I SA/Wa 717/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) WSA Anna Wesołowska Protokolant starszy referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2016 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2016 r. A. K. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie zasiłku celowego na zakup opału. Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił przyznania A. K. pomocy w formie zasiłku celowego we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w związku ze złożonym wnioskiem, [...] stycznia 2016 r. sporządzono aktualizację wywiadu środowiskowego. Ustalono, że wnioskodawca ma [...] lata, jest rozwiedziony, posiada czworo dzieci, w tym jedno niepełnoletnie w wieku 15 lat. Na dzieci w wieku [...] i [...] lat prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] sygn. akt [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. ma ustalone alimenty w kwocie łącznej [...] zł miesięcznie, płatne do rąk matki dzieci. Pozostałe dzieci są samodzielne, mieszkają oddzielnie w [...]. Wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka w domu po zmarłej matce Z. K., w którym zajmuje 5 izb. Dom jest posadowiony na działce siedliskowej wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego stanowiącego spadek po zmarłej matce. W skład gospodarstwa rolnego wchodzi [...] ha gruntów, w tym [...] ha użytków rolnych, [...] ha hektarów przeliczeniowych. W dniu [...] stycznia 2016 r. wnioskodawca złożył oświadczenie, że w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku o udzielenie pomocy uzyskał jednorazowy dochód w kwocie [...] zł. Wnioskodawca nigdzie nie pracuje i jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...]. Wnioskodawca złożył oświadczenie, że w miesiącu grudniu 2015 r. przekazał tytułem zasądzonych alimentów na dzieci do rąk swojej byłej żony kwotę [...] zł. Zgodnie z przeprowadzonym wywiadem środowiskowym łączny dochód wnioskodawcy z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł [...] zł. Dochód ten ustalono w sposób następujący - dochód jednorazowy [...] zł., po odjęciu kwoty zapłaconych alimentów w kwocie [...] zł. Ponadto organ ustalił, że wnioskodawca jest posiadaczem gospodarstwa rolnego po zmarłej matce. W związku z powyższym, organ ustalił, że zgodnie z art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej dochód z gospodarstwa rolnego będącego w użytkowaniu wnioskodawcy wynosi [...] zł ([...] ha przeliczeniowego x 288,00 zł). Liczbę hektarów przeliczeniowych ustalono na podstawie zaświadczenia z Urzędu Gminy w [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. Po dodaniu do wskazanego w wywiadzie środowiskowym dochodu oraz dochodu z gospodarstwa rolnego, łączny dochód miesięczny wnioskodawcy wynosi [...] zł. Organ wskazał, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje zgodnie z przepisem art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U z 2015 r., poz. 1058), osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634,00 zł. Dochód wnioskodawcy przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej o [...] zł. W związku z tym nie przysługuje wnioskodawcy zasiłek celowy na zakup opału. Organ wskazał również, że po stronie wnioskodawcy występuje brak woli we współpracy w zakresie ustalenia, jakie prawa przysługują mu do gospodarstwa rolnego po matce Z. K., w którym to gospodarstwie zamieszkuje od kilku lat. Ponadto dorosłe dzieci skarżącego, unikają kontaktu z Ośrodkiem Pomocy Społecznej. Jednocześnie organ zaznaczył, że wnioskodawca od 2013 r. korzystał z pomocy społecznej w formie zasiłków okresowych i celowych. W 2015 r. do października korzystał z pomocy w formie zasiłków celowych (ogółem [...] zł) oraz zasiłków okresowych do grudnia 2015 r. (ogółem [...] zł). A. K. wniósł odwołanie od decyzji z dnia [...] lutego 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2016 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy (podzielając ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji) podkreślił, że Wójt Gminy [...] słusznie przyjął, że A. K. jest posiadaczem gospodarstwa rolnego po Z. K. i zasadnie przyjął dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego do obliczenia dochodu wnioskodawcy. Kolegium zaznaczyło przy tym, że rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ze względu na brak ze strony skarżącego działań zmierzających do uregulowania stanu prawnego nieruchomości, ewentualnie podjęcia zatrudnienia oraz brak aktywności strony w dążeniu do pokonywania trudności życiowych, przy wykorzystywaniu własnych możliwości i uprawnień, zaistniały podstawy do odmowy przyznania zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego. Od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A. K., zarzucając w niej wadliwe ustalenie, iż uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego, albowiem nie jest posiadaczem przedmiotowego gospodarstwa oraz nie prowadzi działalności rolniczej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 13 października 2016 r. skarżący złożył pismo z dnia [...] sierpnia 2016 r. jako załącznik do protokołu rozprawy oraz potwierdził, że gospodarstwo rolne, które prowadził w dacie złożenia wniosku o dopłaty prowadził na przedmiotowej nieruchomości. Wskazał, że są sprzeczne dokumenty wskazujące wielkość użytków rolnych, przy czym nie dysponuje teraz dokumentem, z którego wynika, że wielkość użytków to [...] ha przeliczeniowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji prowadzona na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. 718 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzja ta nie narusza prawa. Skarżący wnosił o przyznanie zasiłku celowego, który zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.", może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W przypadku osoby samotnie gospodarującej może on zostać przyznany osobie, której miesięczny dochód nie przekracza 634 zł. (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej). Oznacza to, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych, organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego osobie samotnie gospodarującej, bądź rodzinie, jeśli jej dochód przekroczy ustawowe kryterium dochodowe. W niniejszej sprawie organy obu instancji ustaliły, że skarżący przekroczył wskazane wyżej kryterium dochodowe, albowiem uwzględnieniu podlegał dochód uzyskiwany z posiadanej przez niego z nieruchomości rolnej. Ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wymaga więc zbadania, czy organy prawidłowo ustaliły, iż skarżący przekroczył kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., a spór w sprawie dotyczył tego, czy skarżącego można uznać za posiadacza nieruchomości rolnej. Wskazać należy, że oprócz działalności pozarolniczej ustawa o pomocy społecznej odnosi się do czerpania dochodów z ziemi, a konkretnie z hektara przeliczeniowego. Przepis art. 8 ust. 9 u.p.s., zgodnie z którym przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 288 zł (uwzględniając normę zawartą w § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej), należy rozumieć w ten sposób, że określa on ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego osoby, która prowadzi gospodarstwo rolne lub ma możliwość jego prowadzenia i uzyskiwania tą drogą środków utrzymania. Komentowana ustawa nie definiuje działalności rolniczej ani pojęcia gospodarstwa rolnego. Dochody szacuje się według stałej wielkości, jaką jest hektar przeliczeniowy. Obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego w innej wysokości niż określona w art. 8 ust. 9 u.p.s., nawet jeśli faktyczny dochód z tego tytułu nie jest uzyskiwany. Dla ustalenia dochodu na potrzeby postępowania w sprawach świadczeń z pomocy społecznej nie ma znaczenia, jakie rzeczywiste dochody osiągane są z gospodarstwa rolnego ani czy grunt jest w ogóle uprawiany. Decydują tytuł własności lub posiadania gruntu oraz jego zaklasyfikowanie (rodzaj użytków, klasa gleboznawcza). Organy ustalając, że skarżący jest posiadaczem gospodarstwa rolnego powołały się na fakt jego zamieszkiwania w tymże gospodarstwie od kilku lat oraz złożenia przez niego do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosku o nadanie numeru identyfikacyjnego, wpisania skarżącego do ewidencji producentów i otrzymania numeru indentyfikacyjnego oraz złożenia wniosku o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej oraz płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi i innymi szczególnymi ograniczeniami na działki rolne o łącznej powierzchni [...] ha. Sąd rozpoznający sprawę wskazuje, że zgodnie z treścią art. 339 kodeksu cywilnego domniemywa się, że kto rzeczą faktycznie włada jest jej posiadaczem samoistnym. Domniemanie to ma zastosowanie w sprawach cywilnych, jednak w ocenie sądu w realiach niniejszej sprawy wytyczne interpretacyjne wynikające z powołanego przepisu mogą również znaleźć zastosowanie. Okolicznością niesporną jest fakt zamieszkiwania przez skarżącego na nieruchomości stanowiącej uprzednio własność jego zmarłej matki. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych dokumentu urzędowego w postaci zaświadczenia wydanego przez Urzędu Gminy w [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. wynika, że powierzchnia wskazanej nieruchomości (działki o nr [...],[...] oraz [...]) wynosi [...] ha fizycznych, w tym [...] ha przeliczeniowych. Skarżący zamieszkuje na tej nieruchomości samotnie, bez żadnych osób trzecich, co potwierdza treść wywiadu środowiskowego. Obiektywne okoliczności sprawy pozwalały w ocenie Sądu na wyciągnięcie wniosku, że skarżący jest posiadaczem powyższej nieruchomości, a co za tym idzie w świetle art. 8 ust. 9 u.p.s. należy mu przypisać dochód z odpowiednio ustalonej powierzchni hektarów przeliczeniowych. W aktach administracyjnych brak jest dowodów pozywających na przyjęcie, że posiadaczem przedmiotowego gospodarstwa jest inna osoba aniżeli skarżący. Do dnia rozpoznania skargi skarżący nie zmienił miejsca zamieszkania oraz nie podjął żadnych czynności mających na celu uregulowanie stanu prawnego nieruchomości, na której zamieszkuje. Tylko bowiem właściciel gospodarstwa mógłby podjąć działania celem usunięcia nieprawidłowości (przy założeniu, że takowe istnieją) we wpisie ewidencji gruntów, rejestrach wymiarowych podatków i opłat lokalnych. Skarżący twierdzi bowiem, że powierzchnia użytków rolnych wynosi [...] ha (co wynika z pisma Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2016 r.) a nie [...] ha na co wskazuje Gmina [...]. Wobec powyższego, deklaracje skarżącego, że nie jest posiadaczem przedmiotowej nieruchomości, pozostają bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy pozostaje również treść złożonego na rozprawie w dniu 13 października 2016 r. pisma Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w którym stwierdzono, że skarżący nie jest rolnikiem w myśl definicji, o której mowa w art. 4 ust. 1 lit A rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013, a samo złożenie wniosku o dopłaty nie stanowi w żaden sposób przesłanki do stwierdzenia, że dany podmiot jest producentem rolnym. Jak już wyżej wskazano, ustawa o pomocy społecznej przewiduje ryczałtowy sposób ustalenia dochodu z nieruchomości o charakterze rolnym, bez względu na to, czy osoba ubiegająca się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej rzeczywiście określone dochody z tytułu posiadania nieruchomości rolnej uzyskuje czy też nie, jak również bez względu na to, czy ma możliwość uzyskania takich dochodów, a także czy posiada status rolnika, czy producenta rolnego. Jednocześnie Sąd wskazuje, że skarżący ma swobodę decyzji co do tego, czy podejmie czynności mające na celu uregulowania stanu prawnego nieruchomości na której przebywa (przeprowadzenie postępowania spadkowego po zmarłej matce), jak również swobodę decyzji co do tego, czy podejmie czynności, mające na celu poprawę jego sytuacji majątkowej. Sąd przypomina w tym miejscu, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Tymczasem w realiach niniejszej sprawy, skarżący, w ocenie Sądu, do takich osób nie należy. Jednocześnie zwrócić należy uwagę na fakt, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynika, że skarżący korzysta z pomocy społecznej od 2013 r., przy czym w 2015 r. (do października) korzystał z pomocy w formie zasiłków celowych i otrzymał z tego tytułu kwotę [...] zł, zaś z tytułu zasiłków okresowych do grudnia 2015 r. otrzymał kwotę [...] zł. Oznacza to, że właściwy organ stara się w miarę posiadanych możliwości pomagać skarżącemu w jego trudnej finansowo sytuacji życiowej. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.