I SA/Wa 755/19
WyrokWSA w Warszawie2019-11-21
Skład orzekający: Monika Sawa, Dorota Apostolidis, Bożena Marciniak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organy administracji publicznej prawidłowo odmówiły waloryzacji i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oraz ustalenia odsetek z tytułu opóźnienia w wypłacie, nie ustalając jednoznacznie, czy odszkodowanie zostało wypłacone?Ratio decidendi
Organy administracji publicznej nie rozstrzygnęły sprawy co do istoty, uchylając się od ustalenia, czy i kiedy wypłacono odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Obowiązek waloryzacji odszkodowania i ustalenia odsetek za opóźnienie w wypłacie stanowi roszczenie pochodne od faktu ustalenia i wypłacenia odszkodowania. Organy nie mogą przenosić ciężaru dowodu w tym zakresie na stronę skarżącą, a brak dokumentów potwierdzających wypłatę odszkodowania nie oznacza automatycznie, że zostało ono wypłacone.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi na decyzję Wojewody utrzymującą w mocy decyzję Starosty odmawiającą waloryzacji i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oraz ustalenia odsetek z tytułu opóźnienia w wypłacie. Właściciele nieruchomości domagali się wypłaty odszkodowania ustalonego decyzją z 1978/1979 roku, twierdząc, że nie zostało ono nigdy wypłacone. Organy administracji odmawiały rozpatrzenia wniosku, uznając, że brak jest dowodów na niewypłacenie odszkodowania i że kwestia ta ma charakter cywilnoprawny.Rozstrzygnięcie
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] kwietnia 2018 r. i zasądził od Wojewody na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Sawa Sędziowie WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant referent stażysta Agnieszka Stefańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy waloryzacji i wypłaty odszkodowania oraz ustalenia odsetek z tytułu opóźnienia w wypłacie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty [...] z [...] kwietnia 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...].
Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.
Decyzją Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 1978 r. nr [...] o wywłaszczeniu i odszkodowaniu, wydaną w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. 1974 r. nr 10, poz. 64), na wniosek Przedsiębiorstwa [...], wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa - z przeznaczeniem pod budowę m.in. budynku mieszkalnego, hotelu, stacji hydroforowej, zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny z dnia [...] listopada 1975 r. nr [...] - nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], oznaczoną na mapie [...] jako działka nr [...] o powierzchni [...], stanowiącą współwłasność:
1) [...] (obecnie [...]) i spadkobierców [...] do [...] części,
2) nieustalonych następców prawnych [...] do [...] części,
oraz ustalono odszkodowanie z tego tytułu na łączną kwotę [...], w tym za grunty - [...], naniesienia budowlane - [...], drzewa i krzewy - [...], wypłacone przez wnioskodawcę wywłaszczenia tj. Przedsiębiorstwo [...] na rzecz:
1) [...] - [...] części,
2) [...] - [...] części,
3) [...] - [...] części,
4) [...] - [...] części,
5) [...] - [...] części,
6) [...] - [...] części,
7) nieustalonych następców prawnych po [...] - [...] części.
Od decyzji tej odwołanie złożyli [...], nie podważając zasadności wywłaszczenia a żądając nakazania inwestorowi wpłacenia ustalonej kwoty odszkodowania do depozytu sądowego.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 1978 r., nr [...] Prezydent [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w części dot. wywłaszczenia natomiast w części dot. odszkodowania uchylił ją i przekazał organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.
Po zaktualizowaniu operatów szacunkowych i przeprowadzeniu rozprawy odszkodowawczej decyzją Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia [...] listopada 1979 r. nr [...] ponownie ustalono odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości.
Powyższą decyzję zaskarżył [...] domagając się wyższego odszkodowania z uwagi na poczynione przez niego nakłady na nieruchomości.
Decyzją z dnia [...] lutego 1980 r. nr [...] Prezydent [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w uzasadnieniu podając, że dokonany w decyzji odszkodowawczej z dnia [...] listopada 1979 r. podział odszkodowania za części składowe nieruchomości, a więc obiekty budowlane i roślinność został oparty na wysokości udziałów poszczególnych osób we współwłasności.
W dokumentacji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej przechowywanej w archiwum Miasta i Gminy [...] pod nr [...], znajdują się dokumenty świadczące o rozpoczętym procesie wypłaty odszkodowania (pismo Przedsiębiorstwa [...] z dnia [...] lipca 1979 r, promesa nr [...] Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 1979 r. zabezpieczająca środki na wypłatę odszkodowania w kwocie [...]).
Biorąc pod uwagę powyższe, decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] Starosta [...] umorzył postępowanie w przedmiotowej sprawie uznając, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych.
Ponadto Starosta [...] uznał, że nie ma żadnej legitymacji do zajmowania stanowiska w kwestii realizacji ostatecznej decyzji odszkodowawczej z dnia [...] listopada 1979 r. gdyż zgodnie z jej treścią do wypłaty odszkodowania zobowiązany był konkretny podmiot (z uwzględnieniem regulacji zawartych w ustawie wywłaszczeniowej z dnia 12 marca 1958 r.). Kwestia ustalenia faktu wypłaty odszkodowania ma zatem charakter cywilnoprawny i może być rozstrzygana w postępowaniu przed sądem powszechnym.
Od decyzji tej odwołanie wniósł [...].
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, w uzasadnieniu wskazując na konieczność merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku.
Ponownie rozpatrując sprawę, Starosta [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] odmówił waloryzacji i wypłaty odszkodowania w kwocie [...] ( wg należnego udziału kwota [...]) oraz ustalenia odsetek z tytułu opóźnienia w wypłacie odszkodowania, za wywłaszczoną nieruchomość.
Wojewoda [...] po rozpoznaniu odwołania [...], decyzją z dnia [...] października 2017 r., nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018r. nr [...], Starosta [...] odmówił waloryzacji i wypłaty odszkodowania, oraz ustalenia odsetek z tytułu opóźnienia w wypłacie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Zdaniem organu I instancji, skoro brak jest dokumentów finansowych świadczących o wypłacie odszkodowania i z uwagi na to że zgodnie z prawem dokumenty takie są niszczone w ustawowych terminach, więc prawdopodobieństwo ich odnalezienia jest znikome. Ponadto wnioskodawca nie udowodnił faktu i okoliczności nie pobrania orzeczonego odszkodowania. Wskazano, że organ nadal stoi na stanowisku, że wydana decyzja Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 1978 r. o wywłaszczeniu i odszkodowaniu jest ostateczna i zakończyła postępowanie o ustalenie odszkodowania w niniejszej sprawie.
Zatem oznacza to, że sprawa nią objęta nie może być ponownie przedmiotem postępowania administracyjnego.
Dodatkowo Starosta [...] zaznaczył, że w myśl art. 233 aktualnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami, jej przepisy mogą być stosowane jedynie w sprawach, które do dnia 1 stycznia 1998 r. (data wejścia w życie) nie zostały zakończone decyzjami ostatecznymi.
W dniu [...] kwietnia 2018 roku [...], wniósł odwołanie od tej decyzji. Skarżący nie postawił ww. decyzji zarzutów, jednak powołał się na treść wcześniej złożonych odwołań. Wniósł o orzeczenie co do istoty sprawy, nie wnosząc o przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego, jeśli okaże się ono istotne do jej rozstrzygnięcia.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...]. W uzasadnieniu wskazano, że w niniejszej sprawie nie istnieje podstawa do prowadzenia postępowania administracyjnego przez Starostę [...], gdyż wypłata odszkodowania jest tzw. czynnością materialno-techniczną i stanowi wykonanie decyzji, a tej czynności nie należy mylić z wydaniem orzeczenia o odszkodowaniu.
Odnosząc się do zarzutów wniesionych przez skarżącego w odwołaniu z dnia [...] kwietnia 2018r., wskazano, że rezultatem decyzji kasacyjnej organu II instancji jest powrót do orzekania przez organ I instancji, sprawa wraca do poprzedniego stanu i toczy się od początku, zatem zarzutów postawionych poprzednim decyzjom Starosty [...] nie sposób jest traktować jako stawianych decyzji z dnia [...] kwietnia 2018r.
Podkreślono, że organ I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy nie jest związany wyrażonymi w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej ocenami, poglądami
i stanowiskiem organu drugiej instancji odnośnie do wykładni przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie, z uwagi na fakt, że organ przeprowadza postępowanie administracyjne od początku i od początku bada zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.
Zdaniem Wojewody [...] stan faktyczny przedmiotowej sprawy nie wskazuje na okoliczność, że odszkodowanie nie zostało [...] wypłacone. Wskazano, że w przypadku braku dokumentów potwierdzających wypłatę odszkodowania, organ administracji zobowiązany jest dokonać ustaleń faktycznych w oparciu o wszelkie dostępne dowody, mając przy tym na uwadze zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. W niniejszej sprawie kluczowe znaczenie mają zatem te dokumenty, które nie podlegają zniszczeniu w zgodzie z obowiązującym prawem, czyli akta przedmiotowego wywłaszczenia. W aktach zaś znajdują się dokumenty dowodzące rozpoczęcia procesu wypłaty odszkodowania.
Ponadto podkreślono, że dokumenty zgromadzone w przedmiotowej sprawie nie wskazują, że kiedykolwiek wcześniej, po wydaniu przedmiotowej decyzji o ustaleniu odszkodowania, [...] zwracał się o jego wypłatę. Pełnomocnik [...] o zapłatę odszkodowania wystąpił dopiero po upływie ponad 35 lat, od wydania decyzji, tzn. w czasie kiedy dokumenty dowodzące jego wypłaty należało zgodnie z prawem zniszczyć (vide: pismo Urzędu Miasta i Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2018r.). W aktach nie ma żadnych dokumentów wskazujących na okoliczność niewypłacenia odszkodowania (np. postanowienia o zawieszeniu postępowania, lub o wstrzymaniu wykonania decyzji), co w opinii organu odwoławczego świadczy o braku wiarygodności wnioskującego.
Skargę na powyższą decyzję Wojewody [...] wniósł [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucił:
I. naruszenie przepisów postępowania, który miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie:
1. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., bowiem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji w ogóle nie odniósł się do kwestii waloryzacji odszkodowania, a nadto z uzasadnienia decyzji nie sposób wywieść, czy organ przyjął, że żądanie skarżącego dotyczyło jedynie wypłaty odszkodowania, czy także jego waloryzacji, a jeśli przyjął, że również waloryzacji, to dlaczego uznał, że odmowa jej dokonania jest uzasadniona;
2. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez:
a. błędne przyjęcie, że to skarżący powinien wykazać, że nie wypłacono mu odszkodowania (dalej "Odszkodowanie") należnego na mocy decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 1980 roku (dalej "decyzja"), podczas gdy to organ powinien jednoznacznie ustalić, czy odszkodowanie zostało wypłacone, w jakiej wysokości i kiedy, a jeśli okoliczności tej nie dało się ustalić, zastosować art. 81 a § 1 k.p.a.,
b. sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego przyjęcie, że skoro w aktach postępowania wywłaszczeniowego znajdują się dokumenty dowodzące rozpoczęcie procesu wypłaty odszkodowania, to skarżący odszkodowanie otrzymał, podczas gdy dowód ten jest niewystarczający dla poczynienia tego rodzaju ustaleń faktycznych,
c. sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego przyjęcie, że skoro skarżący wystąpił o waloryzację kwoty odszkodowania i ustalenie odsetek po ponad 35 latach od wydania ostatecznej decyzji ustalającej odszkodowanie, to jego twierdzenia, że odszkodowania nie otrzymał, są niewiarygodne, podczas gdy z powyższego faktu tego rodzaju wniosku wyprowadzić nie sposób, co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia bowiem doprowadziło do wydania decyzji odmownej;
3. art. 81a § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy przedmiotem postępowania były uprawnienia skarżącego, a w tym zakresie pozostawały niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, co obligowało Organ do rozstrzygnięcia tych wątpliwości na korzyść skarżącego. Powyższe doprowadziło do przyjęcia, że odszkodowanie zostało wypłacone i wydania decyzji odmownej;
4. art. 8 § 1 k.p.a. i art. 138 § 2a k.p.a. poprzez odstąpienie od przyjętej poprzednio wykładni przepisów prawa materialnego, co doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji;
II. Naruszenie przepisów prawa materialnego:
1. art. 132 ust. 2 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że zawarte w tym przepisie odesłanie do Kodeksu cywilnego nadaje sprawie o waloryzację, ustalenie odsetek, a także wypłatę odszkodowania charakter cywilnoprawny, a w konsekwencji, że roszczenie o wypłatę odszkodowania wraz z odsetkami ulega przedawnieniu, podczas gdy są to roszczenia administracyjnoprawne, a stosowanie do nich odpowiednio przepisów Kodeksu cywilnego nie może podważać ich istoty;
2. art. 132 ust. 3 u.g.n. poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że waloryzacja odszkodowania nie wymaga wydania decyzji administracyjnej, podczas gdy ww. przepis uprawnia organy administracji publicznej do władczego rozstrzygnięcia o prawach strony, a domniemaną formą takiego rozstrzygania są decyzje administracyjne,
3. art. 132 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 132 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 233 u.g.n. poprzez pominięcie, że to Starosta [...] jest zobowiązany do wypłaty odszkodowania należnego skarżącemu, a w konsekwencji, iż to ten organ winien dokonać jego waloryzacji i ustalenia odsetek.
Mając powyższe na względzie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, oraz zobowiązanie Wojewody [...] do wydania, w terminie 2 miesięcy od dnia zwrotu akt niniejszej sprawy, decyzji, w której Wojewoda [...] uchyli decyzję Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2018 roku, a nadto:
a. dokona waloryzacji odszkodowania należnego [...] na mocy decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 1980 roku na dzień wydania decyzji,
b. ustali odsetki z tytułu opóźnienia w wypłacie odszkodowania należne skarżącemu na dzień wydania decyzji,
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi, organ wskazał, że są one bezzasadne i nie wskazują nowych okoliczności, które nie byłyby uwzględnione w prowadzonym postępowaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. wydane zostały z naruszeniem prawa.
Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu
I instancji odmawiającą waloryzacji i wypłaty odszkodowania w stosownej ww. wysokości oraz ustalenia odsetek z tytułu opóźnienia w wypłacie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Analiza treści uzasadnień obu decyzji wskazuje w sposób niebudzący wątpliwości, że organy nie rozstrzygnęły zasadniczej i determinującej rozpoznanie przedmiotowej sprawy okoliczności, która sprowadza się do odpowiedzi na pytania: czy i kiedy wypłacono odszkodowanie ustalone decyzją Naczelnika Miasta
i Gminy [...] z [...] kwietnia 1978 r.? Innymi słowy punktem wyjścia do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ustalenie czy odszkodowanie zostało wypłacone, bowiem jego waloryzacja i ewentualne odsetki za opóźnienie w wypłacie stanowią roszczenia pochodne i wywodzą się z faktu ustalenia i wypłacenia odszkodowania. Obowiązek waloryzacji odszkodowania ustalonego w decyzji wynika z art 132 ust 3 u.g.n., bowiem przepis ten nakazuje waloryzację odszkodowania na dzień jego zapłaty, zaś do jej wykonania zobowiązuje organ, osobę lub jednostkę organizacyjną zobowiązaną do wypłaty odszkodowania. Zatem, niewątpliwie koniecznym do ustalenia elementem stanu faktycznego sprawy jest czy i kiedy zostało wypłacone odszkodowanie ustalone w ww. decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...]. Organy obu instancji uchyliły się od odpowiedzi na to pytanie i tym samym nie rozstrzygnęły sprawy co do istoty. Na organach administracji spoczywa zgodnie z treścią art.7, 77 i 80 k.p.a. obowiązek stania na straży praworządności, podejmowania z urzędu lub na wniosek stron wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Materiał dowodowy ma zostać zebrany i rozpatrzony przez organ w sposób wyczerpujący, a dokonywana ocena ma dotyczyć całokształtu materiału dowodowego, po dokonaniu stwierdzenia czy dana okoliczność została udowodniona. Podkreślenia wymaga, że argumentacja organów oparta została na stwierdzeniu, że brak jest dowodów na okoliczność, że odszkodowanie nie zostało wypłacone, gdyż takich nie przedstawił skarżacy. Sąd podkreśla, że organ nie ma prawa przenieść ciężaru dowodu w tym zakresie na skarżącego, który twierdzi, że odszkodowanie nie zostało wypłacone. Zwraca przy tym uwagę, że zachowały się akta archiwalne sprawy zakończonej decyzją z [...] listopada 1979 r., tym niemniej brak w nich dowodu na wypłatę odszkodowania. Z akt administracyjnych wynika, że kwota odszkodowania nie została wpłacona do depozytu sądowego. Jednocześnie organy w ogóle nie wypowiedziały w sprawie waloryzacji i odsetek od opóźnienia wypłaty odszkodowania - czego również dotyczył wniosek skarżącego. Sąd w tak wskazanym zakresie nie może wyręczyć organu w poczynieniu stosownych ustaleń, jest bowiem powołany do badania zgodności z prawem wydawanych przez organ decyzji, na podstawie ustalonego przez organ stanu faktycznego i po zastosowaniu w prawidłowy sposób obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa.
W ocenie Sądu sprawa, której przedmiotem jest min. żądanie odsetek za opóźnienie w wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie jest sprawą administracyjną. Obowiązek zapłaty odszkodowania za wywłaszczaną nieruchomość w sprawie powstał w sprawie zakończonej decyzją z [...] listopada 1979 r., czyli na tle stosunku administracyjnego, to również obowiązek zapłaty odsetek od tego odszkodowania (po ustaleniu daty jego wypłaty) zachowuje administracyjny charakter. Podkreślić należy, ze odesłanie w art 132 ust.2 u.g.n. do przepisów Kodeksu cywilnego nie powoduje zmiany charakteru prawnego roszczenia, a jedynie pozwala ono na odpowiednie posługiwanie się regulacjami zawartymi w Kodeksie cywilnym na użytek rozpoznawanej sprawy administracynej. (por.wyrok NSA z 15 marca 2006 r sygn.akt I OSK 525/05, postanowienie NSA z 29 lutego 2012 r. sygn. akt I OSK 232/12, uchwała Sądu Najwyższego z 12 maja 1993 r. sygn.akt II CZP 50/93). Nie ulega już obecnie watpliwości, że waloryzacji z art 132 ust.3 u.g.n. winien dokonać starosta przez wydanie stosownej decyzji. (por.wyrok NSA z 12 kwietnia 2018 r. sygn.akt I OSK 2363/17)
Zdaniem Sądu jest oczywistym, że wywłaszczenie jest instytucją prawa administracyjnego swoiście regulującą kwestię odszkodowania, za szkodę wynikłą z władczej ingerencji państwa w sferę prawa własności. Mimo, że powstają w wyniku tej ingerencji skutki cywilnoprawne w sferze praw rzeczowych, to jednak odszkodowanie, jako konieczny element wywłaszczenia - zagwarantowany art. 21 ust. 2 Konstytucji oraz art. 128 i następnych u.g.n. znajduje podstawę w stosunku publicznoprawnym i ma charakter roszczenia publicznoprawnego. Jednocześnie sprawy powstałe na tle takiego odszkodowania, należy zakwalifikować do spraw administracyjnych. Realizacja roszczenia odszkodowawczego, a więc łącznie z trybem postępowania i oceną skutków prawnych następuje na podstawie przepisów materialnego prawa administracyjnego.
Potwierdzeniem takiej a nie innej oceny roszczenia o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość jest brzmienie art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm. - nieobowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji), według którego niewypłacone do dnia wejścia w życie ustawy części odszkodowania wypłaca się jednorazowo w warunkach tam określonych. Przepis ten nie wyłączał więc wypłaty odszkodowań ustalonych decyzjami wydanymi np. przed 10 lub 15 laty od daty wejścia w życie powołanej ustawy. Wprawdzie w powołanym przepisie mówi się o niewypłaconej "części odszkodowania", lecz nie powinno ulegać wątpliwości z punktu widzenie wszelkich reguł wykładni, że ma on zastosowanie również do sytuacji, gdy nie wypłacono żadnej kwoty odszkodowania. Skoro zatem rozpoznawana sprawa dotyczy stosunku administracyjnego, to nie mają do niego zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego, w tym i przepisy dotyczące przedawnienia. Zatem decyzja o wywłaszczeniu, niezależnie od daty jej wydania, będzie podlegała wykonaniu, w tym i rozstrzygnięcie o odszkodowaniu, chyba że zostało już wykonane i w związku z tym wygasło.
Raz jeszcze należy podkreślić aby jednak można było przystąpić do waloryzacji
i wypłaty odszkodowania, musi zostać ustalone w sposób niewątpliwy, że odszkodowanie nie zostało wypłacone byłym właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości, bądź kiedy wypłacone zostało. Gdyby wyjaśniło się, że kwota przyznana orzeczeniem wywłaszczeniowym została już wypłacona, bądź też złożona do depozytu sądowego oznaczałoby to, że roszczenie wygasło.
Mając na uwadze powyższe rozważania, organ administracyjny ponownie rozpoznając sprawę zobligowany będzie do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności do precyzyjnego ustalenia czy i kiedy doszło do wypłacenia odszkodowania, za jaki okres skarżący domaga się odsetek, gdyż usunięcie skutków opóźnienia czy zwłoki w zapłacie odszkodowania poprzez zapłatę odsetek może obejmować tylko okres po upływie terminu zastrzeżonego do wypłaty należności z tego tytułu, a w tym zakresie winna po uzupełnieniu o konieczne ustalenia, zostać wydana zgodna z przepisami prawa decyzja starosty. Odsetki należą się bowiem od dnia wymagalności długu czyli dnia następnego po dniu, w którym dłużnik miał wykonać zobowiązanie pieniężne i mogą być naliczane do dnia zapłaty zobowiązania (por. wyrok NSA z 12 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 475/16) . Wypłata odszkodowania ustalona w decyzji z [...] listopada 1979 r. powinna zostać na tej podstawie wypłacona i nie wymaga wydania kolejnej decyzji.
Mając na uwadze powyższe rozważania na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło