I SA/Wa 767/08

Referendarz Sądowy Dariusz Pirogowicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej U. z dnia [...] marca 2008 r. w przedmiocie nieprzyznania stypendium za wyniki w nauce postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. J. B. wnioskiem z dnia 17 kwietnia 2008 r. (zawartym w złożonej w tej dacie skardze) uzupełnionym wnioskiem z dnia 9 czerwca 2008 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze swojej skargi na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej U. z dnia [...] marca 2008 r. (bez numeru), w przedmiocie nieprzyznania mu stypendium za wyniki w nauce. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że jest niepracującym studentem studiów dziennych i nie ma dochodu z żadnego tytułu. Posiadane mieszkania służą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych w ramach rodziny (w jednym mieszka skarżący, a w drugim brat). Skarżący podniósł, iż ma nadzieję, że nie jest konieczne sprzedawanie mieszkania, aby pozyskać środki finansowe na pokrycie kosztów związanych z procesem o stypendium naukowe, które należy mu się z urzędu. Wyjaśnił ponadto, iż posiadane mieszkanie spółdzielcze (o pow. [...] m2) zostało mu przekazane aktem darowizny przez rodziców, a w przypadku kawalerki o pow. [...] m2 jest jej współwłaścicielem razem z bratem. Celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy, pismem z dnia 17 czerwca 2008 r. referendarz sądowy wezwała w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) J. B. do przedłożenia wykazu i wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące poprzedzające datę złożenia wniosku, zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o uzyskanym w roku 2007 r. dochodzie (ewentualnie odpisu zeznania podatkowego PIT za rok 2007 ). Ponadto wzywano skarżącego się do wyjaśnienia z jakich środków pokrywa on bieżące koszty swojego utrzymania, takie jak: koszty utrzymania mieszkania, wyżywienia, koszty studiów itp. W wykonaniu powyższego wezwania skarżący w piśmie z dnia 8 lipca 2008 r. wyjaśnił, iż posiada trzy rachunki bankowe: V., m. i m.. Oświadczył jednocześnie, że do konta w m. nie dostaje wyciągów, a od wielu miesięcy na obu kontach jest saldo ujemne - [...] złotych, oraz nie były wykonywane na nich żadne operacje. Skarżący wyjaśnił ponadto, iż na pokrycie bieżących kosztów utrzymania zadłuża się. Co zaś się tyczy kosztów studiów - to jest on studentem studiów dziennych, stacjonarnych, które są bezpłatne, jedynie za wznowienie uiścił jednorazową wpłatę w marcu 2007 r.(wówczas posiadał dochody). Do powyższych wyjaśnień dołączył kopię deklaracji podatkowej (PIT 36) za rok 2007 r. oraz wyciąg z rachunku bankowego V. za okres od marca do maja 2008 r. Mając powyższe na uwadze stwierdzono co następuje. W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 powołanej ustawy warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie przez tą osobę, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie zaś takiej osobie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje - gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). W myśl art. 255 ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z przywołanych przepisów wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. W badanej sprawie J. B. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, jak również nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść ich w pełnej wysokości bez ryzyka wystąpienia uszczerbku swojego utrzymania. Przede wszystkim nie przedstawił on wszystkich żądanych dokumentów, w tym tak istotnych z punktu widzenia oceny jego możliwości partycypowania w kosztach procesu jak wyciągi z każdego z posiadanych rachunków bankowych. Analiza zaś przedłożonych dokumentów i oświadczeń, mimo iż składane są one pod sankcją odpowiedzialności karnej, wskazuje na nierzetelność podawanych przez skarżącego informacji. Zważyć należy, iż skarżący w rubryce 7.2.1. formularza wniosku nie wykazał by posiadał zgromadzone jakikolwiek środki pieniężne czy papiery wartościowe, natomiast w przedłożonym wyciągu z rachunku bankowego V. znajduje się zapis, iż uzyskał on z rachunku założonego na swoje nazwisko w Domu Maklerskim P. (którego skarżący nie wykazał w swoich wyjaśnieniach) w kwietniu 2008 r. przelew w kwocie [...] złotych. Wskazywać to może na posiadanie niewskazanych w oświadczeniu akcji bądź innych papierów wartościowych. Zwrócić należy również uwagę, iż wspomniany rachunek w banku V. zasilany jest przez wpłaty dokonywane przez W. B. (osobę, która według danych zawartych w wyciągu z rachunku zamieszkuje pod tym samym adresem co skarżący). Ponadto w dniu 29 kwietnia 2008 r. (a więc po wniesieniu skargi) skarżący otrzymał wpłatę [...] złotych, opisaną w wykazie jako "kasa P.H.U. "P." P. K. S.". Tego samego dnia przelał on kwotę [...] złotych na inny własny rachunek. Przeczy to wyjaśnieniom składanym przez skarżącego, że na innych kontach nie dokonywał on żadnych transakcji. W tym stanie sprawy, stwierdzić należy, iż nie są przekonujące lakoniczne wyjaśnienia skarżącego, iż na pokrycie bieżących kosztów utrzymania zadłuża się. Tym bardziej, iż jak wynika z operacji dokonywanych na jednym z należących do niego rachunków uzyskuje on dochody, które mogą wskazywać na posiadanie niewykazanego we wniosku źródła ich pochodzenia. Zważyć również należy, że wnioskodawca mimo, że jest studentem studiów dziennych, jako osoba młoda, zamieszkująca w dużym mieście ma możliwość podjęcia pracy zarobkowej, która umożliwi mu zabezpieczenie niezbędnych środków na prowadzone z własnej inicjatywy postępowanie sądowe. Nie wykorzystywanie własnych możliwości zarobkowych przez skarżącego nie może uzasadniać przerzucenie ciężaru finansowania prowadzonego postępowania ze strony skarżącej na Skarb Państwa. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy przewidziana ww. przepisami stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych swoich kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Przy czym to skarżący musi wykazać brak możliwości zabezpieczenia środków niezbędnych do prowadzenia procesu. W niniejszej sprawie, jak już wyżej wskazano, skarżący tego nie uczynił. W tej sytuacji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.