I SA/Wa 674/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant referent stażysta Michał Nowakowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2018 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania A. W. -– utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z [...] stycznia 2018 r., nr [...]. Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. Burmistrz [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., Nr [...], przyznał A. W. świadczenie wychowawcze na dziecko: J. W. na okres od dnia [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] września 2017 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz świadczenie wychowawcze na dziecko: A. W. na okres od dnia [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] września 2017 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., Nr [...], Burmistrz [...] uchylił od dnia [...] listopada 2017 r. prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci: J. W. i A. W. W związku z niezłożeniem przez stronę odwołania, decyzja ta stała się ostateczną. Następnie Burmistrz [...] decyzją z dnia [...] września 2017 r., Nr [...], zobowiązał A. W. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w okresie od dnia [...] listopada 2016 r. do dnia[...] marca 2017 r. na: J. W. oraz A. W. w kwocie po [...] zl miesięcznie, w łącznej kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2-17 r., [...], uchyliło w całości ww. decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] września 2017 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Burmistrz [...] decyzją z [...] stycznia 2018 r., Nr [...], ponownie zobowiązał A. W. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w okresie od dnia [...] listopada 2016 r. do dnia [...] marca 2017 r. na: J. W. oraz A. W. w kwocie po [...] zł miesięcznie, w łącznej kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. Od decyzji tej odwołanie złożył A. W. Rozpoznając złożone odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję organu I instancji utrzymało w mocy. Organ przytoczył przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 195) i wskazał, iż z akt sprawy wynika, w szczególności z oświadczenie żony skarżącego, że od [...] listopada 2016 r. wszystkie dzieci pozostają pod jej opieką w związku z trwającą sprawą rozwodową. Fakt wyprowadzki żony wraz z [...] dzieci potwierdził również A. W. podczas przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego w dniu [...] czerwca 2017 r. Zdaniem organu odwoławczego, analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie pozostawia wątpliwości, iż na podstawie poczynionych przez Burmistrza [...] ustaleń od listopada 2016 r. faktyczną opiekę nad A. W. i J. W. sprawuje ich matka – L. W., nie zaś A. W.. Okoliczność ta, stosownie do art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ma istotny wpływ na prawo do pobierania świadczenia wychowawczego. Przepis ten bowiem jednoznacznie wskazuje, iż świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Zatem fakt zaprzestania sprawowania opieki nad dzieckiem oznacza konieczność zaprzestania wypłacania świadczenia wychowawczego, przyznanego na to dziecko, niezależnie od sposobu wydatkowania tych świadczeń przez osobą, której świadczenia te wypłacono. Niewątpliwie więc fakt zaprzestania sprawowania opieki nad dzieckiem stanowi okoliczności powodującą ustanie prawa do świadczenia wychowawczego. O fakcie tym osoba uprawniona do świadczeń wychowawczych winna niezwłocznie powiadomić o tym organ właściwy wypłacający to świadczenie, co nakazuje przepis art. 20 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Z akt sprawy wynika przy tym, że o fakcie zaprzestania sprawowania faktycznej opieki nad dziećmi, na które przyznano prawo do świadczenia wychowawczego skarżący nie powiadomił organu wypłacającego świadczenie – Burmistrza [...]. Tym samym- zdaniem Kolegium- A. W. pobrał świadczenie wychowawcze, pomimo że wystąpiła okoliczność, powodująca ustanie prawa do pobierania tego świadczenia. Jednocześnie miał on świadomość, iż fakt zaprzestania sprawowania faktycznej opieki nad dziećmi, na które przyznane jest świadczenie wychowawcze oznacza brak uprawnienia do dalszego pobierania tego świadczenia. W treści decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., Nr [...], znalazło się pouczenie, w którym organ zawarł treść art. 20 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Niewątpliwie A. W. potrafił powiązać fakt wyprowadzki żony wraz ze wspólnie wychowywanymi dziećmi z brakiem uprawnienia do dalszego pobierania świadczenia wychowawczego, bowiem od tej chwili środki finansowe pochodzące z tego źródła zaczął przekazywać żonie. Zdaniem organu takie działanie nie było prawidłowe, gdyż zgodnie z powołanymi wyżej przepisami ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, o fakcie zaprzestania sprawowania faktycznej opieki nad dzieckiem osoba pobierająca świadczenie winna niezwłocznie zawiadomić organ wypłacający świadczenie wychowawcze, który zadecydować powinien o dalszym sposobie przekazywania tych środków. Mając na względzie poczynione powyżej ustalenia Kolegium uznało, że świadczenia wychowawcze w okresie od dnia [...] listopada 2016 r. do dnia [...] marca 2017 r. na J. W. oraz A. W. w kwocie po [...] zł miesięcznie, a więc w łącznej kwocie [...] zł zostało przez A. W. pobrane nienależnie. Zatem, stosownie do cyt. wyżej art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zobowiązany do ich zwrotu. Ponadto prawidłowo uznał organ pierwszej instancji, obok należności głównej, tj. [...] zł, skarżący winien zwrócić także odsetki ustawowe za opóźnienie, o czym stanowi art. 25 ust. 3 ww. ustawy. Odnosząc się natomiast do podniesionej w odwołaniu sytuacji zdrowotnej i finansowej A. W. organ wyjaśnił, że te okoliczności mogą mieć znaczenia, będą przedmiotem oceny jeśli zostaną zawarte we wniosku złożonym na podstawie art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, który stanowi, iż organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wniósł A W. wnosząc o jej uchylenie bądź zmianę poprzez orzeczenie, że świadczenie zostało należycie pobrane. W skardze podniósł, że faktyczna opieka nad dziećmi była sprawowana wspólnie przez oboje rodziców. Pieniądze otrzymywane ze świadczenia wychowawczego były przekazywane na rzecz żony, zatem trafiało zgodnie z intencją ustawodawcy do benificjenta. Podniósł ponadto, że nie został prawidłowo pouczony przez organ o okolicznościach uzasadniających utratę prawa do świadczenia wychowawczego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona, bowiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie naruszyło ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów procesowych w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim należy podkreślić, że przedmiotem zaskarżenia jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] wydaną m.in. na podstawie art. 25 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 11 listopada 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. 2016.r, poz.195 ze zm. dalej ppwd), a więc decyzję w przedmiocie stwierdzenia, że świadczenie wychowawcze zostało przez stronę pobrane w części nienależnie i zobowiązującą do zwrotu tego świadczenia. W realiach niniejszej sprawy istotne znaczenie ma fakt, że zaskarżona decyzja, podobnie jak decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] stycznia 2018 r. są konsekwencją prawną wcześniejszej decyzji z [...] czerwca 2017 r. wydanej przez Burmistrza [...] uchylającej od dnia [...] listopada 2016 r. ( w decyzji omyłkowo 2017 r. ) A. W. prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci: J. W. i A. W. Jak wynika z akt sprawy, decyzja z [...] czerwca 2017 r. nie była zaskarżona odwołaniem, a zatem uzyskała status ostateczności i prawomocności, stosownie do art. 16 § 1 i 3 kpa, oraz podlegała i podlega wykonaniu zgodnie z art. 130 § 1 kpa. Ta okoliczność została również potwierdzona przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie w dniu [...] listopada 2018 r. Oczywistym jest zatem, że organy administracji nie mogły ignorować faktu, że w obrocie prawnym istnieje ostateczna, wykonalna decyzja odmawiająca skarżącemu świadczenia wychowawczego od [...] listopada 2016 r. prawa doświadczenia wychowawczego na dzieci: J. W. i A. W. i na podstawie art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 zobowiązane były stwierdzić, że świadczenie wychowawcze zostało w części pobrane przez skarżącego nienależnie, a w konsekwencji zobowiązać stronę do zwrotu tego świadczenia. A zatem w toku niniejszego postępowania organy administracji właściwie nie musiały oceniać, czy świadczenie wychowawcze skarżącemu przysługiwało, czy też nie, bowiem ocena taka została dokonana już wcześniej w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną z [...] czerwca 2017r. Jednakże niezależnie od tej uwagi- zdaniem sądu- należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, że nie było podstawy do przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na dzieci J. W. i A. W. od [...] listopada 2016 r., gdyż od tej daty faktyczną opiekę nad J. W. i A. W sprawowała ich matka L. W., a nie A. W. Ta kwestia ma istotne znaczenie, gdyż zgodnie z art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Niewątpliwie fakt zaprzestania sprawowania opieki nad dzieckiem oznacza konieczność zaprzestania wypłacania świadczenia wychowawczego przyznanego na to dziecko. W świetle przepisów powołanej ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci uprawnionym do świadczenia wychowawczego jest wyłącznie ten rodzic dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad tym dzieckiem. Natomiast zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Powyższy przepis znajduje zastosowanie m.in. w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego (art. 25 ust. 2 pkt 1 ppwd). Taką zmianą jest niewątpliwie zmiana w zakresie sprawowania opieki nad dziećmi, o której to zmianie skarżący zobowiązany był niezwłocznie powiadomić organ zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r. (art. 20 ppwd). Zasadnie tym samym organy przyjęły, że wystąpiły również przesłanki określone w art. 25 ust. 2 pkt 1 ppwd, gdyż w trakcie postępowania wykazano, że A. W. od dnia [...] listopada 2016 r. nie sprawował faktycznej opieki nad dziećmi, ponadto mimo ciążącego na nim obowiązku wynikającego z art. 20 ppwd, nie zawiadomił organu o tej okoliczności. Zdaniem sądu, treści art. 25 ust. 2 pkt 1 ppwd nie można odczytywać w oderwaniu od treści art. 20 ppwd. Zatem zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego należy przyjąć, że skarżący miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia. Zasadne zatem było nałożenie na skarżącego obowiązku zwrotu świadczenia nienależnie pobranego w wysokości [...]zł. Poza oceną sądu w niniejszej sprawie pozostają natomiast takie kwestie jak: brak ograniczenia przez sąd władzy rodzicielskiej A. W., częstotliwość jego kontaktów z dziećmi, rozliczenia majątkowe między małżonkami, przelew przyznanego świadczenia wychowawczego na konto żony i stan zdrowia skarżącego. Przy badaniu przesłanek koniecznych do orzeczenia obowiązku zwrotu świadczenia nienależnie pobranego na podstawie art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 konieczne jest stwierdzenie obiektywnych okoliczności tj ustalenie, że świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Skoro te okoliczności zaistniały, obowiązkiem organów było wydanie decyzji o treściach wyżej określonych. Zatem fakt przesyłania przez skarżącego świadczenia wychowawczego na konto bankowe żony jest w tej sprawie kwestią obojętną prawnie. Ponadto należy podkreślić, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka. Na pierwszym miejscu ustawodawca stawia dobro dziecka poprzez zapewnienie środków na jego utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Zatem przepisy powołanej ustawy zostały tak ukształtowane, że w przypadku zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Taka regulacja ma właśnie na celu w jak najprostszy sposób określić osoby uprawnione do przyznania świadczenia wychowawczego, bez konieczności oczekiwania na rozstrzygniecie sądu opiekuńczego w zakresie sprawowania opieki nad dzieckiem. Natomiast stan zdrowia skarżącego i jego trudna sytuacja majątkowa będzie przedmiotem oceny, jeśli złoży ewentualnie wniosek na podstawie art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci tj. wniosek o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenia na raty. W tym stanie rzeczy, podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę. Z uwagi na powyższe należało skargę oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302).