I SA/Wa 762/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie WSA Dariusz Pirogowicz WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., odmawiającą E. Z. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) stwierdziło, że organ I instancji wydal zaskarżoną decyzję zgodnie z dyspozycją art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.) – dalej: u.p.o.u.a. Przepis ten określa, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. Pojęcie osoby uprawnionej zdefiniowane jest w art. 2 pkt 11 u.p.o.u.a. i oznacza osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Zgodnie z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego złożonym w dniu [...] listopada 2014 r. w GOPS w [...], E. Z. jest osobą w wieku 27 lat, nie uczącą się i nie posiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. SKO w C. wyjaśniło, że w świetle wyroku NSA z dnia 9 grudnia 2010 r., I OSK 1161/10, osobą uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego "jest wyłącznie osoba (dziecko małoletnie bądź pełnoletnie), która nie jest ekonomicznie samodzielna ze względu na wiek bądź kontynuowanie nauki, bądź ze względu na znaczny stopień niepełnosprawności, dla której dłużnikiem alimentacyjnym jest rodzic." W odwołaniu powołano się na art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który ustanawia zasadę pomocy rodzinom, a w szczególności rodzinom niepełnym i wielodzietnym. W odniesieniu do tego SKO zwróciło uwagę, że przepisy Konstytucji RP są określone jako źródło gwarancji, a nie praw i ich rolę należy odczytywać jako rolę wzorca konstytucyjnego, który materializuje się w uchwalonych ustawach. Podstawą wydania decyzji dotyczącej świadczenia alimentacyjnego są przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. i w oparciu o te przepisy zarówno organ pierwszej instancji, jak i SKO w C. rozpatrywało sprawę. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] marca 2015 r. wniosła E. Z.. Żądając uchylenia decyzji obydwu instancji, jako bezprawnych, podniosła między innymi, że jej sprawa dotyczy alimentacji pomiędzy byłymi małżonkami, zatem art. 9 ustawy z 2007 r., na który powołuje się SKO, nie może być zastosowany. Sąd Okręgowy w [...] w wyroku rozwodowym zasądził alimenty zarówno na dwoje dzieci skarżącej jak i dla niej samej. Powołując się na art. 71 Konstytucji stwierdza, że ten właśnie przepis gwarantuje jej pomoc ze strony państwa, ale został on niewłaściwie odczytany przez SKO. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W ocenie sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. E. Z. (skarżąca) wnioskowała o przyznanie jej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (w dniu orzekania przez organy – Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm., obecnie – Dz. U. z 2015 r., poz. 859 ze zm.). Żądanie swoje oparła na tym, że Sąd Okręgowy w [...] w wyroku z dnia [...] stycznia 2014 r., [...], orzekając o rozwodzie, w pkt 5 zasądził również od byłego męża skarżącej na jej rzecz alimenty w kwocie 250 zł miesięcznie, a egzekucja tych alimentów okazała się bezskuteczna. Okoliczności, na które powołuje się skarżąca (osoba w wieku 27 lat, sprawna fizycznie), nie uprawniają jej do pomocy ze strony państwa, kierowanej do osób uprawnionych do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, w przypadku bezskuteczności egzekucji. Celem ustawodawcy było bowiem zapewnienie przez państwo środków utrzymania przede wszystkim dzieciom (do 18 roku życia, a w przypadku nauki do 25 roku życia), które w trybie egzekucji nie mogą uzyskać świadczeń alimentacyjnych ciążących na rodzicach. W takich warunkach osoba dorosła może uzyskać świadczenie z funduszu alimentacyjnego tylko wówczas, gdy jest niepełnosprawna w stopniu znacznym, a alimenty, których nie może wyegzekwować, zostały zasądzone od rodzica. Przesądza o tym art. 9 ust. 1 i art. 2 pkt 11 u.p.o.u.a. Pierwszy z nich stanowi, że "Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. Osobą uprawnioną jest zaś osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 11 u.p.o.u.a.). Skarżąca stoi natomiast na stanowisku, że każdy kto uzyskał orzeczenie sądu o należnych mu alimentach, nie może wyegzekwować zasądzonych kwot i doświadcza trudnej sytuacji materialnej, jest osobą uprawnioną do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jest to pogląd z gruntu nietrafny. Fundusz alimentacyjny pełni bowiem rolę subsydiarną wobec świadczeń należnych w oparciu o normy prawa rodzinnego i służyć ma faktycznej realizacji uprawnień dziecka do świadczeń alimentacyjnych od osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny ustalony w tytule wykonawczym. Nie jest też prawdą, że uprawnienie skarżącej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynika wprost z art. 71 ust. 1 Konstytucji. Przepis ten stanowi, że "Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych." Pamiętać jednak należy, że zgodnie z art. 81 Konstytucji "Praw określonych w art. 65 ust. 4 i 5, art. 66, art. 69, art. 71 i art. 74-76 można dochodzić w granicach określonych w ustawie." Przepis art. 71 Konstytucji nie może być więc bezpośrednim źródłem uprawnień, ale stanowi wzorzec dla pożądanej, z punktu widzenia ustrojodawcy, aksjologii systemu funkcjonowania państwa. Zatem uwzględnienia dobra rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, w tym niepełnej, można dochodzić tylko w granicach określonych w ustawie. Jeśli zaś chodzi o podnoszony przez skarżącą w piśmie procesowym z dnia 29 lipca 2015 r. zarzut naruszenia konstytucyjnej zasady równości (art. 32 Konstytucji) zauważyć należy, że – najogólniej rzecz biorąc – co do zasady zakazane jest nierówne traktowanie podmiotów podobnych, co jednak nie wyklucza odmiennego traktowania podmiotów, które podobne nie są, ze względu na daną cechę istotną. W tym przypadku cechą istotną (relewantną) jest obiektywny brak ekonomicznej samodzielności podmiotów (dzieci lub osób niepełnosprawnych) uprawnionych do alimentów od rodziców. Pomoc państwa w postaci świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest więc kierowana do tych, którzy z braku możliwości samodzielnego utrzymania byliby pozbawieni środków do życia, czemu z zasady mają służyć dla dzieci i osób niepełnosprawnych alimenty. Inna jest natomiast sytuacja osób dorosłych i pełnosprawnych, takich jak skarżąca, które same mogą zadbać o samodzielność ekonomiczną. W przypadku takich podmiotów pomoc państwa nie jest nieodzowna w sytuacji, gdy nie mogą wyegzekwować alimentów, potwierdzonych w tytule wykonawczym. Obiektywny brak barier w usamodzielnieniu się takich osób nie uzasadnia zastępczej pomocy państwa przy alimentacji. W przypadku zaś przejściowych problemów z usamodzielnieniem, powodowanych indywidualnymi sytuacjami, system polityki społecznej państwa przewiduje szereg instytucji mających na celu pomoc w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych. Są to m.in. zasiłki (stałe, okresowe, celowe) przewidziane w ustawie o pomocy społecznej, dodatki mieszkaniowe, których zasady i tryb przyznawania reguluje ustawa o dodatkach mieszkaniowych oraz inne tego typu świadczenia. Zauważyć też na marginesie trzeba, że dzieci skarżącej, jako spełniające kryteria do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenia takie otrzymały. Mając więc na uwadze, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 p.p.s.a sąd orzekł o oddaleniu skargi. O przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącej ustanowionemu w ramach prawa pomocy orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a.