I SA/Wa 679/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, asesor WSA Mateusz Rogala, Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 września 2023 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 2 lutego 2023 r. nr KOC/4597/Op/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. K., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych, w tym tytułem opłaty kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 110,40 (sto dziesięć 40/100) złotych. Decyzją z 2 lutego 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z 14 czerwca 2022 r. nr. [...] o odmowie przyznania R. O. zasiłku celowego przeznaczonego na opłacenie czynszu za maj 2022 r i jako zwrot opłaty czynszowej uiszczonej w kwietniu 2022 r. oraz wykup leków. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego. R. O. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jest osobą niepełnosprawną, całkowicie niezdolną do pracy do 31 stycznia 2024 r.- co potwierdza orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] stycznia 2021 r. Źródłem jego utrzymania jest renta w wysokości [...] zł. Świadczenie to obciążone jest zajęciem komorniczym z tytułu bieżących alimentów w wysokości [...] zł, co oznacza, ze faktyczny wymiar renty wypłacanej ww. wynosi netto [...] zł. Ma on ponadto ustalone prawo do zasiłku stałego w wymiarze 220,81 zł miesięcznie. W dniu 30 maja 2022 r. ww. wystąpił o przyznanie pomocy finansowej przeznaczonej na opłacenie kosztów wykupu leków [...] oraz do leczenia [...] po COVID r. , opłacenia czynszu za maj 2022 r. w wysokości 842,30 zł, a także mającej mu zrekompensować koszty opłaconego w kwietniu 2022 r. czynszu w kwocie 850 zł. Prezydent [...] decyzją z 14 czerwca 2022 r. odmówił przyznania wnioskodawcy zasiłku celowego na opłacenie czynszu za maj 2022 r. w wysokości 842,30 zł, zwrotu za poniesione z tego tytułu koszty w kwietniu 2022 r. w wysokości 850 zł, a także przeznaczonego na wykup leków. W uzasadnieniu do decyzji organ stwierdził, że dochód ubiegającego się o pomoc przekracza określone w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.) przywoływanej dalej jako: "u.p.s", kryterium uprawniające do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej na zasadach ogólnych. W sprawie nie zachodzi zaś szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 u.p.s. Organ wskazywał nadto, że mimo zakwalifikowania R. O. do udzielenia pomocy mieszkaniowej oraz przedłożenia mu propozycji dwóch lokali o mniejszym metrażu niż dotychczas przez niego zajmowany – co pozwoliłoby na obniżenie kosztów utrzymania – odmówił on przyjęcia tej propozycji, argumentując że potrzebuje większego lokalu w celu kontaktu z dziećmi. Tymczasem jak ustalił organ, ww. ma orzeczony sądowo zakaz kontaktu z dziećmi. Ponosił również, że uwzględnił fakt przyznania stronie innego wsparcia w postaci prawa do bezpłatnych posiłków w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca 2022 r., a w maju 2022 r. także zasiłku celowego na opłacenie kosztów energii elektrycznej w wysokości 193,90 zł oraz wykupu leków w wysokości 200 zł. W następstwie rozpoznania wniesionego od tej decyzji odwołania, Samorządowe Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie decyzją z 23 stycznia 2023 r. utrzymało decyzję Prezydenta [...] w mocy. Kolegium podkreśliło, że zasiłek celowy, o który wnioskowano należy do fakultatywnych form pomocy społecznej i jest przyznawany w ramach uznania administracyjnego. Zdaniem Kolegium, oceniając sytuację życiową i finansową odwołującego się organ I instancji miał prawo stwierdzić, że jest on w stanie z własnych środków pokryć koszty leków oraz, że nie znajduje się on w nagłej, nadzwyczajnej sytuacji i nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Jakkolwiek sytuacja strony jest ona trudna ze względu na wiek i stan zdrowia, jednakże jest również stabilna z uwagi na posiadanie stałego dochodu przekraczającego kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. Nie jest ona zatem sytuacją, która może zostać zakwalifikowana jako "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Na decyzję Kolegium R. O. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W jej motywach odwoływał się do swojego stanu zdrowia, podkreślając, że choruje na ciężka [...] i ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności. W dalszej kolejności zwracał uwagę na uzyskiwanie świadczeń przez jego byłą żonę, chociaż w jego ocenie jej sytuacja życiowa tego nie uzasadniała. Wobec czego odmowę przyznania mu świadczeń uważał, za niesprawiedliwą. Podnosił także, że spełni kryteria uzasadniające uzyskanie pomocy społecznej określone w art. 7 u.p.s. takie jak: ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba, wywodząc jednocześnie, że wynajmowane przez niego mieszkanie, na opłacenie którego ubiegał się o świadczenia, stanowi jego niezbędną potrzebę życiową. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że decyzja ta jak też poprzedzająca ją decyzja Prezydenta [...] nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej, które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej – a taką jest skarżący- 776,00 zł. W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy poza sporem jest, że skarżący uzyskuje dochód w wymiarze przekraczającym ww. kryterium. Łączny jego dochód, uwzględniający zasiłek stały oraz rentę z ZUS, pomniejszoną o wysokość należności alimentacyjnych objętych zajęciem komorniczym, wynosi bowiem 814,46 zł miesięcznie. Powyższe znajduje odzwierciedlenie w zgormadzonych w aktach dokumentach, w postaci zaświadczenia ZUS i decyzji Prezydenta [...] przyznającej skarżącemu zasiłek stały na okres od 1 lutego 2021 r. do 31 stycznia 2024 r. Skoro zatem dochód uzyskiwany przez niego przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., organy obu instancji zasadnie rozpoznały wniosek w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 tej ustawy. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy – jak trafnie wywiodło Kolegium - przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej. Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego z całą pewnością nie jest "szczególnym przypadkiem" obiektywnie niski (choć przekraczający kryterium ustawowe) dochód skarżącego powiązany z dysfunkcją w postaci niepełnosprawności i przewlekłej choroby. Okoliczności te wprawdzie wskazują na jego bardzo trudną sytuację życiową, której organy rozstrzygające sprawę ani Sąd nie kwestionują, jednakże nie można ich traktować jako "szczególne", a więc odbiegającą od typowych sytuacji w jakich na ogół znajdują się osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej. Tym bardziej jeśli się weźmie pod uwagę, że gros takich osób nie posiada jakichkolwiek dochodów (a są wśród nich także osoby bezdomne czy rodziny z dziećmi) i to ich potrzeby związane z zapewnieniem podstawowych potrzeb bytowych winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie, co przy niedostatecznej ilości środków jakimi dysponują organy pomocy społecznej także nie zawsze jest możliwe. Skarżący zważywszy na przewlekło chorobę ma świadomość konieczności stałego ponoszenie z tego tytułu wydatków na leki. Na wykup leków zresztą – jak wynika z niekwestionowanych przez niego ustaleń organu - uzyskał już wsparcie ze środków pomocy społecznej w miesiącu, w którym złożył rozpatrzony skarżoną decyzją wniosek. Sama zaś obowiązek opłacania czynszu nie może być traktowane jako wywołany okolicznościami, przewidzianymi w hipotezie normy zawartej w art. 41 pkt 1 u.p.s. Nie bez wpływu dla oceny jego sytuacji życiowej w kontekście zgłoszonego żądania pozostaje wreszcie fakt, że mimo możliwości jej poprawy poprzez przyjęcie propozycji zamiany aktualnie zajmowanego lokalu mieszkalnego na mniejszy - co przełożyłoby się na zmniejszenie kosztów utrzymania - z propozycji tej nie skorzystał, a dokładniej rzecz ujmując w ogóle na nią nie odpowiadał, co można sklasyfikować jako brak właściwego współdziałania z pracownikiem socjalnym przy rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Jak zaś wynika z treści art. 11 ust. 2 u.p.s. taki brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, może stanowić m.in. podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Niezależnie od powyższego godzi się zauważyć, że oczekiwanie refundacji poniesionych już kosztów mieszkaniowych - a tego m.in. domagał się skarżący - w ogóle nie mieści się w celach i zadaniach pomocy społecznej, która ma jedynie wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a nie stanowić źródło refinansowania wydatków poniesionych już przez stronę we własnym zakresie na zabezpieczenie określonej potrzeby. Skoro zatem skarżący uzyskuje dochód na poziomie przekraczającym kryterium dochodowe i zgłoszone potrzeby nie zostały wywołane nadzwyczajnymi okolicznościami, a przy tym jedna z nich została już częściowo zabezpieczona w oparciu o środki własne, to odmowa przyznania mu w tych okolicznościach pomocy finansowej – o czym orzekł Prezydent [...] w decyzji z 14 czerwca 2022 r. nie narusza prawa i mieści się granicach uznania administracyjnego. W konsekwencji nie narusza także prawa utrzymująca ją w mocy zaskarżona decyzja Kolegium. Podnoszona z kolei przez skarżącego kwestia wsparcia udzielanego ze środków publicznych jego byłej żonie pozostaje bez związku z niniejszą sprawą, co oznacza, że nie mogła stanowić punktu odniesienia dla oceny legalności kwestionowanej decyzji. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie wynagrodzenia należnego świadczącemu nieodpłatną pomoc prawną pełnomocnikowi, orzeczono na podstawie art. 250 § 1 powołanej ustawy, przyjmując jako podstawę wymiaru tego wynagrodzenia stawkę minimalną określoną w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.), tj. w kwocie 480 zł powiększonej o należny podatek od towarów i usług. To zaś w związku z wyrokami Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2020 r. sygn. akt SK 66/19 oraz z dnia 20 grudnia 2022 r. sygn. akt SK 78/21. Pierwszym z tych wyroków bowiem Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. poz. 1801) jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei wyrokiem z dnia 20 grudnia 2022 r. orzekł, że § 17 ust. 1 pkt 2 oraz § 17 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 18 ze zm.) są niezgodne z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 2 i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że wskazane w nich stawki dla adwokatów