I SA/Wa 709/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Gabriela Nowak Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Żurawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2011 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania W. S., uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 r. nr [....] odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i A. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz umorzył postępowanie przed organem I instancji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2010 r. odmówił W. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i A. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości Z., województwo [...]. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem W. S. złożył odwołanie. Po jego rozpatrzeniu organ odwoławczy stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ II instancji wyjaśnił, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.). Zgodnie z art. 5 ust. 1 powołanej ustawy potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Z kolei stosownie do art. 7 ust. 2 tej ustawy w przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, 3 i 5 ust. 1 i 2, wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Przy czym przed rozstrzygnięciem kwestii merytorycznych organ odwoławczy zbadał najpierw poprawność zastosowania w niniejszej sprawie procedur wynikających z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Wobec czego Minister zauważył, że W. S. pismem z dnia 8 grudnia 2009 r. wniósł do Wojewody [....] wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o rekompensatę za utracone nieruchomości znajdujące się poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W złożonym wniosku zaznaczył, że dokumenty wymagane przez ustawę z dnia 8 lipca 2005 r. przedstawi wraz z "właściwym wnioskiem", tj. wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Ministra Wojewoda [...] błędnie potraktował wniosek z dnia 8 grudnia 2009 r. o przywrócenie terminu do dokonania czynności jako wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Konsekwencją tego faktu stało się wydanie przez organ wojewódzki decyzji z dnia [...] maja 2010 r. odmawiającej W. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i A. S. opisanej nieruchomości, wobec złożenia wniosku po upływie terminu wskazanego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Mając na względzie przedstawiony stan faktyczny sprawy organ odwoławczy stwierdził, że Wojewoda [...] wydając decyzję z [...] maja 2010 r. w sposób rażący naruszył art. 7 ust. 2 powołanej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Złożony w przedmiotowej sprawie wniosek W. S. nie dotyczył bowiem potwierdzenia prawa do rekompensaty, ale przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o potwierdzenie takiego prawa. Jednocześnie Minister podkreślił, że zgodnie z terminem wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty należało składać do dnia 31 grudnia 2008 r. Termin ten jest nieprzywracany, a uchybienie mu powoduje wygaśnięcie roszczenia uprawnionego. W ocenie Ministra w przypadku złożenia przez stronę wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty organ I instancji zobowiązany był zgodnie z art. 105 § 1 kpa stwierdzić, że postępowanie jest bezprzedmiotowe i wydać decyzję o jego umorzeniu. Mając powyższe na uwadze Minister uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 r. oraz umorzył postępowanie przed organem I instancji. Na decyzję Ministra skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył W. S., kwestionując jej zasadność. W uzasadnieniu skargi podniósł, że złożył wniosek z dnia 8 grudnia 2009 r. w którym wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o rekompensatę za utracone nieruchomości znajdujące się poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący przedstawił sytuację rodzinną i poddał w wątpliwość stanowisko organu odwoławczego, które w jego ocenie sprowadza się do uznania, że w systemie sądownictwa polskiego obowiązuje system prawa precedensowego. Skarżący zakwestionował także możliwość czasowego ograniczenia możliwości dochodzonych przez niego roszczeń. Wyjaśnił, że w czasie obowiązywania ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. przebywał za granicą i dlatego nie mógł w ustawowym terminie złożyć przedmiotowego wniosku. W ocenie skarżącego fakt przebywania poza granicami kraju powinien spowodować przedłużenie w jego przypadku terminu do złożenia wniosku o przyznanie rekompensaty. Skarżący zauważył również, że art. 21 Konstytucji nie ogranicza czasowo ochrony własności o której w nim mowa. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność wszystkich podniesionych w złożonej skardze zarzutów. Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ w kwestionowanej decyzji, dokonał jej kontroli pod względem zgodności z prawem. Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.). Zgodnie z treścią art. 2 pkt 1 i 2 powołanej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi - był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. Stosownie do art. 3 ust. 2 tej ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 powołanej ustawy. Jednocześnie art. 5 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Z przepisu tego wynika zatem, że postępowanie w danej sprawie może zostać wszczęte i toczy się wyłącznie na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Nadto ustawodawca ograniczył w czasie możliwość złożenia takiego wniosku do dnia 31 grudnia 2008 r. Zachowanie tego terminu jest tym samym warunkiem koniecznym do merytorycznego rozpoznania wniosku, ponieważ po jego bezskutecznym upływie roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania wygasa, a więc następuje bezwzględna utrata możliwości jego dochodzenia przez stronę. Przewidziany w art. 5 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej termin do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest zatem terminem prawa materialnego, które to terminy są co do zasady nieprzywracane, gdyż nie ma do nich zastosowania art. 58 § 1 kpa odnoszący się do terminów prawa procesowego. Przywrócenie terminu prawa materialnego jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy prawa określające dany termin. Powołana ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. nie przewiduje natomiast możliwości przywrócenia terminu wskazanego w art. 5 ust. 1 tej ustawy. Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że W. S. wystąpił w dniu 8 grudnia 2009 r. z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie. Organ I instancji nieprawidłowo i wbrew niebudzącej wątpliwości treści wniosku, potraktował go jako właściwy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty a nie wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku i w dniu 10 maja 2010 r. wydał decyzję odmowną. Minister Skarbu Państwa rozpoznający odwołanie od tego orzeczenia prawidłowo zatem wskazał na zaistniały błąd w ustaleniu treści wniosku z dnia 8 grudnia 2009 r. i w konsekwencji zasadnie uchylił decyzję organu I instancji oraz umorzył postępowanie przed tym organem. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Minister prawidłowo podniósł, że ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie przewiduje możliwości przywrócenia terminu wskazanego w jej art. 5 ust. 1. W przypadku zatem złożenia przez stronę wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty organ I instancji zobowiązany jest zgodnie z art. 105 § 1 kpa stwierdzić bezprzedmiotowość postępowania i wydać decyzję o jego umorzeniu, a nie badać przesłanki merytoryczne. W tej sytuacji Sąd orzekający stanął na stanowisku, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Rozstrzygając sprawę organ odwoławczy prawidłowo zastosował przepisy powołanej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. i nie uchybił zasadom postępowania administracyjnego. Swoje stanowisko, zgodnie z treścią art. 107 § 3 kpa, Minister wystarczająco przedstawił i wyjaśnił w uzasadnieniu wydanego orzeczenia. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.