I SA/Wa 737/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2011 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego K. N., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...].10.2010 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia posiadania przez E. A., M. S., W. D., A. A., B. D., J. K. i A. K. z tytułu pozostawienia przez B. A. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Decyzją z dnia [...] października 2010r. nr [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 7 ust. 2 w związku z art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r., odmówił potwierdzenia posiadania przez E. A., M. S., W. D., A. A., B. D., J. K. i A. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez B. A. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł A. A. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Skarbu Państwa wskazał, że B. A. wnioskiem z dnia 10 października 1989 r. wystąpił do Urzędu Gminy w C. o zaliczenie wartości nieruchomości pozostawionej poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej o powierzchni [...] ha, położonej w granicach wsi O., gm. W., powiat [...], informując, iż po ustaleniu granicy między Związkiem Radzieckim a Polską nieruchomość została pozostawiona po stronie ZSRR. W związku ze śmiercią wnioskodawcy w 2003 r., z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty wystąpili spadkobiercy B. A., którymi są żona E. A. w 1/4 części, córka M. S. w 3/16 części, córka W. D. w 3/16 części, syn A. A. w 3/16 części, wnuczka B. D. w 1/16 części, wnuk J. K. w 1/16 części i wnuk A. K. w 1/16 części. W mniejszej sprawie zgromadzono następujące dokumenty dotyczące mienia pozostawionego: - tłumaczenie pisma "Państwowego Archiwum [...]" z dnia 12.08.2004r. Nr [...], zgodnie z którym archiwum informuje, iż w "dokumentach archiwalnych nie ma informacji o jakimkolwiek majątku i ziemi, którą zarządzałby B. A., we wsi O. [...] gminy [...] powiatu [...] województwa"; - pismo z Archiwum Państwowego w B. z dnia 5 maja 2010 r., w którym poinformowano, iż Archiwum nie posiada; akt Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego –w P. sprzed 1939 r. dotyczących nieruchomości położnych na terenie powiatu [...]: akt rolnych (scaleniowych) sprzed 1939 r. dotyczących wsi O., powiat [...]; akt notariuszy sprzed 1939 r. posiadających kancelarię w B. [...]. W związku z powyższym Archiwum nie może wydać uwierzytelnionych kserokopii dokumentów potwierdzających posiadanie przez Pana B. A. nieruchomości położonej na terenie gruntów wsi O., gm. W., powiat [...]. - oświadczenia dwóch świadków: W. K., z dnia 09 lipca 2010 r. oraz M. S., z dnia 05 lipca 2010 r. złożone przed notariuszem pod groźbą odpowiedzialności karnej, stwierdzające, iż B. A. przed II wojną gospodarował ze swoją matką na gospodarstwie rolnym, a w czasie okupacji niemieckiej został właścicielem gospodarstwa po swoich rodzicach. Część gospodarstwa o łącznej powierzchni [...] ha w tym [...] ha lasu po ustaleniu granicy państwowej została pozostawiona poza granicami państwa polskiego. Wraz z odwołaniem od decyzji organu wojewódzkiego pismem z dnia 09 listopada 2010 r. strona dołączyła do akt sprawy oświadczenia M. S. oraz W. K. z dnia 08 listopada 2010 r., w których świadkowie stwierdził, iż B. A. nie był im osobą bliską w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz, iż jeden ze świadków zamieszkuje w miejscowości O. od urodzenia do chwili obecnej, natomiast drugi świadek zamieszkiwał w miejscowości O. od urodzenia do 1953 roku. W toku postępowania ustalono, iż B. A., urodził się [...] sierpnia 1920 r. w O., gdzie zmarł w dniu [...] października 2003 r. Ponadto zgodnie z pismem Urzędu Gminy w C. z dnia 27 lipca 2010 r. w okresie od dnia [...] sierpnia 1920 r. do dnia [...] października 2003 r. był zameldowany w O. Organ naczelny wskazał, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu l września 1939r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie. Minister Skarbu Państwa stwierdził, że spełnienie przesłanki zamieszkiwania w dniu 01 września 1939r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wymienionej w art. 2 ust. 1 ustawy, jest warunkiem koniecznym, bez spełnienia którego nie jest możliwe potwierdzenie prawa do rekompensaty. W związku z powyższym, skoro właściciel nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego nie zamieszkiwał w dniu 01 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, lecz zamieszkiwał na terenie obecnej RP, a więc nie repatriował się, to nie spełnił przesłanki z art. 2 ust. 1 ustawy, której spełnienie jest warunkiem koniecznym do otrzymania prawa do rekompensaty. Zatem, B. A. nie nabył prawa do rekompensaty, a więc również jego spadkobiercy nie nabyli prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto organ wskazał, że zgodnie z art. 6 ust. 4 dowodami, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości, mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia; 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny; 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw; 4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. W przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, póz. 2603 i Nr 281, póz. 2782 oraz z 2005 r. Nr 130, póz. 1087) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. W niniejszym postępowaniu nie zostało wykazane pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, pomimo przedłożenia dwóch oświadczeń świadków spełniających wymogi ustawowe, organ odwoławczy nie przyjął ich jako wiarygodne, gdyż zgodnie z wymienionymi wyżej pismami "Państwowego Archiwum [...]" z dnia 12 sierpnia 2004 r. Nr [...] oraz pisma Archiwum Państwowego w B. z dnia 06 maja 2010 r. nie odnaleziono żadnych dokumentów urzędowych potwierdzających pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Złożone oświadczenia są lakoniczne o identycznej treści, a więc nie dają wiary złożenia ich przez świadków jako własne spostrzeżenia dotyczące właściciela mienia pozostawionego jak i powierzchni nieruchomości. Biorąc zatem pod uwagę, iż nie wykazano pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jak również ustalono, iż B. A. nie zamieszkiwał na byłych terenach Polski oraz nie podlegał repatriacji, Minister Skarbu Państwa uznał, iż decyzja Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. nr [...], jest zgodna z prawem. Na powyższą decyzję A. A. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o przyznanie prawa do rekompensaty i zarzucił Ministrowi Skarbu Państwa nie zapoznanie się z protokołami granicznymi z 1948 roku. Ponadto podniósł, że pozostawione poza granicami kraju nieruchomości rolne i leśne też są miejscem zamieszkania. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Z przepisów art. 1, art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) – zwanej dalej ustawą wynika, że prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej może zrealizować będący obywatelem polskim spadkobierca właściciela tychże nieruchomości tylko wówczas, gdy właściciel pozostawionej nieruchomości był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je w związku z jedną z poniższych przyczyn: 1) w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie umów z lat 1944 -1945; (art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 1 pkt 1-4 tej ustawy); 2) wskutek pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską, a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. (art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ust. 1a tej ustawy); 3) w wyniku przymusowego opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 2 tej ustawy). Spadkobierca, aby spełnić powyższe wymogi obowiązany był do ich udokumentowania w oparciu o dowody, o których mowa w art. 6 ustawy. Do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty lub w wykonaniu wezwania organu (art. 6 ust. 6 ustawy) osoba ubiegająca się o to prawo winna dołączyć m.in. dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy). Dowodami, o których mowa wyżej mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw oraz wydane przez władze polskie (art. 6 ust. 1 pkt 1, ust. 4 pkt 1-3 tej ustawy). W przypadku braku dokumentów, o których mowa wyżej, dowodami mogły być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 i Nr 281, poz. 2782 oraz z 2005 r. Nr 130, poz. 1087) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 5 pkt 1 i 2 tej ustawy). W przedmiotowej sprawie kwestią sporną jest fakt pozostawienia przez B. A. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Zdaniem sądu rację należy przyznać Ministrowi Skarbu Państwa, że w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał okoliczności dotyczących faktu pozostawienia mienia przez jego poprzednika prawnego poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej. Sąd zauważa, że w postępowaniu administracyjnym na okoliczność udokumentowania pozostawienia mienia skarżący A. A. przedłożył pismo z Archiwum Państwowego w B. z dnia 6 maja 2010 r. oraz pismo z Archiwum Państwowego [...] z dnia 12 sierpnia 2004 r., z których wynika, że brak jest dokumentów potwierdzających posiadanie przez B. A. nieruchomości położonej na terenie gruntów wsi O. Poza tym przedłożono oświadczenia W. K. i M. S. ( bez daty) o pozostawieniu przez B. A. poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej gospodarstwa o pow. [...] ha, w tym lasu o pow. [...] ha . Należy zgodzić się z dokonaną przez organ oceną materiału dowodowego, w szczególności dotyczy to oceny oświadczeń świadków. Zeznania te są identycznie brzmiące, wynika z nich szczegółowy opis pozostawionego mienia ze szczegółowym wskazaniem powierzchni i rodzaju gruntów. Podkreślić również trzeba, że składający oświadczenia świadkowie na dzień rozpoczęcia wojny w 1939 r. mieli odpowiedni [...] i [...] lat. Poza tym dowodem inne dowody nie potwierdzają faktu pozostawienia przez B. A. poza obecnymi granicami nieruchomości. W tym stanie rzeczy Minister Skarbu Państwa mógł zgodnie z art. 80 Kpa odmówić mocy dowodowej oświadczeniom W. K. i M. S. Nie można zatem dopatrzyć się błędu w rozumowaniu. Kontrolując zaskarżoną decyzję należy także podkreślić, że kodeksowa zasada swobodnej oceny dowodów przez organy administracyjne, wynikająca z art. 80 k.p.a., wyłącza zasadniczo możliwość odmiennej oceny przez sąd administracyjny wiarygodności i mocy dowodowej zebranego w sprawie materiału, chyba że ustalenia zawarte w decyzji mają charakter dowolnych (por. wyrok NSA z dnia 8 lipca 1998 r., sygn. akt III SA520398; LEX nr 44809). Sąd administracyjny nie jest bowiem organem III instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór, w ramach realizacji zasady swobodnej (a nie dowolnej) oceny dowodów, jest słuszny, gdyż Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 1998 r., sygn. akt l SA/k.r. 36/97; LEX nr 34108). Innymi słowy, jeżeli postępowanie dowodowo-wyjaśniające i dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego sprawy są przeprowadzone poprawnie, to nie narusza prawa decyzja odmawiająca przyznania prawa do rekompensaty. Wówczas Sąd, w ramach kontroli orzeczniczej organu administracji publicznej, nie może zakwestionować takiego rozstrzygnięcia, gdyż, jak to wyżej wskazano, sprawuje on kontrolę tylko pod kątem legalności orzeczenia, nie zaś jego słuszności. Nie można zatem uznać za uzasadniony zarzut naruszenia swobodnej oceny dowodów tylko dlatego, że wnioski organu oparte o materiał dowodowy zgromadzony w aktach są inne, niż twierdzenia strony, przy zachowaniu przez organ administracji reguł logiki prawniczej, jednoznacznego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia a także oparcia się na całości materiału dowodowego rozpatrywanego we wzajemnej łączności ze sobą. Doktryna, jak też orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje w sposób jednoznaczny, iż organy winny kierować się wówczas wiedzą oraz tzw. doświadczeniem życiowym, przy zastosowaniu reguły logiki prawniczej i wynikającego z nich imperatywu uwzględniania wpływu udowodnienia jednej okoliczności na inne. Przy spełnieniu wyżej wymienionych przesłanek organ administracji publicznej może odmówić mocy dowodowej tym środkom dowodowym, nawet jeśli spełniają przepisane prawem wymagania. Odnośnie zaś zarzutu nie wyjaśnienia przez organy faktu niezamieszkiwania przez B. A. na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej i uznania przez organy, że tym samym nie mógł się repatriować to zarzut ten należy uznać za uzasadniony. Organy ten fakt ustaliły wyłącznie na podstawie informacji o zameldowaniu, nie przeprowadzając dalszego postępowania. Jednak to naruszenie przepisów postępowania nie ma wpływu na wynik sprawy , gdyż brak spełnienia chociaż jednej z przesłanek określonych w ww. ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. powoduje, że rekompensata nie przysługuje. Biorąc to wszystko pod uwagę i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.