skarżący przyznaje, iż na chwilę obecną jest w stanie pozyskać od przyjaciela środki finansowe w formie zapomogi. To zaś przeczy temu, by skarżący znajdował się w stanie ubóstwa i nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Podnieść należy, że instytucja prawa pomocy przewidziana przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma za zadanie umożliwić dostęp do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym) o znikomych dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionym, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W przypadku osób fizycznych, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. B. S. za osobę taką uznany być nie może. W ocenie Sądu przedstawione przez wnioskodawcę powody ewentualnego zwolnienia skłaniają do odmiennych wniosków. Skarżący argumentuje, że jest emerytem, ma [...] lat i musi liczyć się z możliwością choroby. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, potwierdzonego zaświadczeniem z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia [...] sierpnia 2010 r. wynika, iż uzyskuje on stały miesięczny dochód w postaci emerytury w wysokości [...] zł netto. Zatem nawet przy uwzględnieniu wydatków związanych ze stałymi opłatami, którymi skarżący obciążany jest miesięcznie w kwocie [...] zł i codziennym utrzymaniem, pozostaje mu do zadysponowania kwota [...] zł. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że wnioskodawca przy uzyskiwanym dochodzie nie pozostaje bez środków na poniesienie kosztów i może częściowo partycypować w kosztach postępowania sądowego. Wnioskodawca nie wykazał, że jest obecnie w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów prowadzonego postępowania sądowego, a to oznacza, że nie wykazał, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy. Przeciwnie, wykazana sytuacja materialna wnioskodawcy wskazuje, że częściowe poniesienie kosztów postępowania sądowego pozostaje w granicach jego możliwości finansowych. Podkreślić również należy fakt, że rozstrzygnięcie Sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu, ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet, jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. Instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący wprawdzie uzyskuje stały, miesięczny dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, jednakże z uwagi na jego wysokość stwierdzić należy, iż B. S. nie może zostać uznany za osobę, wobec której nie istnieje możliwość zastosowania częściowego przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu sytuacja materialna skarżącego wskazuje, iż poniesienie przez niego pełnych kosztów postępowania prowadziłoby do uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla strony i pozbawiłoby stronę niezbędnych środków na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb. Wskazane w formularzu wniosku, że zgłoszone żądanie odnosi się do ustanowienia pełnomocnikiem radcy prawnego, adwokata zinterpretowane zostało jako pozostawione Sądowi wyboru, jaka konkretna forma prawa pomocy ma zostać stronie przyznana. W rozstrzyganym przypadku uznano, że reprezentowanie skarżącego przez adwokata jest prawnie dopuszczalne i uzasadnione. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.