I SA/Wa 72/24
WyrokWSA w Warszawie2024-05-15
Skład orzekający: Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, Bożena Marciniak, Monika Sawa
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zasiłek pielęgnacyjny przyznany na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności, które zostało przedłużone na mocy ustawy COVID-19, może zostać uznany za świadczenie nienależnie pobrane z powodu nieprzedłożenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności w okresie obowiązywania stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego?Ratio decidendi
Sąd uznał, że zasiłek pielęgnacyjny pobrany w okresie obowiązywania stanu epidemii lub zagrożenia epidemicznego, mimo nieprzedłożenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności, nie stanowi świadczenia nienależnie pobranego, gdyż orzeczenie o niepełnosprawności zachowuje ważność do końca stanu epidemii lub zagrożenia epidemicznego. Ponadto organ nie dopełnił obowiązku prawidłowego pouczenia strony, co skutkuje rozstrzygnięciem na korzyść strony zgodnie z zasadą wątpliwości prawnej.Stan faktyczny
P.P. wystąpiła o zasiłek pielęgnacyjny na syna K.P., który posiadał orzeczenie o niepełnosprawności ważne do 25 kwietnia 2020 r. W maju 2020 r. przyznano zasiłek z przedłużeniem ważności orzeczenia na podstawie ustawy COVID-19. W lutym 2021 r. wydano nowe orzeczenie o niepełnosprawności ważne do lutego 2024 r. Organ uznał, że zasiłek wypłacony od marca 2021 do grudnia 2022 r. był nienależnie pobrany z powodu nieprzedłożenia nowego orzeczenia i nakazał zwrot świadczenia. P.P. kwestionowała prawidłowość pouczeń i informacji udzielonych przez organ oraz wskazywała na błędną interpretację przepisów.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie oraz decyzję Prezydenta m.st. Warszawy, umorzył postępowanie administracyjne i zasądził od SKO na rzecz P.P. zwrot kosztów postępowania sądowego w kwocie 480 zł.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, Sędziowie: sędzia WSA Bożena Marciniak, sędzia WSA Monika Sawa (spr.), Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2024 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 30 października 2023 r. nr KOC/1399/Sr/23 w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 2 lutego 2023 r. nr UD-XV-WSŚ-ŚR-123/2023 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz P. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Decyzją z 30 października 2023 r. nr KOC/1399/Sr/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie po rozpatrzeniu odwołania P.P. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z 2 lutego 2023 r. UD-XV-WSŚ-ŚR123/2023 stwierdzającą, że zasiłek pielęgnacyjny przyznany decyzją nr [...] z dnia 15 maja 2020 r. w wysokości 4 748,48 zł za okres od 01-03- 2021 do 31-12-2022 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym podlegającym zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi.
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym
Wnioskiem złożonym 23 maja 2019 r. P.P. wystąpiła o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu opieki na synem K. , który legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z 25 kwietnia 2019 r., przyznanym na okres do 25 kwietnia 2020 r. Decyzją Prezydenta [...] z 28 maja 2019 r. nr [...] przyznano P.P. prawo do wnioskowanego świadczenia na okres od 1 marca 2019 r. do 30 kwietnia 2020 r. W korespondencji email z 13 maja 2020 r. P. P. , powołując się na rozmowę telefoniczną, poinformowała organ, że jest zainteresowana przedłużeniem świadczeń zgodnie ze specustawą oraz że jest w trakcie kompletowania dokumentacji medycznej do nowego wniosku o orzeczenie o niepełnosprawności. Decyzją z 15 maja 2020 r. [...] Prezydent [...] zmienił powołaną wyżej decyzję w ten sposób, że przyznano prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 marca 2019 r. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności dla K. P. . Decyzja ta została uznana za doręczoną w trybie art. 44 k.p.a. 15 stycznia 2023 r. do organu I instancji wpłynęło orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 2 lutego 2021 r., którym zaliczono K. P. do osób niepełnosprawnych do 29 lutego 2024 r. 30 stycznia 2023 r. P. P. , po otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie zwrotu nienależnie , złożyła pismo, w którym m.in. podniosła, że nie została poinformowana, że prawo do pobierania świadczenia ustaje w momencie wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Oświadczyła, że dwukrotnie odwiedziła Urząd Dzielnicy gdzie otrzymała ustną odpowiedź, że wszystkie orzeczenia są automatycznie przedłużane. Wskazała, że jej syn niezaprzeczalnie potrzebuje środków z wypłacanego świadczenia pielęgnacyjnego. Choruje na ostrą białaczkę limfoblastyczną, dwukrotnie przeszedł przeszczep szpiku kostnego, zmaga się z wieloma powikłaniami po intensywnym leczeniu choroby nowotworowej. Podkreśliła, że syn posiada ciągłe ważne orzeczenie o niepełnosprawności, a ona nigdy nie otrzymała żadnej informacji odnośnie konieczności przesłania nowego orzeczenia o niepełnosprawności w ciągu 60 dni od jego wydania. Wniosła o umorzenie postępowania.
W tym stanie faktycznym decyzją z 2 lutego 2023 r. UD-XV-WSŚ-ŚR-123/2023 Prezydent [...] stwierdził, że zasiłek pielęgnacyjny przyznany decyzją nr [...] z dnia 15 maja 2020 r. w wysokości 4 748,48 zł za okres od 01 marca 2021 do 31 grudnia 2022 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym podlegającym zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi.
Od ww. orzeczenia w ustawowym terminie odwołała się P. P. wskazując, że nie została należycie powiadomiona o treści przepisów dotyczących przedłużenia ważności orzeczeń o niepełnosprawności i z tej przyczyny nie powiadomiła organu o wydaniu nowego orzeczenia dla syna. W jej ocenie w takiej sytuacji zasiłek pielęgnacyjny niezasadnie został uznany za świadczenie nienależnie pobrane.
SKO po rozpoznaniu odwołania wskazało, że treść przywołanych przepisów u.s.r.cov. i u.ś.r. w praktyce oznacza, że orzeczenie o niepełnosprawności wydane na czas określony, na podstawie którego K. P. reprezentowany przez matkę, nabył prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, uległo przedłużeniu z mocy prawa do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia. Orzeczenie to jest więc orzeczeniem wydanym na czas określony. Organ odwołując się do treści art. 25 ust. 1 u.ś.r. wskazał, że zgodnie z jego treścią w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, która otrzymuje świadczenie, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne. Zdaniem organu w stanie epidemii COVID-19 utrata prawa do przedłużonego okresu pobierania zasiłku pielęgnacyjnego w związku z przedłużeniem ważności orzeczenia o niepełnosprawności wydanego na czas określony do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności następuje w przypadku wydania nowego orzeczenia. Organ wskazując na treść art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., uznał, że skoro przy ubieganiu się o zasiłek pielęgnacyjny dla syna P. P. wypełniła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, który zawiera oświadczenie, że: "Osoba ubiegająca się jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić organ gminny właściwy o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego(...) to niepoinformowanie gminnego organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianach, o których mowa powyżej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji - koniecznością ich zwrotu." Organ wskazał, że treść wniosku, w tym cytowanego oświadczenia osoba ubiegająca się potwierdza własnoręcznym podpisem. Organ podniósł, że P. P. twierdzi, że nie została poinformowana o treści art. 15h u.s.r.cow, zatem świadczenia nie można uznać za nienależnie pobrane. Jednakże, zdaniem organu, pouczenie takie zostało zawarte w zawiadomieniu z 13 maja 2020 r. oraz decyzji z 15 maja 2020 r., której mimo dwukrotnego awizowania, P. P., nie odebrała i została ona doręczona w trybie art. 44 kpa. Organ wskazał, że uznanie pisma za doręczone jest równoznaczne z przyjęciem, że strona zaznajomiła się z jego treścią. Zdaniem organu nie bez znaczenia jest także, że w dniu w dniu 22 stycznia 2021 r. P. P. odebrała osobiście decyzję z 15 stycznia 2021 r. UD-XV-WSŚ-Śr-77/202b w której organ w sposób jednoznaczny wskazał, że decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego zostaje przedłużona na okres od dnia 1 marca 2019 r. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności dla K. P. . Zdaniem organu takie sformułowanie zawarte w decyzji o świadczeniu pielęgnacyjnym powinno u osoby należycie dbającej o swoje interesy przynajmniej wzbudzić zainteresowanie. Z informacji tej bowiem jednoznacznie wynika, że po wydaniu nowego orzeczenia poprzednie orzeczenie traci moc. W ocenie organu okoliczność wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności w lutym 2021 r. spowodowała, że zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 marca 2021r. do 31 grudnia 2022 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Organ uznał, że przy ubieganiu się o zasiłek wnioskodawczyni została zobowiązana do poinformowania o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego pod rygorem powstania nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji konieczności ich zwrotu.
Organ podkreślił, że na organie nie ciąży obowiązek sprawdzania, czy osoba niepełnosprawna, której przyznano zasiłek pielęgnacyjny posiada nowe prawomocne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, ponieważ osoba uprawniona do świadczenia została zobowiązana do zgłaszania zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych pod rygorem powstania nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Natomiast zawarte w art. 44 k.p.a. domniemanie doręczenia neguje obowiązek powtórnego przesyłania przez organ pism w postępowaniu administracyjnym, a w przepisach k.p.a. brak jest podstawy prawnej do powtórnego przesyłania przez organ stronie decyzji w omawianej sytuacji (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2019 r. VII SA/Wa 2669/18). P. P. nie odebrała ważnej korespondencji mimo dwukrotnego awizowania każdej z przesyłek. Wobec doręczenia ich w trybie art. 44 k.p.a. organ uznał, że zostały one doręczone, a P. P. poinformowana o ich treści. Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Jednocześnie SKO poinformowało, że strona może złożyć wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła P. P. (skarżąca), zaskarżając ją w całości.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
1. naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.: a. art. 9 k.p.a. w zw. z art. 7a. § 1 k.p.a. zw. z art. 81a § 1 k.p.a w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. art. 7 k.p.a. poprzez uznanie przez organ I i II instancji, że P. P. została w prawidłowy sposób pouczona o przysługujących jej prawach i obowiązku zawiadamiania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia wynikającego z art. 25 ust. 1 u.ś.r. oraz okolicznościach powodujących ustanie prawa w myśl art. 30 ust. 2 pkt. 1 u.ś.r. oraz o treści art. 15h ust. 1 pkt. 2 u.s.r.cov., kiedy to z okoliczności sprawy wynika, że:
• P. P. została pouczona w decyzji z dnia 28 maja 2019 r. [...] r. o treści art. 25 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 30 ust. 2 pkt. 1 u.ś.r., które to pouczenie nie zawiera w sobie informacji art. 15h ust. 1 pkt. 2 u.s.r.cov.
• pouczenia zostały sformułowane w sposób lakoniczny i pozbawiony informacji o szczególnych regulacjach zawartych w art. 15h ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem CO\/ID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, co poskutkowało brakiem możliwości rzetelnego zapoznania się przez stronę z ww. przepisem, zaś fragmentaryczna treść art. 15h ust. 1 pkt. 2 u.s.r.cov. pojawia się jedynie w sentencji równoległej decyzji z dnia 15 stycznia 2021 r. [...] dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego przy czym nie została wskazana pełna treść art. 15h ust. 1 pkt. 2 u.s.r.cpy. w pouczeniu do tej decyzji, a nadto strona nie została pouczona o tym, że uzyskanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności jest okolicznością, która może mieć wpływ na prawo do świadczenia o czym należy zawiadomić organ w myśl art. 25 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 30 ust. 2 pkt. u.ś.r., gdyż może to skutkować ustaniem prawa do zasiłku, a nadto P. P. nie mogła zapoznać się z brzmieniem tego przepisu w postępowaniu dotyczącym zasiłku, z uwagi na to, że wzmianka o treści art. 15h była zawarta w awizowanej dwukrotnie decyzji z dnia 15 maja 2020 r.
• organ I instancji udzielił nieprawidłowej informacji w trakcie dwukrotnej wizyty w Urzędzie W. złożonej przez L. P. , z której wynikało, iż wobec uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności dla syna K. P. a strona nie musi podejmować żadnych czynności, bowiem wszystkie świadczenia, a więc i zasiłek, są przedłużane z mocy prawa na podstawie ww. specustawy covidowej, co poskutkowało brakiem podjęcia działań przez stronę działającą w dobrej wierze;
• w dniu 13 maja 2020 r. strona otrzymała telefon z Urzędu z pytaniem, czy jest zainteresowana przedłużeniem świadczenia (zasiłku) zgodnie ze specustawą (choć moc orzeczenia przy prawidłowej wykładni i zastosowaniu art. 15h zachowuje swoją ważność do końca obowiązywania stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego), zaś w wiadomości e-mail z dnia 13 maja 2020 r. P. P. informowała urząd o przygotowywaniu dokumentacji do złożenia wniosku o orzeczenie niepełnosprawności oraz o tym, że jest zainteresowana przedłużeniem świadczenia zgodnie ze specustawą, zaś wiadomość e-mail pozostała bez odpowiedzi, co świadczy o tym, że strona kierując się uzyskiwanymi informacjami z urzędu działała w dobrej wierze i wyrażała chęć podejmowania działań zgodnych z prawem w celu przedłużenia prawa do świadczenia;
• wobec braku odpowiedzi na wiadomość e-mail, P. P. skontaktowała się telefonicznie z urzędem i uzyskała informacje, że wobec specustawy na razie nie potrzeba żadnych dokumentów, a świadczenia są przedłużane automatycznie;
• organ I instancji błędnie interpretował pierwotnie przepis art. 15h oczekując pierwotnie od strony określenia, czy jest zainteresowana przedłużeniem świadczenia, choć na podstawie tego przepisu nie było konieczności dokonywania takich czynności przez Stronę;
• informacje udzielane przez pracowników organu I instancji wprowadzały w błąd stronę co do obowiązujących norm prawnych w zakresie prawa do świadczenia; - czego konsekwencją powinno być uznanie, że strona była niewłaściwie pouczona o treści obowiązującego stanu prawnego, podejmowała działania w celu uzyskania informacji o aktualnym stanie prawnym, wykazała chęć zawiadomienia organu o okolicznościach, które mogą rzutować na prawo do świadczenia (zasiłku), a nadto zachodzą wątpliwości co do treści normy prawnej art. 15h ust. 1 pkt, 2 u-s.r,cov. oraz wątpliwości faktyczne co do okoliczności czy strona była należycie pouczona o treści obowiązującego prawa, czego konsekwencją powinno być na podstawie całokształtu okoliczności sprawy, uznanie przez organ I i II instancji, że zachodzą wątpliwości co do należytego informowania strony oraz wątpliwości związane ze stosowaniem normy prawnej, co w zgodnie z art. 81a § 1 k.p.a i art. 7a. § 1 k.p.a. powinno być rozstrzygnięte na korzyść strony poprzez uznanie, że organ I instancji w sposób nieprawidłowy pouczył i udzielił informacji w sprawie, czego następstwem prawnym powinno być orzeczenie przez organ II instancji, że decyzja Prezydenta [...] z dnia 2 lutego 2023 r. UD-XV-WSŚ-ŚR-123/2023 stwierdzająca, iż zasiłek pielęgnacyjny przyznany decyzją nr [...] z dnia 15 maja 2020 r. w wysokości 4 748,48 zł za okres od 01 marca 2021 do 31 grudnia 2022 jest świadczeniem nienależnie pobranym podlegającym zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi jest decyzją wydaną z naruszeniem powyższych przepisów, zaś stronie we wskazanym okresie przysługiwało prawo do świadczenia i z uwagi na to, SKO w Warszawie powinno było umorzyć postępowanie w sprawie nienależnie wypłaconego świadczenia;
b. art. 9 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez brak udzielenia Stronie prawidłowej informacji, co do tego, że wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności, zgodnie z art. 15h ust. 1 pkt..2 u.s.r.cov. stanowi wystąpieniem zmiany mającej wpływ na prawo do świadczenia opisanej w art. 25 ust. 1 u.ś.r. oraz stanowiącej okoliczność powodującą ustanie prawa w myśl art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. co może mieć wpływ na istnienie prawa do świadczenia oraz przemawiać za zwrotem nienależnie pobranego świadczenia, a w konsekwencji wymaga złożenia nowego wniosku o przyznanie świadczenia, czego konsekwencją byłby brak wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia;
c. art. 63 § 1 i § 3 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. w zw. z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na nieuznaniu przez organ, że złożenie pytania zawierającego informację o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności stanowiło w istocie zawiadomienie o zmianie okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych oraz polegające na zakwalifikowaniu tej informacji jako zamiaru złożenia podania w formie ustnej, alternatywnie - niepoinformowaniu L. P. o możliwości złożenia takiego zawiadomienia, czego konsekwencją byłby brak decyzji o nienależnie wypłaconym świadczeniu;
d. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na braku zmiany decyzji w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego, kiedy to organ mógł samodzielnie pozyskać informacje o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności, czego konsekwencją byłby brak decyzji o nienależnie wypłaconym świadczeniu;
e. art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nierozpoznanie wniosków dowodowych zgłoszonych w odwołaniu do SKO, zrzutów ekranu, przesłuchania L. P. oraz strony, kiedy to dowody te zmierzały do wykazania, że strona była niewłaściwie pouczona o treści obowiązującego stanu prawnego, podejmowała działania w celu uzyskania informacji o aktualnym stanie prawnym, wykazała chęć zawiadomienia organu o okolicznościach, które mogą rzutować na prawo do świadczenia, a nadto zachodzą wątpliwości co do treści normy prawnej art. 15h ust. 1 pkt. 2 u.s.r.cov. oraz wątpliwości faktyczne co do okoliczności czy strona była należycie pouczona o treści obowiązującego prawa;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:
a. błędną wykładnię, która miała wpływ na wynik sprawy tj. art. 15h ust. 1 pkt 2 u.s.r.cov poprzez uznanie przez organ I i II instancji, że uzyskanie w czasie stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo o orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skutkuje utratą ważności poprzednio uzyskanego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, czego następstwem było uznanie przez organ I i II instancji, że wobec uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności przez stronę powinna ona poinformować organ o tym w myśl art. 25 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., albowiem w opinii organu I i II instancji takie nowe orzeczenie jest zmianą mającą wpływ na prawo do świadczenia, co powinno skutkować złożeniem nowego wniosku i ponownego uzyskania prawa do świadczenia, czego strona nie uczyniła, więc organ I i II instancji uznał, że zasiłek, przyznany decyzją Prezydenta [...] z dnia 2 lutego 2023 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym podlegającym zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi, z uwagi na wygaśnięcie ważności orzeczenia o niepełnosprawności stanowiącego podstawę wydanych decyzji, kiedy to przy prawidłowej wykładni art. 15h ust. 1 pkt 2 u.s.r.cov. organ I i II instancji powinien uznać, że orzeczenie o niepełnosprawności traci swoją ważność z chwilą uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności, w myśl powyższego przepisu, dopiero po odwołaniu stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego, zaś do odwołania tychże stanów poprzednio uzyskane orzeczenie o niepełnosprawności zachowuje swoja ważność, czego konsekwencją powinno być przyjęcie przez organ I i II instancji, że uzyskanie przez stronę nowego orzeczenia z dnia 2 lutego 2021 r. nie wpływa na prawo do świadczenia aż do zakończenia wyżej wymienionych stanów, gdyż orzeczenia o niepełnosprawności mają przedłużoną ważność do zakończenia stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego, zaś wobec faktu, że w okresie od 1 marca 2021 r. do 31 grudnia 2022 r. żaden z wymienionych stanów nie został odwołany albowiem stan zagrożenia epidemicznego został odwołany dopiero z dniem 1 lipca 2023 r., to konsekwencją prawną dla strony powinno być wydanie decyzji przez SKO w Warszawie, stwierdzającej naruszenie prawa materialnego art. 15h ust. 1 pkt 2 u.s.r.cov przez organ I instancji w decyzji z dnia 2 lutego 2023 r., a w konsekwencji orzeczenie o umorzeniu postępowania z uwagi na fakt, że świadczenie zostało wypłacone stronie zgodnie z prawem;
b. niewłaściwe zastosowanie tj. art. 2 w zw. z art. 7 w zw. z art. 71 Konstytucji RP poprzez udzielanie przez organ błędnych informacji dotyczących stanu prawnego sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do wprowadzenia w błąd strony działającej dobrej w wierze i wydanie decyzji w przedmiocie uznania świadczeń pielęgnacyjnych za nienależne, kiedy to błąd strony wynikał bezpośrednio z naruszeń prawa przez organ I instancji i godzi w normy ramowe zawarte w wyżej wymienionych przepisach Konstytucji, szczególnie z uwagi na to, że wydane decyzje przez organ I i II instancji godzą w dobro rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji społecznej i materialnej i nie stanowią przejawu pomocy ze strony Państwa, lecz trudności w funkcjonowaniu rodziny wynikające z formalizmu urzędniczego zastosowanego w niniejszej sprawie, co skutkowało wydaniem błędnej decyzji dotyczącej nienależnie pobranego świadczenia.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji w całości, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Wniosła ostatecznie (wniosek sprecyzowany na rozprawie 15 maja 2024 r.) o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zrzutów ekranu - korespondencji Państwa P. - celem stwierdzenia takich okoliczności jak; L. P. dwukrotnie odwiedził Urząd Dzielnicy W. , pracownicy urzędu nie udzielili L. P. informacji o konieczności powiadomienia organu o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności w trakcie wizyt w Urzędzie oraz podczas rozmowy telefonicznej, L. P. złożył w dniu 25 lutego 2021 r. wizytę w urzędzie wraz z dokumentem - orzeczeniem o niepełnosprawności i został poinformowany o tym, iż nie musi składać żadnych dokumentów z uwagi na działanie specustawy covidowej;
Strona wniosła także o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.
Postanowieniem z 19 stycznia 2024 r. Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 15 maja 2024 r. Sąd oddalił wnioski dowodowe zawarte w skardze na podstawie art. 106 §3 ppsa gdyż nie były niezbędne do wyjaśnienia istotnych okoliczności a ich kopie znajdowały się już w aktach administracyjnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie przypomnieć należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z kolei z art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za zasadną.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Warszawie z 30 października 2023 r. o uznaniu zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego za okres od 1 marca 2021 r. do 31 grudnia 2022 r. w kwocie 4748,48 zł, jako świadczenia nienależnie pobranego i zobowiązaniu P.P. do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r) Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 30 ust. 2b u.ś.r.).
Jak wynika z brzmienia art. 30 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Stosownie z kolei do art. 25 ust. 1 u.ś.r., w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne.
Przypomnieć także należy, że zgodnie z art. 16 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny przysługuje niepełnosprawnemu dziecku;
Zgodnie z treścią art. 24 ust. 4 u.ś.r., prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W myśl natomiast art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm., zwanej dalej: "ustawą COVID"), z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
W niniejszej sprawie organy obu instancji uznały zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez P. P. w związku z niepełnosprawnością syna K. P. a w okresie od 1 marca 2021 r. do 31 grudnia 2022 r. w kwocie 4748,48 zł, za świadczenie nienależnie pobrane. Organ uznał, że skarżąca prawidłowo pouczona o obowiązku poinformowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego oraz o obowiązku przedstawienia odpowiednich dokumentów, w tym uzyskania nowego orzeczenia, nie dopełniła swojego obowiązku i nie poinformowała o uzyskaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności dziecka z 2 lutego 2021 r.
Istota sporu sprowadza się zatem do tego czy fakt nieprzedłożenia przez skarżącą nowego orzeczenia o niepełnosprawności, w sytuacji, gdy jest to kolejne orzeczenie stwierdzające niepełnosprawność dziecka, która istnieje od wczesnego dzieciństwa, jest świadczeniem nienależnie pobranym i objęte winno być żądaniem zwrotu wraz z odsetkami.
W ocenie Sądu stanowisko organu jest błędne. Dla oceny, czy został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, konieczne jest bowiem uwzględnienie celu tej regulacji prawnej. Wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie wiedząc, że ono im nie przysługuje, zatem w sposób w pełni świadomy. Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko wyrażane w judykaturze, że art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie daje organom uprawnienia do pomijania na tej podstawie prawnej istotnych okoliczności faktycznych, tzn. o charakterze prawotwórczym, które się ujawnią w toku postępowania, a które nie zostały "niezwłocznie" podane do wiedzy organu przez osobę zobowiązaną. Przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, decydujące są materialnoprawne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkujące to prawo, czyli z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych, zaś sam fakt niedotrzymania wymogu informacyjnego nie ma takiego charakteru. Przepis ten nie uchyla bowiem generalnej normy z art. 7 k.p.a. ustanawiającej zasadę prawdy obiektywnej, w myśl której organy "podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy" - co oznacza, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością (por. wyroki WSA: z 10 października 2019 r., IV SA/Wr 245/19; z 15 lipca 2022 r., II SA/Gl 281/22).
W niniejszej sprawie nowe orzeczenie o niepełnosprawności K. P. a, syna skarżącej pozostaje w istocie bez wpływu na przysługujące prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w tym sensie, że potwierdza ono, że syn skarżącej nadal jest zaliczony do osób niepełnosprawnych, czasowo do 29 lutego 2024 r. Nadal zatem w okresie od 1 marca 2021 do 31 grudnia 2022 przysługiwało skarżącemu prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w związku z niepełnosprawnością dziecka. Podstawa materialna tego świadczenia nie odpadła.
Należy również wskazać, że w orzecznictwie zwraca się uwagę, że sposób sformułowania przepisu art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 nie jest do końca jednoznaczny i może stwarzać podstawę do rozbieżnych interpretacji. Jak wskazał m.in. WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 11 marca 2022 r. o sygn. akt II SA/Po 461/21 - "jeżeli orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wygasa w okresie trwania pandemii wirusa SARS-CoV-2, ulega ono, z mocy prawa, przedłużeniu do 60. dnia licząc od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do momentu wydania nowego orzeczenia. Okres, na jaki ustawodawca przedłużył ważność terminowego orzeczenia, a więc 60 dni tudzież data wydania nowego orzeczenia dotyczy sytuacji, w której odwołano stan zagrożenia epidemicznego lub stanu pandemii". Na gruncie takiej interpretacji można by dopuścić i taki pogląd, że orzeczenie o niepełnosprawności wydane w 2015 r. było nadal orzeczeniem ważnym, tj. nie wygasło, pomimo wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Wskazana niejednoznaczność analizowanej regulacji może być istotna w kontekście przepisu art. 7a § 1 k.p.a., który stanowi, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony. Sąd zwraca także uwagę, że organy posiadają instrumenty pozwalające monitorować zbiór danych dotyczących procesu orzekania o niepełnosprawności (zbiór "EKSMOON"). i z tego zbioru skorzystać, a w wyniku weryfikacji ustalić z urzędu czy zostało wydane nowe orzeczenie o niepełnosprawności a w konsekwencji ocenić czy ma wpływ na prawo do świadczeń. Takie działania organu stanowiły by realizację opisanej wyżej zasady prawdy obiektywnej wynikającej z art. 7 kpa i stanowiłyby wyraz dbałości o interes strony a przed wszystkim interes publiczny – ekonomkę procesu. W tej sprawie, jak już wskazano, wydane w dniu 2 lutego 2021 r. orzeczenie pozostawało jednak bez wpływu na przysługujące prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. W takiej sytuacji organ winien podjąć działania zgodne z interesem strony przyjmując za podstawę działania art. 8 kpa oraz powołany wyżej art. 7 i 7a kpa. Jak już bowiem wskazano przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych decydujące są materialnoprawne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkujące to prawo, czyli z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych, zaś sam fakt niedotrzymania wymogu informacyjnego z art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie ma takiego charakteru.
Zważywszy zatem, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy zasiłek pielęgnacyjny pobrany w okresie od 1 marca 2021 do 31 grudnia 2022 r. wbrew stanowisku organów obu instancji nie nosi znamion nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych Sąd uchylił zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta m.st. Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a (pkt 1 wyroku).
Kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwia, aby wyrok sądu administracyjnego definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. W rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu - pozytywne, czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne. Przedstawiona wyżej ocena prawna powoduje jednocześnie, że dalsze procedowanie przez organy administracyjne stało się bezprzedmiotowe wobec czego sąd umorzył wszczęte przez organy z urzędu postępowanie administracyjne na podstawie art. 145 § 3 ppsa (pkt 2 wyroku).
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa (pkt 3 wyroku).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło