I SA/Wa 696/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Kołtun -Kulik Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędzia WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi P.P na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego D. K., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] lutego 2015r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] września 2014 r. Nr [...], mocą której Prezydent W. odmówił przyznania P. P. zasiłku okresowego od [..] września 2014 r. do [...] lutego 2015r. Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie fakycznym i prawnym. Pismem z dnia 4 sierpnia 2014 r. J. P.działając w imieniu P.P. zwróciła się do Prezydenta W. m. in. o wydania w ciągu 24 godzin decyzji dotyczącej przyznania zasiłku okresowego w pełnej kwocie od dnia [...] września 2014 r. do [...] lutego 2015 r., niezależnego od zasiłku stałego i odnawialnego co 6 miesięcy. Decyzją z dnia [...] września 2014 r. Nr [...] Prezydent W. orzekł o odmowie przyznania zasiłku, z uwagi na uniemożliwianie przez wnioskodawczynię przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, Od powyższej decyzji P. P. wniosła odwołanie. W jego treści strona wymieniła decyzje i postanowienia, na mocy których odmówiono jej przyznania świadczeń. Jednocześnie P. P. podniosła, że w dniu 16 stycznia 2014 r. przeprowadzono pierwszy wywiad środowiskowy, dnia 30 maja 2014 r. przeprowadzono drugi wywiad. W dniu 1 września 2014 r. wywiad nie doszedł do skutku - w opinii odwołującej pracownica pomocy społecznej odmówiła przeprowadzenia wywiadu. Zdaniem wnioskodawczyni wywiady środowiskowe są tylko pretekstem do nękania jej psychicznego oraz fizycznego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [..] lutego 2015 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję z dnia [..] września 2014 r. W uzadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ przywołał treśc art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.), określający zasady przyznawania i wysokość zasiłków okresowych. Jednocześnie SKO wskazało, że ww. przepis ewentualne przyznanie świadczenia wymaga ustalenia aktualnej sytuacji dochodowej, zbadania wystąpienia niepełnosprawności, bezrobocia oraz sytuacji rodzinnej wnioskodawcy. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia (...) wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Natomiast regulacja zawarta w art. 107 ww. ustawy oraz § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r., poz. 712) świadczy o tym, że wywiad rodzinny służy do ustalenia przez pracownika socjalnego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Na podstawie wywiadu lub jego aktualizacji pracownik socjalny analizuje i ocenia sytuację osoby lub rodziny oraz formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, co przesądza o sposobie rozstrzygnięcia podania o udzielenie świadczenia. Kolegium podkreśliło, że według art. 107 ust. 4 ustawy aktualizację wywiadu sporządza się w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także, gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Wbrew poglądom odwołującej i jej pełnomocnika nawet korzystanie ze stałych form pomocy nie ogranicza organu do przeprowadzenia wywiadu raz na 6 miesięcy. W świetle art. 107 ust. 4 ustawy, wywiad ma być przeprowadzony nie rzadziej niż co 6 miesięcy. Natomiast na podstawie art. 106 ust. 4 ustawy wywiad lub ewentualnie aktualizacja wywiadu ma być sporządzana nie tylko w razie zmiany danych zawartych w wywiadzie ale wówczas gdy organ planuje wydać decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia. Znaczenie wywiadu w postępowaniu z zakresu pomocy społecznej potwierdza art. 107 ust. 4a ustawy jednoznacznie stanowiąc, że nie wyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organ wskazał, że z nadesłanych akt sprawy wynika, że ustalony na dzień 1 września 2014 r. wywiad nie doszedł do skutku, albowiem P. P. chciała, aby wywiad został przeprowadzony z jej pełnomocnikiem J. P.. Dodatkowo w trakcie rozmowy A. P. zasłabła, konieczna była interwencja pogotowia ratunkowego. Pomimo doręczonego dnia 23 września 2014 r. wezwania do skontaktowania się z ośrodkiem w celu uzgodnienia nowego terminu wywiadu, P. P. nie zgłosiła się do OPS-u. Również w odwołaniu nie została wyrażona wola wzięcia udziału w wywiadzie. Przy czym brak jest dowodu potwierdzającego, że przeszkodą uniemożliwiająca kontakt z ośrodkiem w celu ustalenia daty wywiadu jest stan zdrowia P. P. Kolegium wskazało, że przepis art. 4 ustawy o pomocy społecznej nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak takiego współdziałania - stosownie do art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Jednym z przejawów odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym, w rozumieniu tego przepisu, jest uniemożliwienie mu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Dlatego też w ocenie SKO organ pierwszej instancji zasadnie odmówił wnioskodawczyni przyznania zasiłku okresowego. Na powyższą decyzję P. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi strona zarzuciła organom brak kompetencji oraz świadome i celowe szkodliwe działanie na jej rzecz. Podkreśliła również, że jest osobą niepełnosprawną i schorowaną, której organy pomocy społecznej powinny zapewnić pomoc w oparciu o dostarczoną dokumentację medyczną oraz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Strona wskazała również na notoryczne naruszanie prawa przez organy prawa oraz przepisów Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 17 czerwca 2015 r. pełnomocnik skarżącej (aplikant radcowski B. M. z substytucji radcy prawnego D. K.) poparła wniesioną skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2013 r. poz. 182 – dalej u.p.s.), który określa, że zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z kolei zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł. Szczegółowe zasady ustalenia wysokości zasiłku okresowego zostały określone w art. 38 ust. 2-5 – dalej u.p.s. Zgodnie z tym zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie (art. 38 ust. 2 pkt 1 – dalej u.p.s.). Jednocześnie w art. 38 ust. 3 pkt 1 i ust. 4 – dalej u.p.s. ustawodawca zastrzegł, że kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, a zarazem nie mniejsza niż 20 zł miesięcznie. Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (art. 38 ust. 5 – dalej u.p.s.). Jak słusznie zauważył organ w zaskarżonej decyzji, aby móc określić przesłanki do przyznania stronie wnioskowanego zasiłku okresowego, organ musi ustalić zbadać sytuację rodzinną i dochodową wnioskodawcy. Przepis art. 4 u.p.s nakłada w tej materii na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak takiego współdziałania - stosownie do art. 11 ust. 2 u.p.s., może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Jednym z przejawów odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym, w rozumieniu tego przepisu, jest uniemożliwienie mu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Podkreślić należy, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4). Jednocześnie zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy, rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin. Sposób przeprowadzenia tego wywiadu regulują przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672 ze zm.). W myśl przepisu § 2 ust. 3 rozporządzenia wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. Przeprowadzając wywiad osobiście z wnioskodawcą, pracownik socjalny bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej pomocy. Ustalenia wywiadu stanowią następnie dla pracownika socjalnego podstawę do analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny. Z uwagi na to, że omawiany obowiązek współdziałania został w ustawie o pomocy społecznej określony ogólnie, wywiązanie się z niego podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. W niniejszej sprawie przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. odmawiającą przyznania P. P. zasiłku okresowego – z uwagi właśnie na brak współpracy wnioskodawczyni z organem pomocy w kwestii sporządzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji sprawy, w dniu 29 sierpnia 2014 r. pełnomocnik skarżącej – J. P. wskazała termin przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego na dzień 1 września 2014 r. godzinę 9:00. W tym dniu nie udało się jednak wywiadu przeprowadzić, bowiem skarżąca zażądała, aby w jej imieniu wywiadu udzielił jej pełnomocnik J. P.. W związku z powyższym pracownik socjalny poinformował, że wywiad środowiskowy stanowi formę protokołu w rozumieniu art. 67 § 2 pkt. 2 i 3 k.p.a., do którego stosuje się przepis art. 68 § 2 k.p.a. w związku z tym organ pomocy społecznej zobowiązany jest przeprowadzić wywiad z osobą ubiegającą się o pomoc. P. P. nie wyraziła na to zgody, po czym w trakcie rozmowy utraciła przytomność i konieczne było uzyskanie pomocy medycznej, zostało wezwane pogotowie ratunkowe. Pismami z dnia 8 września 2014 r. oraz w dniu 18 września 2014 r. OPS wzywał skarżącą do nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym w celu uzgodnienia terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Oba pisma zostały skutecznie doręczone stronie w dniu 23 września 2014 r. Do dnia wydania decyzji pierwszoinstancyjnej, wnioskodawczyni nie zgłosiła się do OPS celem ustalenia terminu wywiadu środowiskowego w celu jego aktualizacji. W ocenie Sądu już takie działanie skarżącej (już samo w sobie) jest wystarczającą przesłanką do odmowy przyznania wnioskowanej pomocy (art. 11 u.p.s). Przepisy ustawy o pomocy społecznej wyraźnie nakładają obowiązek współudziału osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Egzekwowanie od świadczeniobiorcy obowiązku współdziałania jest niezwykle ważne. W przeciwnym bowiem przypadku pomoc ograniczać się będzie do prostego rozdawnictwa świadczeń. Zatem, w myśl art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, negatywna ocena postawy wnioskodawczyni, wyrażająca się brakiem osobistej aktywności we współdziałaniu z organami pomocy społecznej (poprzez brak zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego) - stanowi samodzielną podstawę do odmowy udzielenia zasiłku okresowego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 ww. ustawy.