I SA/Wa 694/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Gdesz po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za prowadzenie placówki bez zezwolenia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wyrokiem z dnia 20 października 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A.Z. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...]stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za prowadzenie bez zezwolenia placówki. Wnioskami z dnia 20 stycznia 2011 r. (złożonymi na dwóch urzędowych drukach) A.Z. wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, celem wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku. W formularzach wniosków podał on, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz córką. Jest współwłaścicielem (w 1/2 części) nieruchomości położonej w W., zabudowanej budynkiem, w którym prowadzony był dom pomocy społecznej, a także właścicielem lokalu mieszkalnego we W. Skarżący podał, że na mocy postanowienia sądu jest on zarządcą wspomnianej wyżej nieruchomości w Wiązowie i jako zarządca podjął się realizacji planu naprawczego w prowadzonej tam placówce. Z tytułu prowadzonego zarządu nie pobiera on żadnego wynagrodzenia, zaś zyski z prowadzonej działalności przeznacza na spłatę kredytu inwestycyjnego obciążającego nieruchomość i spłatę zaległych składek ZUS. Prowadzona placówka nie otrzymuje żadnej dotacji z budżetu państwa ani innych źródeł. W związku z powyższym nie jest w stanie pokryć kosztów ustanowienia radcy prawnego, ani kosztów sądowych. Skarżący podał przy tym, iż z prowadzonej działalności uzyskuje miesięcznie dochód w wysokości [...] złotych, zaś jego żona uzyskuje dochody w kwocie [...] złotych. Oświadczył również, że nie posiada oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Nie zatrudnia i nie pozostają w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. W toku prowadzonego postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy, przy piśmie z dnia 23 lutego 2011 r., skarżący przedłożył wyciągi z rachunku bankowego własnego oraz małżonki, zaświadczenie od pracodawcy o wynagrodzeniu małżonki, zaświadczenie z Urzędu Skarbowego w S. z 23 lutego 2011 r. o wysokości dochodu, potwierdzenie wpłaty za wynajem mieszkania w Wiązowie za okres styczeń –czerwiec b.r., potwierdzenie opłaty czynszu za wynajmowane mieszkanie, potwierdzenie opłaty ze energię elektryczną, dokument potwierdzający zaciągniecie kredytu hipotecznego, pismo ZUS określające zadłużenie skarżącego z tytułu niezapłaconych składek, potwierdzenie zapłaty zaległych składek ZUS oraz deklarację podatkową dokumentującą zaciągnięcie przez małżonkę skarżącego pożyczki od matki. Jednocześnie skarżący wyjaśnił, iż wspólnie z żoną podjął starania o zaciągnięcie pożyczek u osób prywatnych z przeznaczeniem na spłatę zaległych składek ZUS, w celu podpisania układu ratalnego i uzyskania zaświadczenia o niezaleganiu z tymi składkami. Jego żona natomiast od listopada 2010 r. gromadziła środki z pożyczek na swoim rachunku, oczekując od ZUS wydania zaświadczenia o wysokości zobowiązań i wymagalnych do zawarcia ww. układu kwot. Stosowne zaświadczenie ZUS wydał w lutym 2011 r. i skarżący podjął się regulowania zobowiązań w oparciu o środki pochodzące z pożyczek. Postanowieniem z dnia 8 marca 2011r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania A.Z. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie oceniając, że w przedstawionym stanie faktycznym dotyczącym sytuacji materialnej skarżącego nie można stwierdzić, by poniesienie kosztów ustanowienia radcy prawnego jak również wpisu od skargi kasacyjnej (wynoszącego 200 złotych) leżało poza zakresem jego możliwości finansowym. Tym bardziej, że skarżący o ile uznaje to za celowe, jest w stanie w ramach własnych możliwości pozyskać znaczne środki finansowe, przykładem czego jest zasilenie w lutym b.r. jego rachunku bankowego wpłatą w wysokości [...] złotych. Ponadto referendarz sądowy wskazał na nieprzedłożenie przez skarżącego pełnej dokumentacji dotyczącej posiadanych przez małżonków rachunków bankowych, a także na dodatkowe dochody uzyskiwane przez rodzinę z tytułu wynajmu mieszkania. Od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 marca 2011 r. A.Z. wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu podniósł on, iż postanowieniem referendarza z dnia 11 czerwca 2010 r. został zwolniony od ponoszenia kosztów wpisu sądowego, a w przytoczonym wówczas uzasadnieniu sąd wyliczył, iż miesięczny dochód skarżącego w tym czasie wynosił [...] złotych, z czego [...] złotych przeznaczone było na spłatę zadłużenia związanego z postępowaniem egzekucyjnym. W roku 2011 sytuacja ekonomiczna rodziny skarżącego uległa zaś pogorszeniu w związku z obniżonymi dochodami żony do kwoty [...] złotych, z uwagi na redukcję etatu do [...] części. Wyjaśnił on jednocześnie, iż uzyskiwany z wynajmu mieszkania dochód w kwocie [...] złotych (po odjęciu podatku [...] złotych) nie został przez niego uwzględniony we wniosku, gdyż jest on przeznaczony na obsługę kredytu hipotecznego. Wraz ze sprzeciwem skarżący przedłożył brakujący wyciąg z rachunku bankowego żony, wyjaśniając, że rachunek ten został założony wyłącznie w celu utworzenia lokat od uzyskiwanych w ramach pożyczek środków finansowych przeznaczonych na spłatę zobowiązań ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie taka sytuacja ma miejsce. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. A.Z. wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, a więc w zakresie całkowitym, o którym mowa w art. 245 § 2 p.p.s.a. Stosownie zaś do art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie należy pamiętać, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i powinna stanowić przywilej dla osób, które znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, bowiem generalną zasadą określoną w art. 199 powołanej ustawy, jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta jest więc skierowana wyłącznie do osób ubogich, które bez wsparcia Państwa, nie są w stanie pozyskać w ramach własnych możliwości środków finansowych na pokrycie kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym. Zważyć przy tym należy, że obowiązek partycypacji w kosztach procesu dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę (por. post. NSA z 2.08.2006 r., sygn. akt I OZ 1111/06, Lex nr 360327). A.Z., podobnie jak prowadząca z nim wspólne gospodarstwo domowe żona, niewątpliwie takie dochody posiadają. Łączny miesięczny dochód trzyosobowej rodziny skarżącego (przy uwzględnieniu obniżonych dochodów żony oraz dochodów netto z wynajmu mieszkania) wynosi bowiem ok. [...] złotych miesięcznie. Nie można więc stwierdzić by skarżący wraz rodziną był osobą na tyle ubogą, że poniesienie przez niego nawet części należnych w sprawie kosztów, do których należy wpis od skargi kasacyjnej (200 złotych) oraz opłacenie usługi profesjonalnego pełnomocnika, stwarzało zagrożenie dla ekonomicznej egzystencji jego rodziny. Nie bez znaczenia dla oceny możliwości partycypacji skarżącego w kosztach procesu jest również możliwość pozyskiwania przez niego w ramach własnej aktywności dodatkowych znacznych środków finansowych, co potwierdzają dane zawarte w przedłożonych wyciągach z rachunków małżonków. To, że uzyskane dodatkowe fundusze (pochodzące m.in. z pożyczek) zamierza on przeznaczyć na spłatę zaległych zobowiązań względem ZUS jest wprawdzie zrozumiałe, jednakże nie jest, w ocenie Sądu, równoznaczne z wykazaniem braku realnej możliwości opłacenia obecnie jakichkolwiek kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Powyższe oznacza zaś, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uzasadniające przyznanie stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odnosząc się natomiast do podniesionego w treści sprzeciwu argumentu, iż w niniejszej sprawie był on, na mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 czerwca 2010 r. zwolniony z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, mimo uzyskiwania wówczas relatywnie wyższych dochodów, wyjaśnić należy, iż rozstrzygnięcie to zapadło w sytuacji, gdy znaczna część tych dochodów objęta była postępowaniem egzekucyjnym, a przedstawione w tym czasie dokumenty, odmiennie niż obecnie, nie wskazywały na możliwość pozyskania przez stronę dodatkowych środków finansowych. W tym stanie rzeczy fakt uprzedniego zwolnienia skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu od wniesionej skargi, nie może przesądzać o zasadności obecnie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy i istnieniu usprawiedliwionych podstaw do jego przyznania. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.