I SA/Wa 696/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) Sędziowie: WSA Gabriela Nowak WSA Monika Sawa Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2019 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Wnioskiem z [...] maja 2004 r. J.S. (Skarżący) wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...]. Wojewoda [...] (Wojewoda) decyzją z [...] października 2018 roku odmówił Skarżącemu potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we wsi [...], gmina [...], powiat [...], woj. [...]. Po rozpoznaniu odwołania Skarżącego, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] stycznia 2019 roku utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał art. 7 ust. 2 i art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2097; dalej: "ustawa z 8 lipca 2005 roku"). Minister jako podstawę prawną swojej decyzji wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9 ustawy z 8 lipca 2005 roku. Organy obu instancji odmówiły Skarżącemu potwierdzenia prawa do rekompensaty uznały bowiem, że nie przedłożył on dowodów potwierdzających przysługiwanie mu prawa własności do przedmiotowej nieruchomości. Organy wyjaśniły, że oświadczenia świadków A.W. oraz J.P. z dnia [...] kwietnia 1991 roku nie spełniają wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku, gdyż nie zawierają informacji, że świadkowie nie są osobami bliskimi w stosunku do Skarżącego nie zostały one również złożone przed notariuszem, a jedynie z podpisem notarialnie poświadczonym. W ocenie organów, również zeznania świadka B.W., która wiedzę o rodzinie Skarżącego miała wyłącznie od swojej babci, M.D., nie mogą stanowić dowodu potwierdzenia pozostawienia przez Skarżącego nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Organy przywołały także ustalenia zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego w [...] I Wydział Cywilny z dnia [...] listopada 2008 r., sygn. akt [...] z których wynika, że Skarżący: "nie wykazał, iż był właścicielem nieruchomości, którą miał pozostawić poza obecnymi granicami kraju (...). Powód nie przedstawił aktów własności ziemi, w których to on lub jego rodzice widnieliby jako właściciele lub innych dokumentów, które ten fakt by uprawdopodobniały. Powód nie wykazał też w żaden sposób faktu przekazania mu przez matkę gospodarstwa rolnego. Nie przedstawił również zaświadczenia z Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, w którym widniałyby jakiekolwiek dane o zgłoszeniu, iż pozostawił poza granicami kraju gospodarstwo rolne. Należy także zaznaczyć, iż w ocenie Sądu jest nieprawdopodobne, aby gospodarstwo rolne stało się własnością powoda, który był dzieckiem, a mianowicie w roku śmierci swojego ojca w 1936 r. miał 9 lat. Nie jest też możliwe, aby powód jak zeznał, dokupił przed wojną część ziemi, albowiem w 1939 r. ukończył on 12 lat." Uznając zatem, że Skarżący nie wykazał aby pozostawił poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej nieruchomości organy odmówiły potwierdzenia prawa do rekompensaty. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący wniósł do sądu skargę, w której zarzucił organom opieszałe prowadzenie postępowania, zaniechania rozpoznania sprawy na podstawie przepisów obowiązujących w 2004 roku i naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów poprzez dowolną ich ocenę. Skarżący wskazał, że oświadczenia świadków zawierają zapis o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Odnosząc się do zakwestionowania zeznań B.W. z uwagi na nie zamieszkiwanie na terenie dawnych kresów wschodnich wskazał, że B.W. urodziła się w [...], powiat [...], dawne województwo [...] obecnie [...] a w Polsce zamieszkuje dopiero od 1991 roku. Skarżący podkreślił, że organ gotowy był wypłacić rekompensatę za [...] ha ziemi, na co się nie zgodził ponieważ miał [...] ha. Podkreślił, że to na skutek "rad" pracownika organu wystąpił do sądu. Pouczony został bowiem, że przed sądem mogą zeznawać nawet nieletni, a do zakończenia sprawy przed sądem wystarczają takie dowody jakie są w sprawie, to jest zeznania dwóch świadków. W piśmie z [...] października 2019 roku Skarżący uzupełnił swoje stanowisko. Podkreślił, że inicjatywa dowodowa organu pierwszej instancji ograniczyła się do wystąpienia do Konsulatu Polskiego w [...]. W toku rozprawy w dniu [...] października 2019 roku pełnomocnik skarżącego wniósł o dopuszczenie dowodów z dokumentów w postaci oświadczenia B.W. z [...] października 2019 roku, odpisu aktu urodzenia B.T. oraz emaila Pani I.K. (córki Skarżącego) z którego wynika, że wystąpiła do Archiwum Akt Nowych w [...] z pytaniem, czy znajdują się w nich dokumenty repatriacyjne dotyczące mienia zabużańskiego skarżącego. Sąd oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z oświadczenia Pani B.W., dopuścił natomiast dowód z z odpisu aktu urodzenia B.T. oraz emalia I.K. Organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Skarga jest niezasadna, zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Skarżący złożył wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty [...] maja 2004 roku. W tej dacie obowiązywała ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 z późn. zm.). Zgodnie z tą ustawą, dowodem potwierdzającym pozostawienie mienia poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej mogły być zeznania trzech świadków uprzedzonych o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie, którzy: zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami państwa polskiego, lub w miejscowości sąsiedniej i nie są osobami bliskimi, w rozumieniu przepisów o gospodarce nieruchomościami, osób ubiegających się o potwierdzenie prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. Zatem w świetle przepisów obowiązujących w dacie złożenia przez Skarżącego wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty oświadczenia dwóch świadków nie były dowodem potwierdzającym pozostawienie mienia poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Ustawa obowiązująca w dacie złożenia przez Skarżącego wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty została uchylona przez ustawę z 8 lipca 2005 roku. W jej art. 27 wskazane zostało, że postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem jej wejścia w życie ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. Zatem podniesiony w skardze zarzut, że organy rozpoznawały sprawę opieszale a zastosowanie przepisów obowiązujących w dacie złożenia wniosku pozwoliłoby na uzyskanie pozytywnej dla Skarżącego decyzji są niezasadne. Ustawa z 8 lipca 2005 roku przewiduje, że dowodami potwierdzającymi pozostawienie mienia poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej mogą być 1) urzędowy opis mienia; 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny; 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki [...], Republiki [...], Federacji [...], [...] lub innych państw. Skarżący nie przedstawił ani urzędowego opisu mienia, ani też orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego. Nie przedstawił również dokumentów urzędowych. Przesłuchiwany w toku postępowania prowadzonego na skutek jego pozwu o ustalenie, że pozostawił mienie poza obecnymi granicami kraju wyjaśniał, że dokumenty potwierdzające przepisanie na niego nieruchomości przez matkę zniszczył, obawiał się bowiem wywózki na [...]. Natomiast w piśmie z [...] maja 2018 roku wyjaśnił, że dokumenty przechowywał przez wiele lat a potem zniszczył. W tym miejscu zwrócić należy uwagę na fakt, że Skarżący w chwili wybuchu wojny miał 12 lat. W toku postępowania przed Sądem Okręgowym Skarżący wskazał, że jego ojciec zmarł w 1936 roku, matka wszystko przepisała na niego, a on jeszcze przed wojną (a więc przed ukończeniem 12 lat) dokupił część ziemi. Skarżący wyjaśniał w toku postępowania przed Sądem Okręgowym, że gospodarstwo było własnością jego dziadków i rodziców, następnie uzyskał akty własności ziemi na siebie a potem chyba je zniszczył. Skarżący nie przedstawił również żadnych dokumentów pochodzących z archiwów państwowych [...]. Organy ustaliły, że z wnioskiem do Archiwum Państwowego w [...] może wystąpić jedynie sam zainteresowany. Skarżący został o tym poinformowany, wyjaśnił jednak w piśmie z [...] sierpnia 2018 roku, że nie będzie występował o dodatkowe dokumenty, bo to co uzyskał złożył już do akt sprawy. Skarżący mógł wykazać fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej składając oświadczenia dwóch świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Świadkami mogły być osoby, które : 1) zamieszkiwały w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147, z późn. zm.) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Skarżący złożył do akt sprawy kserokopie dwóch oświadczeń : A.W. i J. P., oba z [...] kwietnia 1991 roku. Przyczyną dla której organ odmówił mocy dowodowej powyższym oświadczeniom nie był fakt złożenia kserokopii tychże oświadczeń (w toku postępowania Skarżący złożył zresztą kopie oświadczeń poświadczone za zgodność z oryginałem) ale okoliczność, że nie spełniały one wymogów określonych ustawą z 8 lipca 2005 roku. Oświadczenia nie zostały bowiem złożone przed notariuszem ani też nie zawierały wzmianki o braku pokrewieństwa ze Skarżącym. Sąd podziela stanowisko organu, że odróżnić należy oświadczenie złożone przed notariuszem od oświadczenia na którym notariusz jedynie potwierdza podpis osoby je składającej. Ustawa z dnia 14 lutego 1991 roku prawo o notariacie (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 540 z późn. zm.). wymienia poświadczenia jako jedną z czynności notarialnych. Poświadczenie, zgodnie z art. 96 ustawy prawo o notariacie, obejmować może : 1) własnoręczność podpisu; 2) zgodność odpisu, wyciągu lub kopii z okazanym dokumentem; 3) datę okazania dokumentu; 4) pozostawanie osoby przy życiu lub w określonym miejscu. Poświadczenie nie może być jednak utożsamione z przyjęciem przez notariusza oświadczenia świadka w trybie przepisów ustawy z 8 lipca 2005 roku. Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela i przyjmuje za własny pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 grudnia 2018 roku, I OSK 1458/18, zgodnie z którym okoliczność pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie może zostać wykazana oświadczeniami świadków niespełniającymi ustawowych wymagań. Oświadczenia niespełniające ustawowych wymagań, mogą co prawda stanowić dowód w sprawie, gdyż ustawa z 8 lipca 2005 roku nie wyłącza zastosowania k.p.a., ale oświadczenia te, w sytuacji, gdy mają na celu wykazanie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, rodzaj i powierzchnię tych nieruchomości, mogą zostać potraktowane jedynie jako dowód uzupełniający. Nie mogą zaś one stanowić jedynego dowodu na tę okoliczność, gdyż w sytuacji, gdy brak jest urzędowego opisu mienia, bądź orzeczenia wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodem na okoliczność pozostawienia mienia nieruchomego poza granicami oraz jego powierzchni i rodzaju, mogą być tylko oświadczenia świadków złożone w wymaganej prawem formie. Sąd podziela również stanowisko organu, że nie było możliwe konwalidowanie oświadczeń świadków oświadczeniami Skarżącego wskazującymi na brak pokrewieństwa i ich miejsce zamieszkania. Okoliczności te powinny wynikać wprost z oświadczeń świadków. Sąd podziela również stanowisko organów, że zeznania świadka B.W. nie mogą stanowić wyłącznego dowodu potwierdzającego pozostawienie przez Skarżącego mienia poza granicami Polski. B.W. urodziła się w 1971 roku, sytuację Skarżącego zna więc wyłącznie z relacji osób trzecich – w tym przypadku swojej babci M.D. B.W. zeznała, że Skarżący był jednym z bogatszych chłopów na wsi i dobrze gospodarzył, nie wskazała jednak żadnych danych pozwalających na ustalenie jakie konkretnie nieruchomości Skarżący pozostawił poza granicami RP. Oceny tej nie mógł zmienić złożony na rozprawie odpis aktu urodzenia B.W. Fakt, że urodziła się w miejscowości sąsiedniej w stosunku do miejscowości, w której Skarżący miał pozostawić nieruchomość nie zmienia faktu, że urodziła się 26 lat po wojnie (w 1971 roku) i nie znała osobiście Skarżącego ani w okresie wojny ani w dacie opuszczenia przez niego terenów byłej RP. W toku postępowania przed Sądem Okręgowym przesłuchana została w charakterze świadka G.K. Również jej zeznania, w sytuacji braku jakichkolwiek dowodów wymienionych przez ustawodawcę w art. 6 ust. 4 ustawy z 8 lipca 2005 roku, nie mogą być uznane za potwierdzające fakt pozostawienia przez Skarżącego nieruchomości poza obecnymi granicami RP. G.K. wskazała w toku przesłuchania, że jest osobą obcą, tymczasem jest żoną Skarżącego. W dacie przesłuchania w 2006 roku miała 67 lat, co oznacza, że urodziła się w 1939/1940 roku. Trudno jest więc przyjąć by jako kilkuletnie dziecko (Skarżący powrócił do Polski w 1949 roku) miała dokładną wiedzę o nieruchomościach, których właścicielem był Skarżący. Jak już wcześniej wskazano Skarżący nie dysponował żadnymi dokumentami potwierdzającymi przysługiwanie mu prawa własności, nie dysponował również żadnymi dokumentami potwierdzającymi, że jego rodzice (czy też wyłącznie ojciec) byli właścicielami określonej nieruchomości i by nieruchomości te zostały przeniesione na niego. Skarżący złożył w toku postępowania dokumenty potwierdzające, że zdał do kołchozu określony inwentarz i wyposażenie. Złożył również dokument, z którego wynika, że w latach 1944-1945 roku był posiadaczem [...] ha ziemi. Dokument ten nie może jedna zostać uznany za potwierdzający przysługiwanie Skarżącemu prawa własności nieruchomości potwierdza bowiem wyłącznie fakt posiadania, nie zaś własności. Odnosząc się do wniosków dowodowych złożonych na rozprawie [...] października 2019 roku wyjaśnić należy, że dowód z oświadczenia B.T. sąd uznał za niedopuszczalny. Sąd administracyjny może przeprowadzić wyłącznie dowód z dokumentu nie zaś z zeznań świadków, dopuszczenie dowodu z oświadczenia świadka stanowiłoby naruszenie art. 106 § 3 p.p.s.a. Odnosząc się natomiast do informacji zawartych w korespondencji mailowej, z których wynika, że córka Skarżącego wystąpiła do Archiwum Akt Nowych o nadesłanie dokumentów wyjaśnić należy, że sąd dokonuje kontroli decyzji uwzględniając stan faktyczny i prawny na datę jej wydania. Okoliczność, że strona rozpoczęła już po dacie wydania ostatecznej decyzji poszukiwania dodatkowych dowodów nie może prowadzić do uchylenia tej decyzji. Jeżeli Skarżący uzyska nowe dowody, nieznane organowi, który wydał decyzję, będzie mógł skorzystać z uprawnienia do żądania wznowienia postępowania. Nie ma natomiast powodu by obecnie, kiedy nie wiadomo nawet, czy w ogóle odnajdą się jakieś dokumenty, uchylać ostateczną decyzję z uwagi na fakt, że Skarżący zdecydował się na dalsze poszukiwania dowodów. Sąd podkreśla w tym miejscu, że organy przed wydaniem decyzji zwracały się do Skarżącego z informacją jakie dokumenty są niezbędne dla potwierdzenia prawa do rekompensaty (pismo z [...] kwietnia 2014 roku). Organy chciały również uzupełnić postępowanie przesłuchując dodatkowo Skarżącego. Jak jednak wynika z pisma Urzędu Miasta [...] z [...] sierpnia 2018 roku, pracownicy urzędu, którzy udali się do miejsca zamieszkania Skarżącego poinformowani zostali o jego odmowie składania zeznań. Z uwagi na powyższe, uznając zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.