I SA/Wa 764/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], decyzją z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J.S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] odmawiającą przyznania zasiłku celowego specjalnego. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało, że Prezydent W., po rozpoznaniu wniosku J.S. z dnia 2 stycznia 2013 r., decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. odmówił przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego w wysokości [...] zł - przeznaczonego na zakup leków. Organ pierwszej instancji podkreślił, że w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż J.S. prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, zadłużenie czynszowe mieszkania wraz z odsetkami i kosztami sądowymi wynosi ok. [...] tys. zł. J.S. jest współwłaścicielem nieruchomości w M. o wartości [...] zł, nie akceptuje rozstrzygnięć sądowych w tej sprawie, skupia się na walce z siostrą i instytucjami, nie współpracuje w pracy socjalnej. Ponadto organ pierwszej instancji wskazał, że J.S. otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł oraz płaci alimenty na syna J. w wysokości [...] zł. Miesięczny dochód wnioskodawcy wynosi [...] zł i przewyższa kryterium dochodowe wskazane ustawą o pomocy społecznej, a ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego nie przysługuje mu pomoc w formie zasiłku celowego. Odwołanie od powyższej decyzji złożył J.S. podnosząc, że organ pierwszej instancji nie uwzględnił jego złej sytuacji zdrowotnej i życiowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy przytoczył treść przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) zwanej dalej "ustawą", określających zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w tym art. 8, art. 39 i art. 41 oraz stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne podkreślając, że zasiłki przyznawane na podstawie art. 39 ustawy dotyczą osób, które spełniają kryterium dochodowe. Zgodnie zaś z art. 41 ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowego może być przyznany 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Organ odwoławczy podtrzymał ocenę organu pierwszej instancji, że w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie wnioskowanego świadczenia. J. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego dochód wynosi [...] zł. Dochód ten przekracza znacznie kryterium dochodowe 542 zł, uprawniające do uzyskania pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy. Ponadto Kolegium zaznaczyło, że w badanym okresie J.S. nie poniósł straty w wyniku zdarzenia losowego, klęski żywiołowej lub ekologicznej, a zatem nie wystąpiły w sprawie okoliczności, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy, które by uzasadniały przyznanie stronie zasiłku celowego niezależnie od wielkości uzyskanego w rodzinie dochodu. Kolegium zwróciło uwagę również, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, które uzasadniały przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy. Zdaniem Kolegium, skoro w niniejszej sprawie, nie wystąpił żaden szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy to stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji odmawiające pomocy społecznej nie narusza prawa i mieści się w granicach uznania administracyjnego. Dalej Kolegium podniosło, że pomoc społeczna ma udzielać wsparcia, a nie spełniać wszystkie żądania podopiecznych. Organ odwoławczy przytoczył wyrok NSA z dnia 19 lipca 2007 r., OSK 1464/06, w którym wskazał, że: 1) z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwością pomocy społecznej; 2) uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłoszonych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości; 3) działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza zatem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Kolegium przytoczyło również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 listopada 2001 r. sygn. akt SK 15/01 (OTK 8/01, poz. 252) w którym wskazał, że cechą wyróżniającą pomoc społeczną, w porównaniu do innych systemów świadczeniowych, jest brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J.S. zarzucając, że wydane w sprawie decyzje są wadliwe i nie uwzględniają jego sytuacji życiowej, finansowej i zdrowotnej, która jest krytyczna. Skarżący zaznaczył, że ma [...] lat, jest inwalidą I grupy i jest bardzo schorowany, po licznych operacjach. W tej sytuacji powinien mu być przyznany zasiłek na zakup leków. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Poinformowany o wniosku organu dotyczącego trybu rozpoznania skargi, J.S. nie wniósł w tym przedmiocie sprzeciwu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "Ppsa" zgodnie z którym Sąd rozpoznaje sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym jeżeli jedna ze stron złoży taki wniosek, a pozostałe strony nie wniosą sprzeciwu w terminie 14 dni. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W myśl natomiast art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc finansową, dochód skarżącego, wyliczony zgodnie z art. 8 ustawy, wyniósł zaś [...] zł. Nie ulega zatem wątpliwości, że wskazany dochód przekracza wysokość kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, tj. 542 zł. Organy administracji publicznej rozpoznające niniejszą sprawę prawidłowo zatem uznały, że w związku z przekroczeniem przez skarżącego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, brak jest podstaw do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy. W ocenie Sądu, słusznie też stwierdzono, że w przypadku skarżącego nie zostały również spełnione przesłanki do przyznania zasiłku na podstawie art. 41 ustawy. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Zauważyć trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż powołany przepis wymaga dla przyznania specjalnego zasiłku celowego wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Chodzi więc o zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, których nie sposób przewidzieć, ani im zapobiec przy dołożeniu nawet najwyższej staranności, a które są najczęściej wynikiem szeregu niefortunnych wypadków. Muszą one mieć charakter wyjątkowy. Przesłanką warunkującą przyznanie pomocy w trybie art. 41 jest znajdowanie się w szczególnej sytuacji życiowej, nie zaś dochód wnioskodawcy. Z konstrukcji powołanego art. 41 wynika również, że decyzja podejmowana przez organ administracji publicznej na podstawie tego przepisu zależy od uznania administracyjnego. Oznacza to, co już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że organ nie ma obowiązku automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia, a zwłaszcza w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej, regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Zdaniem Sądu organy pomocy społecznej prawidłowo uznały, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu w art. 41 ustawy i brak było podstaw do przyznania wnioskodawcy świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego w wysokości [...] zł na zakup leków. Wskazać należy, że ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, iż skarżący ma przyznany stały, miesięczny dochód w postaci emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego, który w grudniu 2012 r. wyniósł [...] zł. Posiada on ponadto majątek w M. (udział we współwłasności nieruchomości), którego wartość określona została na kwotę [...] zł. Córka skarżącego, prowadząca osobne gospodarstwo, z tytułu opieki nad nim pobiera zaś świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] zł i zgodnie z oświadczeniem J.S. zawartym w odwołaniu partycypuje w opłatach za mieszkanie w wysokości [...] zł. Zgodzić się zatem trzeba z organami orzekającymi w sprawie, że w świetle przedstawionych okoliczności, sytuacja wnioskodawcy związana z jego stanem zdrowia i prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi z emerytury i udziału we współwłasności nieruchomości trwa już od dłuższego czasu przed datą złożenia wniosku o pomoc finansową z dnia 1 stycznia 2013 r. (zawiadomienie ZUS z dnia [...] lipca 2012 r., pismo ZUS z dnia [...] czerwca 2012 r., protokół wydania nieruchomości z dnia [...] czerwca 2012 r., informacja o stanie zaległości w sprawie egzekucyjnej z dnia [...] maja 2012 r., zaświadczenie lekarskie z dnia [...] lipca 2012 r.). Sytuacja osobista (majątkowa, zdrowotna) skarżącego nie była zatem sytuacją nową, nieprzewidzianą, ale sytuacją stanowiącą zwykłą codzienność skarżącego. Nie była to więc sytuacja wyjątkowa i szczególna, a więc uzasadniająca przyznanie zasiłku celowego specjalnego, nawet jeżeli dotyczy to zakupu lekarstw. Zgodzić się ponadto trzeba z organami orzekającymi, że posiadając majątek o znacznej wartości (nieruchomość w M.) skarżący miał przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego możliwość zadbania o poprawę swojej sytuacji finansowej. Podkreślić należy, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Zasiłek celowy nie może być podstawowym źródłem utrzymania i służyć zaspokojeniu każdej potrzeby życiowej, zwłaszcza w sytuacji, gdy – tak jak w niniejszej sprawie - wnioskodawca przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy. Jak wskazały organy administracji publicznej OPS dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi i w pierwszej kolejności musi udzielić wsparcia osobom i rodzinom, których dochody są poniżej kryterium dochodowego. Nie może bowiem dochodzić do takich sytuacji, że osoby spełniające kryterium dochodowe spotkają się z odmową przyznania świadczenia z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które kryterium to przekraczają. Podsumowując stwierdzić należy, że organy obydwu instancji wszechstronnie i zgodnie z przepisami prawa przeprowadziły postępowanie (w tym wywiad) i wydały trafne rozstrzygnięcie, nie naruszając przepisów prawa materialnego i procesowego. Ponadto zdaniem Sądu, organy prawidłowo uznały, że w niniejszej sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, uprawniający skarżącego do otrzymania świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego i nie można zarzucić, że odmawiając wnioskowanego świadczenia, organy pomocy społecznej naruszyły granice uznania administracyjnego. Wniesiona skarga jest więc bezzasadna i brak jest podstaw do jej uwzględnienia. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151, art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 Ppsa orzekł, jak w sentencji.