I SA/Wa 764/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant referent-stażysta Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2012 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego. 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata L. B. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] po rozpoznaniu w dniu [...] marca 2012 r. odwołania złożonego przez M. M. od decyzji z dnia [...] lutego 2012 r. [...] wydaną przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta S. kierownika Działu Świadczeń Pomocy Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S., które odmówiono przyznania zasiłku okresowego utrzymało powyższą decyzje w mocy. W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny: M. M. w dniu [...] stycznia 2012 r. złożyła wniosek o udzielenie pomocy socjalnej, tj. przydział opału oraz zasiłku okresowego. W uzasadnieniu podniosła, że jej znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, ponieważ jej wynagrodzenie jest obciążone zajęciem komorniczym w związku z tym na życie pozostaje tylko [...],-zł i z tej kwoty musi jeszcze zakupić bilet miesięczny, ponieważ dojeżdża do W., do pracy. Wskazała, że sama wychowuje syna w wieku szkolnym, który choruje na alergię, i w związku z tym ma także duże wydatki związane z zakupem leków. Zamieszkuje, jak wskazała "...kątem u kogoś i musi dokładać się do rachunków ". W dniu 19 stycznia 2012 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy, w wyniku którego ustalił, że M. M. prowadzi wspólne gospodarstwo rodzinne razem z 9-letnim synem, M. uczniem II klasy szkoły podstawowej. Zatrudniona jest w [...] w W. jako [...] z wynagrodzeniem miesięcznym [...] zł netto. Oprócz pensji otrzymuje alimenty na syna w kwocie [...],-zł miesięcznie. Łączny miesięczny dochód netto wynosi [...] zł. Opłaty za lokal reguluje właściciel mieszkania. Pensja wnioskodawczyni obciążona jest egzekucją komorniczą z tytułu niespłaconych wcześniej kredytów. Podczas wywiadu M. M. okazała dokumenty wskazujące na obciążenie kwotą w wysokości [...] zł stanowiącą należność główną. Do tego dochodzą jeszcze odsetki i koszty komornicze. Ponadto okazała wezwanie do zapłaty z firmy K. S.A. kwoty [...] zł na rzecz K. [...] z tytułu kilkakrotnych przejazdów bez biletów. W związku z powyższymi ustaleniami pracownik socjalny ocenił, że nawet przy uwzględnieniu zajęcia komorniczego w wysokości 50% pensji, dochód wnioskodawczyni wynosi [...] zł i nadal przekracza kryteria określone w ustawie. Stałe miesięczne wydatki wynoszą [...] zł. Właścicielem mieszkania, w którym przebywa wnioskodawczyni jest jej babcia, Z. F., która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Prezydent Miasta S. odmówił przyznania M. M. pomocy w formie zasiłku okresowego, z powodu przekroczenia kryterium dochodowego wynoszącego 702 zł dla 2 osobowej rodziny. Od powyższej decyzji, M. M. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. odwołanie podnosząc, że jej sytuacja finansowa i materialna jest trudna. Jest matką samotnie wychowującą dziecko, alimenty od męża otrzymuje nieregularnie, komornik zajął jej wynagrodzenie i jej pensja jest niewielka. Dodatkowej pracy nie może podjąć, bowiem mieszka w S. a pracuje w W., co uniemożliwia pracę na dwa etaty. Organ rozpatrując odwołanie podniósł, że: Przesłanką uprawniającą do przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej jest spełnienie przez ubiegającą się osobę kryteriów dochodowych, określonych w art.8 ust.l ustawy o pomocy społecznej przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z przyczyn wymienionych w art.7 pkt 2-15, tj. sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo- wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. zweryfikowano kryteria dochodowe oraz kwoty świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 127 poz. 1055), które pozostały na niezmienionym poziomie w stosunku do zapisów wynikających z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodów oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, i stanowiących, iż pomoc społeczna przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza 477 zł. natomiast na osobę w rodzinie - 351 zł. Zasiłku okresowego dotyczy też art. 38 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z którego wynika, że zasiłek okresowy przysługuje osobie samotnie gospodarującej i rodzinie, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kwoty 477zł; 2) osobie w rodzinie, której dochód jest niższy od kwoty 351 zł; 3) rodzinie, której dochód w przeliczeniu na osoby w rodzinie nie przekracza kwoty 351 zł, w ust. 5 stanowiąc, że okres, na jaki przyznawany jest zasiłek okresowy ustalany jest na podstawie okoliczności spraw}'. Wynika z tego zdaniem organu, że istotą zasiłku okresowego jest zależność od stanu, w którym znajduje się osoba czy rodzina starająca się o zasiłek, przy czym zakłada się, że ma on pewien czasowy charakter. Czasowość zasiłku okresowego powoduje w świetle ogólnych celów pomocy społecznej, że stanie się on dla osoby pobierającej go jednym ze środków wykorzystywanych do zmiany sytuacji życiowej. Powołanie się przez odwołującą na trudności finansowe nie stanowi zdaniem organu samo w sobie dowodu na potrzebę korzystania z pomocy społecznej, w tym przypadku zasiłku okresowego, gdyż badając w konkretnym przypadku spełnienie przesłanek możności przyznania pomocy społecznej należy mieć na uwadze całokształt zdarzeń, które wiążą się z postawą ubiegającego się o pomoc oraz jego dochody. Z akt sprawy wynika, że M. M. zamieszkuje z synem i babcią w jej mieszkaniu, ale prowadzi odrębne gospodarstwo domowe wspólnie z synem. Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że nie ponosi ona kosztów utrzymania mieszkania; ostatnio zapłaciła jedynie rachunek za energię elektryczną w wysokości [...],-zł. Miesięczny dochód na osobę w rodzinie M. M. wynosi [...] zł, natomiast kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, zgodnie z przywołanym wyżej przepisem, wynosi 351,-zł. Z powołanych przepisów wynika też, że zasiłek okresowy nie jest świadczeniem uznaniowym. W przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 38 ust. 1 zasiłek okresowy "przysługuje" wnioskodawcy, a więc powinien być przyznany. Do oceny organu pozostawiono tylko ustalenie wysokości przyznanego świadczenia jednak w ściśle określonych granicach oraz terminu, na jaki to świadczenie ma być przyznane. Z akt sprawy wynika, że dochód odwołującej znacznie przekracza ustawowe kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, co przesądza o niemożności udzielenia pomocy społecznej na zasadach ogólnych. Należy także zauważyć, że odwołująca nie wykazała zaistnienia szczególnych okoliczności, ani na etapie rozpatrywania sprawy przez organ pierwszej instancji ani na etapie odwoławczym, pozwalających na przyznanie pomocy społecznej w formie specjalnej zwrotnej albo bezzwrotnej. Na pewno nie można uznać zdaniem organu za szczególną okoliczność zaciągnięcie przez odwołującą się kredytów, których nie spłacała. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. zauważa, że art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zawiera zasadę subsydiarności, stanowiąc, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie same pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela w trudnej życiowo sytuacji z obowiązku samodzielnego utrzymywania się, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański: Komentarz do ustawy o pomocy społecznej wraz ze zbiorem przepisów wykonawczych, Kutno 2006, s. 10). Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] marca 2012 r. M. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, że nie zgadza się z jej treścią przytaczając te same argumenty co w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2012r., poz. 271.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W ocenie Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnieni. Na wstępie podkreślić należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009, Nr 175, poz. 1362 zc zm.). Jednym ze świadczeń z pomocy społecznej, stosownie do treści art. 36 pkt 1 lit. b tej ustawy, jest zasiłek okresowy, który zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy, przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodzinie, której, dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. W myśl art. 38 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku aktualnie nie może być wyższa niż 477 zł miesięcznie, natomiast na osobę w rodzinie 351 zł. Zgodnie z art. 38 ust. 3 pkt 1 tej ustawy, kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z art. 38 ust. 2 nie może być niższa niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Jednocześnie kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 ustawy). Stosownie natomiast do treści art. 38 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy. Z powołanych wyżej przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wynika zatem, że warunkiem przyznania zasiłku okresowego jest spełnienie przez wnioskodawcę kryterium dochodowego, a ponadto wystąpienie szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie przedmiotowego świadczenia. W powołanym przepisie art. 38 ustawy określona została jednocześnie minimalna i maksymalna wysokość zasiłku okresowego, co oznacza, że organ przyznający ten zasiłek, ustalając jego wysokość (a także okres na jaki jest on przyznawany) działa w ramach uznania administracyjnego. Nie znaczy to jednak, że organ administracji publicznej może podejmować decyzję w powyższym zakresie w sposób całkowicie dowolny, związany jest on bowiem przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa (ustanawiającymi dla organów administracji publicznej obowiązek zebrania i rozpatrzenia w wyczerpujący sposób całego materiału dowodowego oraz właściwej jego oceny) oraz przepisami ustawy o pomocy społecznej. Jednak należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli osdpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji słusznie zdaniem Sądu uznały, że M. M. nie spełnia przesłanek art. 38 ustawy o pomocy społecznej i odmówiły przyznania żądanego świadczenia. Stan faktyczny w sprawie nie jest sporny, a dochód rodziny liczony zgodnie z arty. 8 ustawy o pomocy społecznej wynosi [...] zł i znacznie przekracza kryteria umożliwiające przyznanie zasiłku okresowego (702 zł).Trudna sytuacja faktyczna skarżącej powstała na skutek podejmowanych przez nią decyzji (zaciągnięcia kredytu, jazda bez biletu, czy grzywna) i dlatego organ słusznie uznał, że nie jest to także szczególnie uzasadniony przypadek umożliwiający przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Należy podkreślić, że na organie przy podziale środków finansowych ciąży obowiązek takiego ich rozdysponowania, aby można było zaspokoić niezbędne potrzeby jak największej liczby osób będących pod opieką ośrodka i spełniających kryteria do otrzymania pomocy w formie zasiłków, w tym zasiłku okresowego. Z materiału dokumentacyjnego znajdującego się w aktach przedmiotowej sprawy bezspornie wynika, że organy obu instancji w sposób prawidłowy i zgodny z prawem odmówiły przyznania skarżącej żądanego zasiłku okresowego. Organy nie naruszyły także zasad postępowania administracyjnego oraz oraz w sposób wyczerpujący uzasadniły motywy podjętych rozstrzygnięć. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Z 2012 r., poz. 270) orzekł jak w sentencji.