I SA/Wa 744/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi J.S. i C.O. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Minister Skarbu Państwa, decyzją z [...] lutego 2013 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2012 r., nr [...] odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez M.S. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości L., gmina P., powiat O., województwo [...]. Z ustaleń organu wynika, że wnioskiem z 28 marca 2007 r. J.S., C.O. i R.S. zwrócili się do Wojewody [...] o przyznanie prawa do rekompensaty za mienie nieruchome pozostawione przez ich babkę M.S.. Wnioskodawcy do akt sprawy dołączyli kartę repatriacyjną M.S. z [...] grudnia 1956 r., nr [...], postanowienie Sądu Rejonowego w G. z [...] grudnia 1989 r. orzekające, że spadek po M.S. nabył w całości syn S.S. oraz postanowienie Sądu Rejonowego G. z [...] października 2007 r., z którego wynika, że spadkobiercami S.S. są jego dzieci J.S., C.O. i R.S., każde w 1/3 części. W aktach sprawy znajdują się zeznania świadków J.G. z 15 listopada 1989 r. i J.S. z 29 grudnia 1990 r. W dniu 17 stycznia 2012 r. w siedzibie [...] Urzędu Wojewódzkiego odbyło się przesłuchanie J.S.. Ponadto w aktach sprawy znajdują się protokoły przesłuchań wnioskodawców. Organ odwoławczy przytoczył treść przepisów art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i stwierdził, że interpretacja tych przepisów skłania do wniosku, że w przypadku osób, które powróciły do Polski w innym trybie niż na podstawie układów republikańskich wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1-4 i polsko-radzieckiej umowy z [...] lutego 1951 r. konieczne jest wykazanie przez stronę postępowania, że opuszczenie przez właściciela mienia zabużańskiego nastąpiło na skutek innych okoliczności związanych z wojną i pod przymusem ze strony władz radzieckich. Zdaniem organu nie wszystkie repatriacje mające miejsce po zakończeniu II wojny światowej, zgodnie z wolą ustawodawcy, mieszczą się w dyspozycji art. 1 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że nieruchomość pozostawiona przez M.S. w miejscowości L. uległa kolektywizacji dokonanej przez władze radzieckie przed repatriacją M.S. w 1956 r. Fakt ten znajduje potwierdzenie w protokole przesłuchania J.S. z 17 stycznia 2012 r., podpisanym także przez C.O. Na tej podstawie organ przyjął, że nie została spełniona przesłanka z art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., gdyż strony nie udowodniły, że M.S. była właścicielką nieruchomości w dacie powrotu do Polski. Organ odwoławczy również uznał, że M.S. nie była zmuszona do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art. 1 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty). W skardze na decyzję Ministra Skarbu Państwa J.S. i C.O. zaskarżonej decyzji zarzuciły: 1. błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r., Nr 169, poz. 1418), 2. błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r., Nr 169, poz. 1418), 3. naruszenie przepisu art. 80 ustawy z dnia Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., Nr 267) poprzez rozstrzygnięcie sprawy bez uwzględnienia całości materiału dowodowego. Skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i o zasądzenie kosztów pomocy prawnej według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, jakie muszą być spełnione łącznie aby można było zrealizować prawo do rekompensaty przewidziane w ustawie z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.) określone są w art. 1 i art. 2 tej ustawy. W stanie faktycznym sprawy nie można mówić o spełnieniu podstawowej przesłanki jaką jest "pozostawienia mienia", o której jest mowa w art. 1 jak i w art. 2 ustawy, a także w samym jej tytule. Wynika bowiem z materiału dowodowego, że w dacie opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez M.S. tj. w daniu 18 grudnia 1956 r. nie była ona już właścicielką nieruchomości na tym terenie. Nieruchomości te zostały znacjonalizowane przez wcielenie do kołchozu zaraz po zakończeniu działań wojennych, co zeznała skarżąca J.S. w dniu 27 stycznia 2012 r. i co nie zostało zaprzeczone przez drugą skarżącą C.O., obecną przy składaniu tych zeznań. Należy uznać za prawidłowe stanowisko organu, że dla ustalenia prawa do rekompensaty istotne jest czy na datę opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez M.S. była ona właścicielką nieruchomości, za którą rekompensaty domagają się wnioskodawcy. Wynika to z celu jakiemu ma służyć rekompensata przyznana na podstawie przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r. Uregulowane tą ustawą prawo do rekompensaty wywodzi się z przysługującego wcześniej prawa zaliczenia. Problematyka tzw. roszczeń zabużańskich była w ciągu kilkudziesięciu lat, które minęły od czasu zakończenia wojny rozpoczętej w 1939 r. wielokrotnie regulowana w licznych aktach prawnych jak np. w ustawie z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.), czy w ustawie z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543). Powyższe ustawodawstwo uzupełniało też orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego. Natomiast źródła zobowiązań Państwa Polskiego do przyznania rekompensaty znajdują się w umowach republikańskich wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty (...). Nie ulega wątpliwości, że powyższe regulacje prawne wiązały prawo Zabużan do otrzymania ekwiwalentu za mienie pozostawione zawsze z faktem zmiany granic Państwa Polskiego, która dokonała się po 1944 r. W tym też kontekście prawo do tych świadczeń zaprezentował Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K2/04 (opubl. OTK 2004 w 11A, poz. 117), stwierdził, że układy republikańskie kreowały zobowiązanie władz państwa polskiego do uregulowania w prawie wewnętrznym Rzeczypospolitej Polskiej rozliczeń z obywatelami polskimi, którzy utracili mienie nieruchome w związku ze zmianą granic na skutek wojny rozpoczętej w 1939 r. Tak więc zobowiązania, które powstały na mocy umów republikańskich były wprowadzone do wewnętrznego porządku prawnego kolejnymi regulacjami. Należy podkreślić, że od początku tych regulacji akcentowane było zobowiązanie Państwa Polskiego do rozliczeń z obywatelami polskimi, ale w związku ze zmianą granic na skutek wojny rozpoczętej w 1939 r. Natomiast celem regulacji prawnych w tzw. ustawach zabużańskich jak i obecnie obowiązującej ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa (...) nie było rekompensowanie szkód jakie obywatele polscy ponieśli w majątku pozostawionym poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na skutek działań podejmowanych przez władze innych państw. W powołanym wyżej wyroku z 15 grudnia 2004 r. Trybunał Konstytucyjny podkreślił wyraźnie, że "naturalnym warunkiem dla powstania (...) uprawnień było przysługiwanie Zabużanom praw własności lub innych praw majątkowych (...) w odniesieniu do mienia pozostawionego poza powojennymi granicami Polski. Istnienie tego wymogu mieści się immanentnie w pojęciu "pozostawienie mienia". W tym kontekście trudno uznać składniki mienia objęte nacjonalizacją lub komunalizacją przed momentem repatriacji za "nieruchomości pozostawione" (...). Zachowuje tu swe znaczenie wspomniane już ratio legis unormowań kompensacyjnych, a zwłaszcza – ich "pomocowy (...) charakter". Na ten cel wskazuje również obecna treść art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. odwołująca się do umów, na podstawie których osoby pozostawiające nieruchomości były repatriowane do Polski. Ustawa ta nie ma jakiegokolwiek związku z naprawieniem szkód wywołanych nacjonalizacją mienia przez władze radzieckie. Państwo Polskie nie może być obarczone odpowiedzialnością za działania funkcjonariuszy obcych państw. Omawiana ustawa nie jest ustawą o rekompensacie z tytułu utraty mienia w trakcie wojny. W rozpoznawanej sprawie, co wynika z dowodów pochodzących od samych skarżących, M.S. utraciła własność nieruchomości wskutek kolektywizacji. Tak więc w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie była już właścicielką nieruchomości. Tym samym nie została spełniona materialnoprawna przesłanka przyznania prawa do rekompensaty, określona w art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., z uwagi na niewykazanie przysługiwania prawa własności w dacie opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przesądza to odmowę przyznania prawa do rekompensaty. Tym samym niezasadnie w skardze skarżące zarzucają naruszenie art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. Nie znajduje bowiem prawnego uzasadnienia stanowisko prezentowane przez skarżące, że nie miały obowiązku wykazywania, iż M.S. była właścicielka nieruchomości w dniu opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W tej sytuacji, bez znaczenia dla treści rozstrzygnięcia jest ocena czy organy obu instancji prawidłowo uznały, że nie została spełniona i druga przesłanka a mianowicie, że M.S. była zmuszona opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., która jest określona w art. 1 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r.. Jednakże dokonując oceny stanowiska organu w tym zakresie należy je podzielić i stwierdzić, iż wnioskodawcy nie wykazali by M.S. była zmuszona do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z powodów o jakich stanowi art. 1 ust. 2 powołanej ustawy i dlatego nie doszło do jego naruszenia. Prawidłowe rozstrzygnięcie organu w zaskarżonej decyzji wskazuje, że nie doszło także do naruszenia przepisu art. 80 kpa. Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.