I SA/Wa 680/23

WyrokWSA w Warszawie2023-11-23

Skład orzekający: Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Bożena Marciniak, Przemysław Żmich

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy część nieruchomości ziemskiej, która nie ma charakteru rolniczego (np. zespół dworsko-parkowy), może zostać przeznaczona na cele reformy rolnej, jeśli nie jest funkcjonalnie związana z rolniczą częścią majątku?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że część nieruchomości ziemskiej, która nie ma charakteru rolniczego (np. dwór i park), nie podlega reformie rolnej, jeśli nie jest funkcjonalnie związana z rolniczą częścią majątku. Funkcjonalny związek oznacza możliwość prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie. W przypadku braku takiego związku, część nierolnicza nie może być przeznaczona na cele reformy rolnej.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie reformy rolnej, która uchyliła w części decyzję Wojewody dotyczącą zespołu dworsko-parkowego. Minister uznał, że część dworsko-parkowa, służąca celom mieszkalnym i rekreacyjnym, nie była funkcjonalnie związana z rolniczą częścią majątku i tym samym nie podlegała reformie rolnej. Skargi na tę decyzję złożyli Starosta oraz Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR).
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargi Starosty [...] i Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w [...].

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Sędziowie sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, Protokolant referent Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2023 r. sprawy ze skarg Starosty S. i [...] z siedzibą w W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 lutego 2023 r. nr DNI.rn.625.77.2022 w przedmiocie reformy rolnej oddala skargi. Decyzją z 9 lutego 2023 r., nr DNI.rn.625.77.2022, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpoznaniu odwołania H. L., w pkt 1 uchylił decyzję Wojewody [...] z 22 kwietnia 2022 r., nr [...], w części oznaczonej literą "A" na załącznikach 1-3 do niniejszej decyzji, stanowiącej część dziatki ewidencyjnej nr [...], obręb [...], gmina [...], pow. [...], woj. [...], o powierzchni 2,5428 ha, i w tym zakresie orzekł, że w tej części nieruchomość wchodząca w skład zespołu dworsko-parkowego w majątku "[...]" nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zaś w pkt 2 utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji w pozostałej części. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny; Wnioskiem z 19 października 2015 r. H. L. wystąpiła o wydanie decyzji stwierdzającej, że majątek "[...]", w tym zespół dworsko-parkowy wchodzący w skład tego majątku, położony w gminie [...], powiat [...], nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Decyzją z 18 marca 2019 r., nr [...], Wojewoda [...] w pkt 1 orzekł, że część działki nr [...], na której znajdował się zespół dworsko-parkowy w obszarze zaznaczonym kolorem zielonym na "Mapie do celów opiniodawczych", stanowiącej załącznik Nr 1 do tej decyzji, wchodzącej w skład majątku "[...]", położonej w gm. [...], powiat [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zaś w pkt 2 orzekł, że pozostała część ww. działki nr [...] oraz działka nr [...], stanowiąca drogę dojazdową do zespołu, zaznaczone kolorem pomarańczowym na "Mapie do celów opiniodawczych", stanowiącej załącznik Nr 1 do tej decyzji, podpadały pod działanie wskazanego dekretu. Decyzją z 28 czerwca 2021 r., nr GZ.m.625.132.1.2019, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił powyższą decyzję z 18 marca 2019 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Sygn. akt I SA/Wa 680/23 Decyzją z 22 kwietnia 2022 r. Wojewoda [...] stwierdził, że zespół dworsko-parkowy, obejmujący działki nr [...] i nr [...], wchodzący w skład majątku "[...]", położony w gm. [...], powiat [...], podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. Wojewoda uzasadnił, że jak wynika z materiału dowodowego na terenie zespołu dworsko - parkowego znajdowały się użytki rolne - warzywnik i łąki. Ponadto, w kompleksie zespołu, w pobliżu dworu i parku, usytuowany był [...] - budynek robotników folwarcznych. Z kolei na terenie działki nr [...] znajdowały się rowy i staw, a działka nr [...] stanowiła drogę dojazdową do zespołu oraz zabudowań gospodarczych majątku [...]. Wobec powyższego, zdaniem Wojewody, wskazany zespół stanowił połączony kompleks użytków rolnych i nie-rolnych i był związany funkcjonalnie z rolniczą częścią majątku. Organ dodał, że rozstrzygnięcie odnośnie pozostałej części majątku "[...]" (z wyłączeniem zespołu dworsko - parkowego zlokalizowanego na działce nr [...] oraz drogi dojazdowej do zespołu stanowiącej działkę nr [...]), było przedmiotem odrębnej decyzji Wojewody [...] z 22 kwietnia 2022 r., nr [...], która nie została zaskarżona. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła H. L.. Decyzją z 9 lutego 2023 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w pkt 1 uchylił decyzję Wojewody [...]go z 22 kwietnia 2022 r. w części oznaczonej literą "A" na załącznikach 1-3 do niniejszej decyzji, stanowiącej część dziatki ewidencyjnej nr [...], obręb [...], gmina [...], pow. [...], woj. [...], o powierzchni 2,5428 ha, i w tym zakresie orzekł, że w tej części nieruchomość wchodząca w skład zespołu dworsko-parkowego w majątku "[...]" nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r., zaś w pkt 2 utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji w pozostałej części. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Minister przywołał treść art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wskazał, że aby dana nieruchomość mogła być przejęta na cele reformy rolnej musiała być nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, stanowiącą własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, spełniającą normy obszarowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu oraz nadającą się do realizacji celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu. Natomiast ocena, czy część danej nieruchomości podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wymaga po ustaleniu, Sygn. akt I SA/Wa 680/23 czy ta część nieruchomości posiada rolniczy charakter, zbadania również, czy między tą częścią, a pozostałą - rolniczą - częścią majątku zachodzi tzw. związek funkcjonalny. Organ podniósł, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych przez związek funkcjonalny należy rozumieć stan swoistej interakcji między poszczególnymi częściami majątku polegający na tym, że część poddana badaniu nie może prawidłowo funkcjonować bez części stricte rolniczej i na odwrót. W ocenie Ministra, w niniejszej sprawie błędnie uznał organ pierwszej instancji, że cały objęty przedmiotowym postępowaniem obszar podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Zdaniem organu odwoławczego, nowe dowody zebrane w sprawie nie zawierają informacji umożliwiających stwierdzenie, że cały objęty postępowaniem obszar był funkcjonalnie związany z rolniczą częścią majątku. Na przekazanych przez Wojskowe Biuro Historyczne przy piśmie z 30 grudnia 2021 r. fotografiach lotniczych z 1950 r. i z 1956 r. wyraźnie widoczna jest część zajmowana wyłącznie przez park i dwór. Wprawdzie prawidłowo przyjął Wojewoda, że część działki nr [...], na obszarze której usytuowane były ogrody warzywne, podpada pod działanie dekretu. Ten obszar niewątpliwie stanowił bowiem użytki rolne podlegające przejęciu na cele reformy rolnej. Podobnie tego rodzaju użytki stanowiła droga usytuowana na działce nr [...], gdyż znajdowała się pomiędzy gruntami ornymi i nie ulega wątpliwości, że była używana do przewozu płodów rolnych. Jednakże, błędnie uznał organ pierwszej instancji, że w sytuacji gdy część objętego postępowaniem obszaru podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, to pozostałą część również należy uznać za związaną funkcjonalnie z rolniczą częścią majątku. Wojewoda pominął informację znajdującą się w przekazanych przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w [...] Delegaturę w [...] skanach ewidencji zabytków - dworu i parku dworskiego (pismo z 9 listopada 2015 r.). Zgodnie z informacją zawartą w Ewidencji zabytkowej zieleni sporządzonej w październiku 1978 r. przez Stowarzyszenie [...] w [...], zarówno w okresie międzywojennym, jak i w czasie okupacji, park wraz z dworek był utrzymywany w dobrym stanie, jednak park nie był dostępny dla pracowników majątku i ogółu mieszkańców wsi. Informacja ta została pozyskana od byłego pracownika majątku. Zdaniem organu odwoławczego, nie ma przesłanek mogących podważyć wiarygodność tego stwierdzenia. Zatem część zespołu dworsko-parkowego, zajmowana wyłącznie przez dwór i park, służyła właścicielom majątku do celów mieszkalnych i Sygn. akt I SA/Wa 680/23 rekreacyjnych, a w związku z tym nie była funkcjonalnie związana z rolniczą częścią majątku. Minister podniósł, że w tej sytuacji konieczne było powołanie biegłego geodety celem wydzielenia części objętej wnioskiem nieruchomości, która nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W niniejszej sprawie geodeta sporządził trzy mapy obrazujące obszar zespołu dworsko-parkowego. Obszar te został wyznaczony na podstawie mapy parku [...] gmina [...] z Ewidencji Zabytkowej Zieleni z 1978 r. oraz fotografii lotniczej z 1956 r. Organ podniósł, że granica ochrony zabytkowego założenia (przerywana linia z kropkami) widoczna na mapie parku [...] gmina [...] z Ewidencji Zabytkowej Zieleni z 1978 r. nie pokrywa się z pierwotną granicą parku. Jednakże, z uwagi na to, że w północno-zachodniej części działki nr [...], która nie została objęta ww. ochroną, usytuowany był warzywnik (który niewątpliwie miał przeznaczenie rolnicze, a tym samym związany był z rolniczą częścią majątku), część ta nie mogła ona zostać uwzględniona w granicach zespołu dworsko-parkowego. Z kolei od strony południowej granica zespołu parkowego uwzględnia rów ujawniony w rastrze mapy ewidencyjnej, jak również widoczną na fotografii lotniczej z 1956 r. granicę pomiędzy parkiem, a znajdującym się na południe od niego sadem (na zdjęciu lotniczym widoczne jest charakterystyczne dla sadów regularne rozmieszczenie drzew). Zdaniem Ministra, powyższe opracowanie w postaci trzech map stanowiących załączniki do decyzji, poprawnie odzwierciedla położenie zespołu dworsko – parkowego w [...]. Zgromadzony materiał dowodowy pozwolił zatem ustalić, która część nieruchomości ziemskiej "[...]" nie była związana funkcjonalnie z rolniczą częścią majątku. Część ta została naniesiona na mapach stanowiących załączniki do niniejszej decyzji. W konsekwencji, zdaniem organu odwoławczego, zasadne stało się uchylenie decyzji Wojewody w części, a w pozostałej części utrzymanie tej decyzji w mocy. Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyli Starosta [...] wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej oraz Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w [...]. W skardze Starosty [...] zaskarżono decyzję organu drugiej instancji w części dotyczącej pkt 1 rozstrzygnięcia i zarzucono w tej części naruszenie przepisów prawa w sposób uzasadniający istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: Sygn. akt I SA/Wa 680/23 1) art. 7, art. 77 § 1, art. 75 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez zaniechanie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego oraz dokonanie sprzecznej z zasadami prawa, dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów pozbawionej wszechstronnego i obiektywnego rozważania całości materiału dowodowego i wysnucie na tej wadliwej podstawie bezpodstawnych i niezgodnych z rzeczywistym z stanem faktycznym wniosków leżących u podstawa zaskarżonej decyzji, w szczególności poprzez: a) pominięcie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego co do tego: - czy cała nieruchomość miała charakter rolniczy i czy pomiędzy częścią dworsko-parkową (obecnie działka nr [...]), a gospodarstwem rolnym (majątek ziemski [...]) zachodził związek funkcjonalny, - czy droga dojazdowa (obecnie działka nr [...]) była wykorzystywana tylko do dojazdu do zespołu dworsko-parkowego, - czy w budynku znajdującym się w części dworsko - parkowej sprawowany był bieżący zarząd nad częścią rolną majątku, b) nieprzeprowadzenie dowodów bezpośrednich w postaci przesłuchania "byłego pracownika majątku" (tak organ określił na str. 6 decyzji podmiot informacji, na których się oparł) pomimo niezweryfikowania możliwości ich bezpośredniego przeprowadzenia, 1) § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) i art. 2 ust. 2 dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez: a) błędną zawężającą wykładnię polegającą na przyjęciu, że celami reformy rolnej, na które przeznacza się przejęte nieruchomości jest wyłącznie prowadzenie stricte gospodarstw rolnych, b) błędną wykładnię i uznanie, że zespół pałacowo - parkowy na spornej nieruchomości nie podpadał pod działanie dekretu z 6 września 1944 r., pomimo że był on funkcjonalnie związany z pozostałą częścią nieruchomości, a związek ten sprowadzał się do wykorzystania całości nieruchomości ziemskiej do celów rolniczych. Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu drugiej instancji w zaskarżonej części. W obszernym uzasadnieniu skargi Starosta [...] przedstawił argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów. Sygn. akt I SA/Wa 680/23 W skardze Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w [...] zaskarżono decyzję organu drugiej instancji w części dotyczącej pkt 1 rozstrzygnięcia i zarzucono naruszenie: 1) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na sprzeniewierzeniu się zasadzie dążenia do prawdy obiektywnej, a w konsekwencji nie wyjaśnienie w sposób dokładny stanu faktycznego sprawy, co z kolei polegało na pominięciu przez organ faktu zlokalizowania w parku obiektów i urządzeń mających funkcję rolniczą - gospodarczą, wprost związanych z działalnością wytwórczą w rolnictwie, stanowiącą łącznik funkcjonalny, pomiędzy zespołem dworsko-parkowym, a częścią rolniczą majątku oraz wydaniu decyzji w oparciu o fragmentarycznie zebrany materiał dowodowy ustalony w sposób domniemany, a nie jednoznacznie stwierdzony i poparty materiałem dowodowym, 2) przepisów prawa materialnego, to jest art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez stwierdzenie niepodlegania wskazanej pod literą "A" na załącznikach do zaskarżonej decyzji, części nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną o nr [...], obręb [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...], o pow. 2,5428 ha, wchodzącej w skład majątku "[...]", pod działanie powołanego przepisu, a tym samym niewłaściwe zastosowanie pojęcia "nieruchomość ziemska" do stanu faktycznego, który legł u podstaw zaskarżonej decyzji. Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu drugiej instancji w zaskarżonej części oraz zasądzenie kosztów postępowania. W obszernym uzasadnieniu skargi Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w [...] przedstawił argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów. W odpowiedzi na skargi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi Starosty [...] oraz odrzucenie skargi Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w [...], a w braku podstaw do odrzucenia skargi Ośrodka organ wniósł o jej oddalenie. Wniosek o odrzucenie skargi Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa Minister uzasadnił tym, że skarżący nie jest właścicielem ani użytkownikiem działek objętych przedmiotowym postępowaniem, to jest działek nr [...] i nr [...]. W konsekwencji nie jest on stroną tego postępowania, o czym organ poinformował skarżącego pismem z 9 stycznia 2023 r. Sygn. akt I SA/Wa 680/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargi okazały się niezasadne. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), zwanego dalej "dekretem" lub "dekretem o reformie rolnej". Zgodnie z powołanym przepisem na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Z powyższego wynika, że na cele reformy rolnej mogły być przeznaczone, po pierwsze "nieruchomości ziemskie" o powierzchni przekraczającej ustalony w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu normatyw, a po drugie takie, których charakter czy przydatność, odpowiadały celom wskazanym w art. 1 część druga dekretu. Nie chodziło zatem o wszystkie nieruchomości, które mogły by być kwalifikowane jako "ziemskie", ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a, b, c, d i e art. 1 ust. 2 dekretu. W uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r. (sygn. akt I OPS 3/10, opublik. ONSAiWSA 2011/2/23) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, że należy uwzględnić, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944 r. (z dniem ogłoszenia). Z dniem wejścia w życie tego dekretu przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym przeznaczone na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret nie obejmował jednak (co do zasady) nieruchomości, które nie miały charakteru rolniczego. Nieruchomości ziemskie, które nie miały charakteru rolniczego, mogły przejść na własność państwa w trybie dekretu tylko wówczas, gdy pozostawały w związku funkcjonalnym z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, jak np. przedsiębiorstwa przemysłu rolnego (por. art. 6 dekretu). Analogiczne wnioski wypływają z powszechnie akceptowanej w orzecznictwie wykładni użytego w Sygn. akt I SA/Wa 680/23 dekrecie pojęcia "nieruchomości ziemskiej" przyjętej przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z 19 września 1990 r., W 3/89 (OTK 1990, poz. 26, s. 1[...]), według której pod tym pojęciem należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, tj. takie, które są lub mogą być wykorzystywane do produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej. Z powyższego wynika, że w sprawach dotyczących podpadania bądź niepodpadania określonych nieruchomości pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej organy muszą ustalać czy wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miały bezpośrednio charakter rolniczy bądź, w przypadku braku takiego stwierdzenia, czy były funkcjonalnie związane z nieruchomością ziemską. Z kolei tzw. związek funkcjonalny należy rozumieć jako możliwość (bądź jej brak) prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie. Dokonując na gruncie niniejszej sprawy oceny czy zespół dworsko – parkowy obejmujący działki nr [...] i nr [...], wchodzący w skład majątku "[...]", położony w gminie [...], powiat [...], podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Wojewoda [...] uznał, że cały objęty przedmiotowym postępowaniem obszar (tj. cała działka nr [...] i nr [...]) podpada pod działanie powyższego przepisu. Zdaniem Wojewody, teren ten stanowił bowiem kompleks użytków rolnych i nie-rolnych i był związany funkcjonalnie z rolniczą częścią majątku. Z powyższym stanowiskiem organu pierwszej instancji nie zgodził się organ odwoławczy. Podniósł, że nowe dowody zebrane w sprawie uniemożliwiają przyjęcie stanowiska Wojewody, że cały obszar objęty przedmiotowym postępowaniem był funkcjonalnie związany z rolniczą części majątku. Minister wprawdzie podzielił ocenę Wojewody co do podpadania pod przepisy dekretu części działki nr [...], na której usytuowane były ogrody warzywne, a także drogi na działce nr [...], gdyż znajdowała się ona pomiędzy gruntami ornymi i niewątpliwie była używana do przewozu płodów rolnych. Jednakże, w ocenie organu odwoławczego, błędnie przyjął Wojewoda, że jeżeli część objętego przedmiotowym postępowaniem kompleksu podpadała pod działanie przepisów dekretu, to pozostałą część tego terenu również należy uznać za związaną funkcjonalnie z rolniczą częścią majątku. Powołując się na zebrany materiał dowodowy Minister stwierdził, że ta część zespołu dworsko-parkowego, która jest zajmowana wyłącznie przez dwór i park, służyła właścicielom majątku do celów mieszkalnych i Sygn. akt I SA/Wa 680/23 rekreacyjnych, a w konsekwencji nie była funkcjonalnie związana z rolniczą częścią majątku. Po analizie zebranego materiału dowodowego Sąd powyższe stanowisko organu odwoławczego uznał za prawidłowe. Zdaniem Sądu, zasadnie bowiem wywiódł Minister, że część zespołu dworsko-parkowego, zajmowana wyłącznie przez dwór i park, nie mogła być przeznaczona na cele reformy rolnej wskazane w art. 1 dekretu i ze swojej istoty nie mogła być wykorzystywana do prowadzenia produkcji rolniczej. Zgodzić się trzeba z organem, że wskazana część zespołu dworsko - parkowego pełniła funkcję mieszkaniową i rekreacyjną, a co za tym idzie nie była funkcjonalnie związana z rolniczą częścią majątku. Rozdzielność obu tych części majątku potwierdza pozyskana od byłego pracownika majątku informacja zawarta w Ewidencji zabytkowej zieleni sporządzonej w październiku 1978 r. przez Stowarzyszenie [...] w [...]. Z informacji tej wynika, że zarówno w okresie międzywojennym, jak i w czasie okupacji, park wraz z dworkiem był utrzymywany w dobrym stanie, jednak park nie był dostępny dla pracowników majątku i ogółu mieszkańców wsi. Trafnie na tej podstawie uznał organ, że wskazana część obszaru objętego postępowaniem nie mogła służyć na cele reformy rolnej, ale pełniła funkcje mieszkalną i rekreacyjną. W tej sytuacji chybiona okazała się zawarta w skardze Starosty argumentacja o funkcjonalnym powiązaniu omawianej części zespołu dworsko - parkowego z częścią rolniczą przedmiotowego majątku, a tym samym niezasadny okazał się zarzut naruszenia § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) i art. 2 ust. 2 dekretu z 6 września 1944 r. Odnosząc się przy tym do zarzutu Starosty dotyczącego nieprzeprowadzenia przez organ wszechstronnego postępowania dowodowego celem ustalenia związku funkcjonalnego Sąd zwraca uwagę, że w tego rodzaju postępowaniach, ze względu na znaczny upływ czasu, niejednokrotnie występują trudności z pozyskaniem materiału dowodowego. Nie może to jednak prowadzić do wniosku, że organ nie ma możliwości skorzystania w tym postępowaniu, zgodnie z regułami określonymi w art. 75 § 1 k.p.a., z dokumentów powstałych już po przejęciu nieruchomości na cele reformy rolnej ale jednak dających podstawę do precyzyjnego odtworzenia i określenia charakteru przejmowanej nieruchomości np. z dokumentacji konserwatorskiej mającej na celu jak Sygn. akt I SA/Wa 680/23 najpełniejsze odwzorowanie stanu faktycznego danego zabytku. Podkreślić trzeba, że stanowiąca dowód w sprawie Ewidencja zabytkowej zieleni, którą organ pozyskał od Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków została wykonana w 1978 r. przez zespół rzeczoznawców Stowarzyszenia [...] w [...]. Została ona sporządzona na cele ustalenia roli obiektu w krajobrazie i sposobu jego ochrony. Aby sporządzić ten dokument rzeczoznawcy musieli przeprowadzić gruntowną wizję lokalną, co wiązało się z prowadzeniem rozmów z lokalną ludnością. W tej sytuacji zgodzić się trzeba z organem odwoławczym, że chociaż informacja pozyskana przez rzeczoznawców od byłego pracownika majątku nie ma charakteru zeznania świadka, to fakt jej zamieszczenia w dokumentacji konserwatorskiej z 1978 r. świadczy o tym, że jego autorzy uznali tę informację za wiarygodną. Przy tym za uprawnione uznać trzeba stwierdzenie organu, że znaczny upływu czasu od sporządzenia powyższej informacji (ponad 40 lat) uniemożliwia pozyskanie personaliów wskazanej osoby oraz przesłuchania jej w charakterze świadka. Tym samym niezasadny okazał się podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 75 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodów osobowych w postaci przesłuchania osoby, na której informacje powołali się rzeczoznawcy w opracowaniu z 1978 r. W ocenie Sądu, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie organ wyczerpująco rozważył zebrany materiał dowodowy i dokonał jego prawidłowej oceny, a w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób szczegółowy i precyzyjny omówił i wyczerpująco wykazał, z jakich powodów poczynił poszczególne ustalenia. W szczególności Minister wykazał jakie przesłanki wynikające z zebranego w sprawie materiału dowodowego przesądziły o uznaniu, że dwór wraz z otaczającym go parkiem nie był funkcjonalnie związany z rolniczą częścią majątku, a Sąd te wywody w całości podziela. Warto przy tym podkreślić, że Starosta [...], pomimo wieloletniego prowadzenia postępowania, poza polemiką z ustalonym przez organ stanem faktycznym, sam nie przedłożył dowodów w postaci dokumentów źródłowych bądź ekspertyz, które mogłyby zaprzeczyć ustaleniom organu. Tymczasem wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej zakłada również aktywny udział stron w dążeniu do jej ustalenia. Biorąc powyższe pod uwagę skarga Starosty [...] podlegała oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie naruszyła przepisów prawa. Sygn. akt I SA/Wa 680/23 Natomiast skargę Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w [...] ("KOWR") Sąd oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a. z uwagi na brak interesu prawnego. W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 9 lutego 2023 r. w przedmiocie reformy rolnej dotycząca stanu prawnego działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...] wchodzących w skład majątku "[...]", położonych w gm. [...], powiat [...]. Z akt sprawy wynika, że właścicielem działki nr [...] jest [...] Sp. z o.o., zaś właścicielem działki nr [...] jest Skarb Państwa, a jej użytkownikiem jest Urząd Gminy [...]. Oznacza to, że na dzień złożenia skargi, a także na dzień rozpatrywania przez Sąd niniejszej sprawy, KOWR nie posiadał i nie posiada żadnego tytułu prawnego do objętych przedmiotowym postępowaniem nieruchomości. Tym samym wskazany podmiot nie posiada własnego interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. do bycia stroną niniejszego postępowania. W tej sytuacji nie jest uprawniony do wniesienia skargi w rozpatrywanej sprawie, pomimo że zaskarżona decyzja została mu przez organ odwoławczy doręczona (do wiadomości). W piśmiennictwie trafnie podnosi się, że istnienie legitymacji skargowej podlega badaniu sądu administracyjnego w toku postępowania, a stwierdzenie jej braku u skarżącego powoduje oddalenie skargi w wyroku, a nie jej odrzucenie w postanowieniu (por. T. Woś (w:) H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2016, art. 50, uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów NSA z 11 kwietnia 2005 r., OPS 1/04, ONSAiWSA 2005, Nr 4, poz. 62 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 czerwca 2007 r., II FSK 1337/06, Lex nr 384145 oraz 8 lipca 2014 r., I OSK 1351/14, Lex nr 1494692). Odrzucenie skargi na tej podstawie może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy brak interesu prawnego podmiotu wnoszącego skargę ma charakter ewidentny. W ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy taka sytuacja nie zachodzi, bowiem brak interesu prawnego KOWR do wniesienia skargi wymagał merytorycznego zbadania złożonej przez ten podmiot skargi pod kątem istnienia po jego stronie legitymacji skargowej w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a. Przy tym uznając brak legitymacji skargowej KOWR w tej sprawie Sąd nie mógł odnieść się merytorycznie do zarzutów podniesionych w jego skardze. Sygn. akt I SA/Wa 680/23 Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło