I SA/Wa 685/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rudnicka Sędziowie : WSA Monika Nowicka WSA Jerzy Siegień (spr.) Protokolant asystent sędziego Agnieszka Kozik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi T. K. i J. K. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] grudnia 2004 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia kredytu studenckiego 1) oddala skargę J. K.; 2) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] lipca 2004 r., nr [...]; 3) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Minister Edukacji Narodowej i Sportu decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r., po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy złożonego przez T. K., utrzymał w mocy decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] lipca 2004 r. odmawiającą częściowego umorzenia kredytu studenckiego udzielonego na podstawie umowy o kredyt z dnia [...] marca 1999 r. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] grudnia 2004 r. Minister Edukacji Narodowej i Sportu wskazał, że Komisja ds. Pożyczek i Kredytów Studenckich, w skład której wchodzą zarówno przedstawiciele Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu, Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Gospodarki, jak i przedstawiciele środowiska studenckiego, wydaje opinię w ramach uznania administracyjnego. Komisja, jak i organ orzekający podczas opiniowania i podejmowania decyzji mają na względzie - zgodnie z art. 7 k.p.a. - pozostawanie na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w oparciu o interes społeczny i słuszny interes obywateli. W toku postępowania Komisja, opiniując wniosek, zgodnie z § 14 ust. 7 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 września 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów studenckich i pożyczek studenckich, wysokości kredytu studenckiego i pożyczki studenckiej, warunków i trybu rozliczeń z tytułu pokrywania odsetek należnych bankom od kredytów studenckich oraz wysokości oprocentowania pożyczki i kredytu studenckiego spłacanego przez pożyczkobiorcę lub kredytobiorcę (Dz. U. Nr 126, poz. 835, z późn. zm.), opiera się na dokumentach przedstawionych przez stronę. Na podstawie dokumentów, które powinny obrazować zasadność wniosku, dokonuje się oceny sytuacji życiowej kredytobiorcy i stopnia w jakim wpływa ona na możliwość spłaty kredytu. Na trudną sytuację składa się nie tylko sytuacja materialna kredytobiorcy ale również jego sytuacja życiowa, a w szczególności zdarzenia, losowe, które powodują nagłe pogorszenie sytuacji bytowej kredytobiorcy uniemożliwiające lub w znacznym stopniu ograniczające możliwość spłaty kredytu. Minister Edukacji Narodowej i Sportu podkreślił, że zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich (Dz. U. Nr 108, poz. 685) podstawowym zadaniem Funduszu jest udzielanie pożyczek studenckich, natomiast każdorazowe umorzenie kredytu studenckiego powoduje zmniejszenie możliwości udzielania nowych kredytów. Przedstawione przez stronę zaświadczenia nie pozwoliły określić statusu pracowniczego kredytobiorcy. Problemy na rynku pracy i fakt braku zatrudnienia nie są, zdaniem organu, okolicznością wystarczającą dla umorzenia kredytu. Strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] lipca 2004 r. nie przedstawiła nowych dokumentów ponad te, na podstawie których organ wydał wcześniejszą decyzję. Na podstawie akt sprawy nie można było natomiast stwierdzić, iż sytuacja życiowa kredytobiorcy uległa zmianie, a zwłaszcza pogorszeniu. Przedstawione przez stronę oświadczenia osób trzecich nie mogą zostać wzięte pod uwagę w postępowaniu, gdyż nie spełniają przesłanek dowodu. Na trudną sytuację życiową nie składa się wyłącznie trudna sytuacja materialna kredytobiorcy. Na sytuację życiową wpływa bowiem nie tylko możliwość i dostępność środków finansowych, ale również okoliczności losowe, których wystąpienie znacznie utrudnia spłatę kredytu. Tymczasem, zdaniem organu orzekającego, kredytobiorca nie przedstawił dokumentów świadczących o wystąpieniu zdarzeń, które mogłyby wpłynąć na jego sytuację życiową powodując utratę zdolności do spłaty zobowiązania. W ocenie przesłanek umorzenia kredytu organ może posługiwać się jedynie dokumentami przedstawionymi przez stronę, jako zainteresowaną w sprawie. Kredytobiorca nie pozostaje z rodziną we wspólnym gospodarstwie domowym i nie ponosi ciężarów związanych z jej utrzymaniem, dlatego nie można ocenić wpływu, jaki choroba pozostałych członków rodziny wywiera na możliwość spłaty przez wnioskodawcę kredytu. Skargę na decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] grudnia 2004 r. złożył T. K. oraz J. K.. Skarżący podkreślili, że ponieważ poręczycielami, jak to wynika z umowy kredytowej, są rodzice T. K., dlatego też ich sytuacja życiowa i materialna powinna być w niniejszej sprawie brana pod uwagę przy ocenie sytuacji kredytobiorcy. Taki sposób podejścia stanowi konsekwencję wykazania w toku postępowania, że T. K. był zmuszony w poszukiwaniu pracy wyjechać za granicę i obecnie ma poważne problemy, nie tylko życiowe, ale także materialne, które uniemożliwiają mu spłatę zadłużenia. Skoro kredytobiorca nie ma możliwości samodzielnej spłaty pożyczki, to organ, który rozpoznaje sprawę, jest zobligowany do przeprowadzenia wnikliwej oceny sytuacji życiowej i materialnej poręczycieli. Odstąpienie od dokonania takiej analizy doprowadziło do wydania wadliwej decyzji. Zdaniem skarżących w dość specyficznej sytuacji, gdy kredytobiorca od kilku lat przebywa za granicą, nie daje znaku życia, a wiadomo, że ma poważne problemy, rolę kredytobiorcy przejmują poręczyciele i powinni być z prawnego punktu widzenia traktowani na identycznych zasadach, jak kredytobiorca. Ponadto jak podnieśli skarżący trudno zrozumieć, z jakich przyczyn Komisja ds. Pożyczek i Kredytów Studenckich, a następnie Minister Edukacji Narodowej i Sportu odmówili uwzględnienia oświadczeń złożonych w formie pisemnej przez kolegów ze studiów T. K. o jego trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Osoby, które składały te oświadczenia są absolwentami wyższej uczelni i jako jedyne dysponowały wiedzą na temat pobytu T. K. za granicą i związanych z tym problemów, ponieważ w tym czasie same tam przebywały. Zdaniem skarżących nie ma najmniejszych przeszkód, aby potraktować te oświadczenia jako dowód w sprawie. Zgodnie z treścią art. 75 k.p.a., dowodem jest wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, w szczególności mogą to być zeznania świadków. W takim zaś rozumieniu, stwierdzenie zawarte w zaskarżonej decyzji o niemożliwości uwzględnienia przedmiotowych oświadczeń, gdyż nie spełniają przesłanek dowodu, pozostaje w sprzeczności z cytowanym przepisem i stanowi kolejną przesłankę uzasadniającą zaskarżenie decyzji. Skoro bowiem kredytobiorca przebywa od dłuższego czasu nielegalnie za granicą i ponadto nie pracuje, to trudno taką okoliczność udowodnić urzędowym dokumentem. W takiej sytuacji, oświadczenia osób trzecich zasługują na uwzględnienie i przyznanie i waloru środka dowodowego. Organ decyzyjny nie podjął wszelkich niezbędnych kroków dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przez rezygnację z oceny przedłożonych dowodów, co odbyło się z naruszeniem słusznego interesu obywatela, a zatem naruszeniem art. 7 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Minister Edukacji Narodowej i Sportu podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę na decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] grudnia 2004 r. podpisał J. K. oraz D. K.. W treści skargi wskazano, że została ona złożona przez wyżej wymienionych jako pełnomocników T. K.. W postępowaniu zakończonym powyższą decyzją J. K. również występował jako pełnomocnik T. K.. W związku z powyższym, w wykonaniu zarządzenia Sądu z dnia 14 czerwca 2005 r., wezwano D. i J. K. do przesłania w terminie 7 dni pełnomocnictwa udzielonego im przez T. K. do reprezentowania go przez sadem administracyjnym. W odpowiedzi na to wezwanie jedynie J. K. nadesłał stosowne pełnomocnictwo, a zatem tylko on został uznany za uprawnionego do reprezentowania T. K. przez sadem administracyjnym. Ponadto w piśmie z dnia 28 września 2005 r., w związku z wezwaniem Sądu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy, J. K. oświadczył, że skargę na decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] grudnia 2004 r. podpisał również we własnym imieniu, ponieważ wynik postępowania ma istotne znaczenie dla jego sytuacji materialnej, jest on bowiem poręczycielem przedmiotowego kredytu. Odnosząc się zatem do skargi J. K. należy w pierwszej kolejności rozważyć czy jest on uprawniony do wniesienia skargi na decyzję z dnia [...] grudnia 2004 r., bowiem tylko skarga uprawnionej osoby może stanowić podstawę do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. Postępowanie sądowo-administracyjne może być wszczęte jedynie na żądanie pochodzące od legitymowanego podmiotu (art. 50 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.). Zgodnie z powyższym przepisem uprawnienie takie przysługuje: "każdemu, kto ma w tym interes prawny" oraz prokuratorowi, Rzecznikowi Praw Obywatelskich i organizacji społecznej, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym przyjmuje się, że interes prawny podmiotu wnoszącego skargę do sądu przejawia się w tym, że działa on bezpośrednio we własnym imieniu i ma roszczenie o przyznanie uprawnienia lub zwolnienie z nałożonego obowiązku (por. wyrok NSA z dnia 3 czerwca 1996 r., II SA 74/96 (ONSA 1997, nr 2, poz. 89). Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga więc ustalenia związku między obowiązującą normą prawą a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa. Postępowanie administracyjne w sprawie umorzenia kredytu studenckiego ma na celu wiążące ustalenie konsekwencji norm zawartych w ustawie z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich (Dz. U. Nr 108, poz. 685, z późn. zm.), w odniesieniu do konkretnie oznaczonego adresata w sprawie indywidualnej, przez organ administracji publicznej, w formie decyzji administracyjnej. W świetle przepisów powołanej ustawy i § 14 ust. 8 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 września 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich oraz warunków i trybu rozliczeń z tytułu pokrywania odsetek należnych bankom od kredytów studenckich (Dz. U. Nr 126, poz. 835, z późn. zm.) tym adresatem decyzji jest kredytobiorca. Funkcjonowanie instytucji kredytu studenckiego zostało oparte na zasadach umowy cywilnoprawnej, stanowiącej jednocześnie instrument realizacji zadania publicznoprawnego. W określonych bowiem w powołanej ustawie przypadkach właściwy minister ma prawną możliwość wywarcia bezpośredniego wpływu na sytuację prawną stron umowy kredytu (por. wyrok TK z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt P 18/03). Stroną umowy o udzielenie kredytu studenckiego nie jest poręczyciel kredytu. Z umowy tej wynikają dla niego stosowne zobowiązania w razie zaprzestania spłaty kredytu przez kredytobiorcę, zobowiązania te wynikają jednak z tej części stosunku cywilnoprawnego, która nie wiąże się z realizacją zadania publicznoprawnego i nie jest objęta kompetencjami organu decydującego o umorzeniu kredytu. Bez znaczenia jest przy tym fakt, iż ewentualne umorzenie kredytu może mieć znaczenie dla poręczyciela w przypadku zaprzestania spłaty kredytu przez kredytobiorcę. Skargę J. K. jako osoby nie posiadającej legitymacji prawnej do jej wniesienia należało zatem oddalić. Skargę T. K. wniesioną w rozpatrywanej sprawie należy natomiast uwzględnić, bowiem organ drugiej instancji naruszył przepisy postępowania ze skutkiem mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy. Zgodnie z art. 10 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 17 lipca 1998 r., pożyczki studenckie i kredyty studenckie mogą być częściowo lub w całości umorzone. Podstawą umorzenia pożyczek studenckich i kredytów studenckich jest w szczególności trudna sytuacja życiowa pożyczkobiorcy lub kredytobiorcy. Stosownie do § 14 ust. 8 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 września 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich oraz warunków i trybu rozliczeń z tytułu pokrywania odsetek należnych bankom od kredytów, umorzeń dokonuje Minister Edukacji Narodowej po zasięgnięciu opinii Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich. Szczegółowy skład Komisji określa art. 11 ust. 2 powołanej ustawy. Przepis § 14 ust. 8 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 września 1998 r. ma zastosowanie w rozpatrywanej sprawie na podstawie § 18 ust. 6 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 września 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytu studenckiego i pożyczki studenckiej, warunków i trybu rozliczeń z tytułu pokrywania odsetek należnych bankom od kredytów studenckich oraz wysokości oprocentowania pożyczki i kredytu studenckiego spłacanego przez pożyczkobiorcę lub kredytobiorcę (Dz. U. Nr 196, poz. 2017, z późn. zm.) Wprawdzie ani przepisy ustawy, ani rozporządzenia nie określają w jakiej formie powyższa opinia jest udzielana, należy jednak w takim przypadku przyjąć, że zgodnie z art. 67 § 1 k.p.a., z tej czynności postępowania, jako mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, należało przynajmniej sporządzić zwięzły protokół. W aktach przedmiotowej sprawy jest jedynie informacja, że przedmiotowa opinia została w dniu [...] marca 2004 r. wydana, brak jest jednak protokołu potwierdzającego dokonanie tej czynności. Uniemożliwia to tym samym dokonanie kontroli przebiegu i prawidłowości jej dokonania w sprawie umorzenia przedmiotowego kredytu studenckiego. W ocenie Sądu bez znaczenia w sprawie jest argument organu, że przeciwko umorzeniu udzielonego T. K. kredytu przemawia fakt, iż każdorazowe umorzenie kredytu studenckiego powoduje zmniejszenie możliwości udzielania nowych kredytów. Gdyby taki argument przyjąć przy umarzaniu kredytów studenckich, to w zasadzie żaden z kredytów nie powinien być umorzony, bowiem tym samym zmniejsza możliwości udzielania nowych kredytów. Za zasadne należy uznać zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia zasad przeprowadzania postępowania dowodowego. Zgodzić się należy z organem orzekającym w sprawie, że podejmując rozstrzygniecie w sprawie opiera się on na dokumentach przedstawionych przez stronę. Na ich podstawie dokonuje się oceny sytuacji życiowej kredytobiorcy i stopnia w jakim wpływa ona na możliwość spłaty kredytu. Jeżeli jednak wnioskodawca nie załączy do wniosku niezbędnych dokumentów umożliwiających dokonanie pełnej oceny jego sytuacji życiowej, obowiązkiem organy jest wezwanie wnoszącego o umorzenie kredytu do usunięcia stosownych braków, z pouczeniem, że ich nieusunięcie spowoduje odmowę uwzględniania jego żądania. W rozpatrywanej sprawie pomimo ustalenia przez organ braków w przedłożonej sprawie dokumentacji, takie wezwanie nie zostało do wnioskodawcy przesłane. Organ orzekający błędnie przyjął również, że oświadczenia osób trzecich nie mogą zostać wzięte pod uwagę w postępowaniu, gdyż nie spełniają przesłanek dowodu. Przepis art. 75 § 1 nakłada na organ administracji publicznej obowiązek dopuszczenia jako dowodu nie tylko dokumentów zeznań świadków, opinii biegłych, lecz wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Również realizacja zasady prawdy obiektywnej wymaga, aby dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego. Nie przesądzając wartości dowodowej oświadczeń kolegów T. K., nie można jednak, jak to uczynił organ orzekający, całkowicie pominąć ich w sprawie. Obowiązkiem organu jest wyczerpujące zebranie i dokonanie oceny materiału dowodowego (art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.). Przedmiotowa sprawa nie została zatem należycie wyjaśniona, a zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 2004 r., wydano z naruszeniem powołanych wyżej przepisów. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.