I SA/Wa 759/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Gabriela Nowak (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata E. K., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na zakup leków i opłacenie rachunków za gaz – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Przedmiotowa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 29 listopada 2011 r. J. S. złożył wniosek o pomoc finansową w wysokości [...] zł na zakup leków i [...] zł na opłacenie rachunku za gaz. Organ I instancji w oparciu o wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 14 grudnia 2011 r. i zebranej w sprawie dokumentacji ustalił, że skarżący ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności oraz prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Dochód skarżącego w październiku 2011 r. tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc stanowiła emerytura w wysokości [...] zł i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Podczas wywiadu skarżący oświadczył, że płaci alimenty w wysokości [...] zł dla syna J. S. Zatem łączny dochód skarżącego, po odliczeniu alimentów na rzecz syna, w miesiącu październiku 2011 r. wyniósł [...] zł. Organ w oparciu o oświadczenie J. S. ustalił, że zamieszkuje z nim dorosła córka J. S., która prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Córka studiuje zaocznie na Akademii [...]. Pobiera świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] zł z Wydziału Spraw Społecznych i Zdrowia [...]. Dwoje pozostałych dzieci zamieszkuje oddzielnie. Dorosły syn M. S. zamieszkuje przy ulicy [...], młodszy J. zamieszkuje razem z matką na [...]. Organ wskazał, ze skarżący zamieszkuje w [...]-pokojowym mieszkaniu spółdzielczym, bez tytułu prawnego do zajmowanego lokalu. Sprawa o spłatę zadłużenia czynszowego i eksmisję jest w toku postępowania. Organ ustalił, ze zadłużenie czynszowe skarżącego wraz z odsetkami i kosztami sądowymi wynosi około [...] zł. Czynsz naliczony przez SM "[...]" wynosi [...] zł, który skarżący opłaca w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ podkreślił, ze skarżący jest właścicielem działki, nieruchomości i budynków gospodarczych w M. przy ulicy [...]. Wartość tego majątku została określona na kwotę [...] zł. Organ I instancji odmawiając przyznania zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na zakup leków i opłacenie rachunków za gaz w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] wskazał, ze na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2009 r. (Dz. U. z 2000 r. Nr 175, poz. 1362) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego na kwotę 477 zł. Posiadany przez skarżącego dochód tj. [...] zł przekracza [...] obowiązujące kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy. Zatem skarżący nie kwalifikuje się do korzystania z pomocy finansowej Ośrodka. Organ zwrócił uwagę, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, pomimo przekroczenia kryterium dochodowego może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi lub zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Jednakże zdaniem organu w przypadku skarżącego szczególnie uzasadniony przypadek nie występuje. Skarżący dysponuje własną emeryturą, zasiłkiem pielęgnacyjnym i majątkiem w M., a zatem nie można uznać, że w przypadku skarżącego zaistniała wyjątkowa okoliczność pozwalająca przyznać mu pomoc w formie zasiłku celowego specjalnego. W ocenie Ośrodka sytuacja materialna skarżącego jest dobra, a jeżeli nie spełnia jego oczekiwań powinien postarać się zmienić ją we własnym zakresie wykorzystując własne zasoby majątkowe. Organ zwrócił uwagę, ze skarżący jest właścicielem działki, nieruchomości i budynków gospodarczych w M. przy ulicy [...], o wartości [...] zł. Nieruchomość jest co prawda przedmiotem sporu sądowego, niemniej w interesie skarżącego byłoby spór ten zakończyć, by móc korzystać z majątku spadkowego i starać się o poprawę swojej sytuacji życiowej Przyznana skarżącemu nieruchomość mogłaby zaspokoić jego potrzeby mieszkaniowe bez konieczności opłacania czynszu i innych opłat związanych z eksploatacją mieszkania przy ul. [...]. Skarżący mógłby w znacznym stopniu poprawić swoją sytuację finansową poprzez sprzedaż lub wynajem działki i nieruchomości. J. S. nie godzi się na jakiekolwiek konstruktywne rozwiązania i koncentruje swoje działania na prowadzeniu dalszych postępowań sądowych. Nie życzy sobie pomocy w sprawach mieszkaniowych, rodzinnych czy zdrowotnych, jedynie domaga się pomocy finansowej, którą traktuje jako dodatkowe źródło utrzymania. Zdaniem organu skarżący może domagać się od córki J. S., która zamieszkuje z nim w mieszkaniu pomocy w zapłaceniu rachunków za gaz czy prąd, co pozwoliłoby przeznaczyć zaoszczędzone środki finansowe na zaspokojenie pozostałych potrzeb np. zakup leków. Organ wskazał, ze Ośrodek musi tak dzielić posiadane środki finansowe, by z niezbędnej pomocy mogła skorzystać jak największa liczba osób ubiegających się o wsparcie. Ośrodek zobowiązany jest uwzględnić potrzeby wszystkich mieszkańców znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. W pierwszej kolejności muszą zostać wsparte osoby i rodziny których dochody są poniżej kryterium dochodowego. Sytuacja finansowa skarżącego jest relatywnie lepsza niż innych osób ubiegających się o pomoc. W listopadzie 2011 r. OPS objął pomocą w formie zasiłku celowego [...] osoby, średnia wysokość zasiłku wyniosła [...] zł. J. S. złożył odwołanie od decyzji Prezydenta W. nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na zakup leków i opłacenie rachunków za gaz, do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. W uzasadnieniu odwołania skarżący wskazuje na swoją trudną sytuację życiową i materialną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podkreślił, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Na jego dochód składa się emerytura w wysokości [...] zł i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Dochód wnioskodawcy przekracza kryterium dochodowe wynoszące 477 zł, uprawniające do uzyskania pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie przemawia również za potrzebą przyznania skarżącemu zasiłku celowego specjalnego, o którym mowa w art. 41 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium, organ I instancji rozważył potrzeby wnioskodawcy i możliwości organu pomocy społecznej i zasadnie odmówił przyznania zasiłku na cel wskazany we wniosku. Kolegium wskazało ponadto, że decyzja w sprawie zasiłku celowego specjalnego ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ pomocy nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony w całości. O przyznaniu i wysokości przyznanego zasiłku decyduje każdorazowo organ, zależnie od możliwości, jakie posiada oraz potrzeb pozostałych podopiecznych. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. S. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał na swoją ciężką sytuację finansową i osobistą oraz krytyczną sytuację zdrowotną. Wskazał, że nie stać go na wykupienie leków. Ponadto podkreślił, że co miesiąc uiszcza opłaty za czynsz w wysokości [...] zł, gaz [...] zł, energię elektryczną [...] zł, telefon komórkowy [...] zł, egzekucję komorniczą [...] zł, wydatki na leki od [...] zł do [...] zł. Zdaniem skarżącego brak pomocy ze strony OPS jest wynikiem złej woli jej pracowników. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Dokonując takiej kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa. Zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jedną z form pomocy potrzebującym jest zasiłek celowy. Z treści art. 39 ustawy o pomocy społecznej wynika, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie zasiłku celowego jest jednak uzależnione od wysokości dochodu osiąganego przez osobę zainteresowaną. W przedmiotowej sprawie, organ bezspornie ustalił, że J. S. przekroczył kryterium dochodowe, które wynosi dla osoby samotnie gospodarującej 477 zł. Z wyżej wymienionych względów organ nie był uprawniony do wydania decyzji na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, gdyż skarżący przekracza kryterium dochodowe wskazane w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy. W tym stanie rzeczy organy obu instancji zasadnie rozpoznały wniosek skarżącego w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W myśl tego przepisu w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególnie uzasadnione przypadki" jest pojęciem nieostrym, którego stosowanie ma charakter oceny. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że chodzi tu o zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczających poza możliwości przewidzenia i przeciwdziałania. Wykładnia językowa tego przepisu oraz ratio legis specjalnego zasiłku celowego wskazują, że ma ono charakter wyjątkowy, gdyż o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód wnioskodawcy, a sytuacja życiowa w której się znalazł (por. wyrok NSA z dnia 18.11.2010 r. sygn. akt I OSK 965/10 – cbois.nsa.gov.pl) Z konstrukcji art. 41 ustawy o pomocy społecznej wynika również, że decyzja podejmowana przez organ administracji na podstawie tego przepisu zależy od uznania administracyjnego. Organ nie ma obowiązku automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia, a zwłaszcza w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Kontrolując decyzję uznaniową Sąd ustala, czy dopuszczalne było jej wydanie, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania oraz, czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze w ocenie Sądu argumentacja organów uzasadniająca odmowę przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na zakup leków oraz opłacenie rachunków za gaz w wysokości [....] zł jest słuszna. Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego wskazać należy za "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 ustawy o pomocy społecznej nie są z pewnością uznawanie przez wnioskodawcę niskich dochodów, zajęcie wierzytelności z tytułu potrąceń komorniczych, ponoszenie opłat za energię elektryczną, czynsz, telefon komórkowy, czy też konieczność wykupienie przez skarżącego leków. Ponadto prawidłowe jest stanowisko organów, że oceniając zasadności wniosku o pomoc, nie mogą pomijać okoliczności, że skarżący posiada majątek o znacznej wartości, tj. nieruchomość w M. o wartości [...] zł. Ma zatem możliwość zadbania o poprawę własnej sytuacji finansowej, choćby poprzez sięgnięcie do odziedziczonego majątku. Zdaniem Sądu już chociażby z tego powodu nie sposób przyjąć, że w niniejszej sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" wskazany w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Na uwagę zasługiwał również fakt, że skarżący zamieszkuje z pełnoletnią córką, która winna była jako współnajemca partycypować w kosztach utrzymania mieszkania, które zajmuje wspólnie z ojcem. Podkreślić zaś należy, że wbrew stanowisku skarżącego celem pomocy społecznej nie jest zapewnianie świadczeniobiorcy stałego wsparcia finansowego i w wysokości przez niego oczekiwanej, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Sytuacja bytowa skarżącego musi bowiem podlegać również zestawieniu z możliwościami budżetowymi organu przyznającego przedmiotowy zasiłek. Pamiętać należy, że nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane. Wynika to chociażby, z faktu wzrastającej liczba osób oczekujących wsparcia materialnego, co powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna, a w szczególności tym, którzy nie posiadają jakichkolwiek dochodów, bądź dochody te są na poziomie nieprzekraczającym ustawowego kryterium. Organy wskazały, że w listopadzie 2011 r. OPS objął pomocą w formie zasiłku celowego [...] osoby, średnia wysokość zasiłku wynosiła [...] zł. Wobec tego organ nie może koncentrować się na zaspokojeniu wszystkich zgłoszonych przez skarżącego potrzeb, z pokrzywdzeniem innych osób potrzebujących koniecznego wsparcia finansowego. Wszystkie istotne okoliczności faktyczne obejmujące m. in. kwestie dochodu skarżącego, jego sytuacji majątkowej i osobistej zostały zbadane w sposób pozwalający na jej rozpoznanie i rozstrzygnięcie. Podsumowując powyższe rozważanie, należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie nie można postawić organom orzekającym zarzutu naruszenia prawa przy wydawaniu rozstrzygnięcia, co uzasadniałoby uchylenie zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 wyżej powołanej ustawy