I SA/Wa 753/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym; Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech Sędziowie WSA Emilia Lewandowska WSA Beata Ziomek (spr.) Protokolant Lucyna Picho po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi P. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2004 roku, nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego p o s t a n a w i a umorzyć postępowanie sądowe Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2004r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] nr [...] z dnia [...] marca 2004r. w sprawie przyznania P. R. zasiłku celowego w wysokości [...]zł z przeznaczeniem na żywność. W motywach rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze podało, iż P. R. i jego żona są bezrobotni, mają na utrzymaniu czworo dzieci w wieku szkolnym. Źródło udokumentowanego dochodu rodziny stanowi kwota [...]zł miesięcznie z tytułu zasiłków rodzinnych na czworo dzieci. Z dokonanych ustaleń faktycznych wynika, że P. R. spełnia wymogi do korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej, w szczególności do przyznania zasiłku celowego stosownie do treści art. 32 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej ( Dz.U. z 1998r. nr 64, poz. 414 ze zm. ). Ustawodawca nie określił konkretnej wysokości tego zasiłku. Decyzje o przyznaniu pomocy w formie zasiłku celowego mają charakter uznaniowy, co oznacza, że udzielając przedmiotowych świadczeń organ kieruje się zasadami określonymi w art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej to jest uwzględniania potrzeb osoby i rodziny korzystającej z pomocy jeżeli odpowiadają one celom i możliwościom pomocy społecznej. Środki jakimi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] nie wystarczają na zaspokojenie wszystkich potrzeb bytowych zgłaszanych przez osoby ubiegające się o pomoc. Kwota przeznaczona na zasiłki celowe w gminie [...] wynosi 8330zł miesięcznie, natomiast chętnych do uzyskania pomocy jest średnio ok. 150 rodzin. W tej sytuacji przyznanie P. R. zasiłku celowego w wysokości [...]zł organ uznał za zgodne z prawem i nie naruszające granic uznania administracyjnego. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. R. kwestionując jej zasadność w zakresie wysokości przyznanej pomocy. Skarżący podnosi, iż faktycznie dochód rodziny stanowi kwota [...]zł a nie jak przyjął organ [...]zł. Ponadto z rozeznania skarżącego wynika, że osoby korzystające z pomocy społecznej mają znacznie większe od niego dochody natomiast uzyskują zasiłki w wyższej wysokości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe przy czym określenie "stało się" – według utrwalonej już w tym zakresie judykatury – oznacza ujawnienie przyczyny, która w chwili wniesienia skargi nie istniała a wystąpiła dopiero w toku rozpoznawania sprawy ( vide: postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 1999 r. II S.A./Łd 2465/97, OSP 1999/12/214 ) Tego rodzaju sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdyż przedmiotowa skarga została wniesiona w dniu 4 maja 2004 r. i już wówczas istniały okoliczności uzasadniające uznanie, że rozpoznanie skargi stało się bezprzedmiotowe. Z dniem 1 maja 2004 r. weszła bowiem w życie ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm. ). Zgodnie z treścią przepisu art. 149 ust. 1 powołanej ustawy, z dniem wejścia jej w życie tj. z datą 1 maja 2004 r., wygasają z mocy prawa ( z zastrzeżeniem przewidzianych tę ustawą wyjątków ) decyzje, które zostały wydane na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( Dz. U z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm. ). Analiza przepisów i wydanych w oparciu o te przepisy decyzji administracyjnych w zakresie wyjątków przewidzianych w art. 149 ust. 1 prowadzi do wniosku, że decyzje, których przedmiotem był zasiłek celowy wygasły z dniem 1 maja 2004r. Ponadto, w myśl przepisu art. 150 nowej ustawy o pomocy społecznej, do spraw wszczętych i nie zakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy ustawy nowej. Nadmienić wypada, że nowa regulacja problematyki związanej ze świadczeniem przez Państwo przedmiotowej pomocy, po wejściu w życie w/w ustaw jest odmienną od poprzednio obowiązującej i niejednokrotnie nie przewiduje już istniejących dawniej instytucji prawnych. W związku z wątpliwościami dotyczącymi konstytucyjności wskazanej wyżej regulacji prawnej zostało przedstawione Trybunałowi Konstytucyjnemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku pytanie prawne na które Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 8 marca 2005 r. w sprawie o sygnaturze P 15/04 udzielił odpowiedzi, że art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej jest zgodny z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 184 zd, 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanawiając jednocześnie w pozostałym zakresie umorzyć postępowanie. Wprawdzie w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Trybunał Konstytucyjny wyraził zapatrywanie, że wygaszenie z dniem 1 maja 2004 r. przez nową ustawę o pomocy społecznej decyzji wydanych na podstawie ustawy poprzedniej pozwala Sądowi na wydanie w sprawie orzeczenia merytorycznego, ale Sąd orzekający w niniejszej sprawie poglądu tego nie podzielił. Wygaszenie zaskarżonej decyzji przed rozpoznaniem przez Sąd przedmiotowej skargi powoduje, że Sąd, przyjmując pogląd wyrażony przez Trybunał, orzekałby o akcie, który nie istnieje już w obrocie prawnym. W tego rodzaju sytuacjach w przypadku skarg uzasadnionych, które przy merytorycznym rozpoznaniu sprawy skutkowałyby uchyleniem decyzji lub stwierdzeniem jej nieważności, Sąd zobligowany byłby do zawarcia w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia zarówno wykładni przepisów prawa na podstawie których została wydana zaskarżona decyzja jak również wytycznych dla organów, którymi winny się kierować rozpoznając ponownie tę konkretną sprawę. Wytyczne te odnosiły by się siłą rzeczy jednak do stanu prawnego jaki obowiązywał na podstawie poprzedniej ustawy. Zgodnie natomiast z przytoczonym wyżej przepisem art. 150 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. sprawy wszczęte i nie zakończone do dnia 1 maja 2004 r. muszą być rozpoznawane według przepisów nowych a nie dotychczasowych. Związanie zatem, stosownie do treści przepisu art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądu i organów obecnym poglądem Sądu, wyrażonym na tle innego stanu prawnego niż ten według którego zarówno organy ( ewentualnie Sąd ) będą musiały w sprawie orzekać, nie znajduje prawnego i racjonalnego usprawiedliwienia. Warto zwrócić w tym miejscu również uwagę, że zgodnie z przepisem art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonywane. Stwierdzenie zatem przez Sąd, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w sytuacji, gdy decyzja ta już z mocy prawa dawna wygasła także musi być uznane za postępowanie niekonsekwentne i niezrozumiałe. Jednocześnie brak jest podstaw prawnych do traktowania w sposób zróżnicowany pod względem procesowym przypadków, w których skargę uwzględniono od przypadków w których skargi były niezasadne. Ponadto w tej ostatniej sytuacji praktycznie dla strony jest rzeczą obojętną czy skarga jej została oddalona czy też Sąd umorzył postępowania sądowe. Zaskarżona decyzja bowiem i tak ( oczywiście jeśli nie jest to wyjątek przewidziany nową ustawą ) wygasła już z dniem 1 maja 2004 r. i w obrocie prawnym nie istnieje. W związku z akcentowaną już wcześniej zmianą stanu prawnego w tym przypadku zarówno oddalenie skargi jak i umorzenie postępowania nie tamuje stronie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie jej określonego świadczenia z zakresu pomocy społecznej przewidzianego nowym ustawodawstwem. Biorąc zatem powyższe pod uwagę Sąd – z mocy przepisu art. 161 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł - jak w sentencji