I SA/Wa 769/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie WSA Joanna Skiba WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2016 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za usługi opiekuńcze oddala skargę. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...]. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Wskazaną powyżej decyzją Wójt Gminy R. przyznał świadczenie niepieniężne z pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych J. J. od dnia 9 listopada 2015 r. w wymiarze 3 godzin tygodniowo. Przy czym zakres przyznanych usług opiekuńczych, to sprzątanie w miejscu przebywania osoby wnioskującej, odkurzanie, umycie podłogi, wytrzepanie dywanów, umycie okien 2 razy w roku, zaniesienie prania do najbliższej pralni, robienie zakupów w najbliższym sklepie, opłacanie rachunków w banku lub na poczcie. Ponadto organ ustalił odpłatność za świadczone usługi w wysokości 20% kosztu usługi (1 godzina pracy opiekunki wynosi 15 zł, tj. 3 zł za 1 godzinę). Organ uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie tym, że w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz na podstawie przedłożonej dokumentacji ustalono, iż J. J. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą przewlekle chorą, w trudnej sytuacji życiowej. W ocenie organu wnioskodawczyni spełnia warunki uzyskania pomocy w formie usług opiekuńczych. Dochód wnioskodawczyni wynosi [...] zł i przekracza kryterium dochodowe ustalone na podstawie art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), wynoszące dla osób samotnie gospodarujących 542 zł. Natomiast zgodnie z § 3 uchwały Rady Gminy Raszyn z 29 kwietnia 2010 r., nr XLVI/780/10 w sprawie: 1) ustalenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwalniania od opłat, jak również trybu ich pobierania, 2) ustalenia zasad zwrotu wydatków na pomoc rzeczową, zasiłki okresowe, zasiłki celowe (Dz. Urz. Woj. Maz. Nr 126 poz. 2814) organ ustalił odpłatność za usługi w wysokości 20% kosztów usługi. Jednocześnie stwierdził, że brak jest przesłanek do odstąpienia od ponoszenia ww. kosztów przez wnioskodawczynię. Strona przedstawiła faktury za leki na kwotę [...] zł, obejmujące okres 3 miesięcy. Nie ponosi ona kosztów związanych z rehabilitacją, a w wydatkach mieszkaniowych uczestniczy osoba trzecia. Po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] listopada 2015 r. Organ przywołał treść art. 50 ust. 1-5 ustawy o pomocy społecznej i wskazał, że w myśl art. 50 ust. 6 szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania - określa rada gminy w drodze uchwały. Kolegium podniosło, że organ I instancji prawidłowo wskazał, iż zgodnie z § 3 ust. 2 załącznika nr 1 do uchwały z dnia [...] kwietnia 2010 r., Nr [...] Rady Gminy w R. w sprawie: 1) ustalenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwalniania od opłat, jak również trybu ich pobierania, 2) ustalenia zasad zwrotu wydatków na pomoc rzeczową, zasiłki okresowe, zasiłki celowe - odpłatność za usługi opiekuńcze i za specjalistyczne usługi opiekuńcze ustala się w zależności od dochodu osób samotnie gospodarujących. W przypadku, gdy dochód ten wynosi między 160% a 215% kryterium dochodowego - wynikającego z przepisów ustawy o pomocy społecznej - odpłatność wynosi 20% kosztu usługi. Przy czym stosownie do § 4 załącznika nr 1 do uchwały można zwolnić od opłat za usługi opiekuńcze z urzędu lub na wniosek osoby zobowiązanej do opłat w całości lub w części w przypadkach szczególnych, zwłaszcza, jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenia w całości lub w części stanowiłyby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub niweczyłyby skutki udzielonej pomocy, w szczególności z powodu: wysokich wydatków na leki, wysokich kosztów związanych z leczeniem i rehabilitacją, dużej ilości usług spowodowanych przewlekłą chorobą, ponoszenia odpłatności za usługi opiekuńcze świadczone na rzecz innego członka rodziny, 5. ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w ośrodku wsparcia, domu pomocy społecznej, placówce opiekuńczo-wychowawczej, placówce leczniczo-rehabilitacyjnej, placówce leczniczo-pielęgnacyjnej rodzinie zastępczej lub innej placówce, innych uzasadnionych okoliczności, w tym m.in. zdarzeń losowych, bezrobocia, długiej lub ciężkiej choroby, śmierci w rodzinie. Powyższy przepis wprowadza wyjątek od zasady ponoszenia kosztów usług, a zatem nie może być, interpretowany rozszerzająco. Ponadto sformułowanie "może zostać częściowo lub całkowicie zwolniona z ponoszenia odpłatności" oznacza, że decyzja co do zwolnienia od kosztów pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego zarówno co do oceny zaistnienia przesłanek zwolnienia, jak i zakresu ew. zwolnienia. Zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek zwolnienia nie kreuje obowiązku odstąpienia od pobierania opłat, a jedynie uprawnia organ pomocy społecznej do zastosowania zwolnienia. Organ wskazał, że brak jest podstaw do odstąpienia od odpłatności. Dochód skarżącej przekracza [...] % kryterium dochodowego, uprawniającego do bezzwrotnych świadczeń z pomocy społecznej. Jak wynika z wywiadu środowiskowego miesięczne wydatki na leki oraz opłaty mieszkaniowe wynoszą ok. [...] zł i w kosztach tych partycypuje osoba trzecia. Wobec powyższego nie można uznać sytuacji wnioskodawczyni za szczególną, w rozumieniu przytoczonych przepisów ww. uchwały, tj. szczególną na tle innych osób uprawnionych do usług opiekuńczych z pomocy społecznej. We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze J. J. zaskarżyła powyższą decyzję w całości. Podniosła, że jest ona jest krzywdząca, niezgodna z prawem i brak jej podstawy prawnej. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym orzeczeniu. Uzupełniając skargę pełnomocnik skarżącej wyznaczony z urzędu zarzucił zaskarżonej decyzji: - naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 kpa. i 77 kpa., poprzez pobieżną ocenę materiału dowodowego skutkującą ustaleniem, iż skarżąca ma możliwość by zostać obciążona obowiązkiem zapłaty za usługi opiekuńcze, podczas gdy prawidłowa analiza materiału dowodowego prowadzi do odmiennego wniosku, albowiem pomimo, że dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe to nie jest ona w stanie pokryć wszystkich usprawiedliwionych potrzeb, w tym kosztów opieki, ponadto w sporządzonym wywiadzie nie zostały uwzględnione wydatki strony np. na wyżywienie i ubranie. - naruszenie § 4 załącznika do uchwały Rady Gminy w R. z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...], poprzez odmowę zwolnienia J. J. z opłaty za usługi, podczas gdy zwrot wydatków stanowi dla skarżącej nadmierne obciążenie. W oparciu o powyższe pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna a zaskarżone orzeczenie nie narusza przepisów prawa. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy Raszyn, orzekającą o przyznaniu odpłatnych usług opiekuńczych. Świadczenia te przyznane zostały skarżącej od dnia 9 listopada 2015 r. w wymiarze 3 godzin tygodniowo, za odpłatnością wynosząca 3 zł za godzinę, tj. kwoty stanowiącej 20% ceny usługi. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz orzeczenia organu I instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 50 ust. 1-5 tej ustawy osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych (ust. 1). Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (ust. 3). Ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia (ust. 5). Zaś rada gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania (ust. 6). W wykonaniu powyższej delegacji ustawowej Rada Gminy Raszyn wydała uchwałę z dnia 29 kwietnia 2010 r., Nr XLV/780/10 w sprawie: 1) ustalenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwalniania od opłat, jak również trybu ich pobierania, 2) ustalenia zasad zwrotu wydatków na pomoc rzeczową, zasiłki okresowe, zasiłki celowe. W § 3 załącznika nr 1 do tego aktu Rada unormowała, że wydatki na usługi podlegają zwrotowi w części lub w całości, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie przekracza wysokość kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (ust. 1), zaś odpłatność za usługi opiekuńcze i za specjalistyczne usługi opiekuńcze ustala się w zależności od dochodu osób samotnie gospodarujących, w tym dla osób osiągających dochód mieszący się w przedziale od 160% do 215% kryterium dochodowego - na 20% odpłatności za godzinę. Bezspornym jest w niniejszej sprawie, że skarżąca spełnia przesłanki, zawarte w powyższym przepisie do otrzymania pomocy w formie usług opiekuńczych. Jest ona osobą w podeszłym wieku, cierpiącą na chorobę przewlekłą, która nie ma możliwości uzyskania pomocy od osób bliskich. Organ pomocy społecznej przyznał zatem skarżącej usługi w wymiarze o 3 godzin w tygodniu, określając w sposób precyzyjny ich zakres. Dochód skarżącej ustalony przez organy administracji mieści się w powyżej wskazanym przedziale, dlatego to ustalenie organu uznać należy za dokonane prawidłowo. Kolegium oraz Wójt Gminy R. podjęli ponadto rozważania, czy w niniejszej sprawie można zwolnić skarżącą z ponoszenia tych opłat. Warunki takiego zwolnienia reguluje § 4 ww. załącznika do powołanej uchwały stanowiąc, że można zwolnić od opłat za usługi opiekuńcze z urzędu lub na wniosek osoby zobowiązanej do opłat w całości lub w części w przypadkach szczególnych, zwłaszcza, jeżeli żądanie zwrotu wydatków za udzielone świadczenia w całości lub w części stanowiłyby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub niweczyłyby skutki udzielonej pomocy. Organy uznały, że w niniejszym przypadku nie wystąpiło nadmierne obciążanie osoby zobowiązanej, ani nie wystąpiła groźba zniweczenia skutków udzielonej pomocy, co wynika z zestawienia dochodów i wydatków skarżącej. Jest ona bowiem w stanie ponosić odpłatność w ustalonej w decyzji wysokości. Wywód organu uznać zatem należy, za znajdujący oparcie na przepisach prawa materialnego, logiczny i wyczerpujący. Zaś podjętego rozstrzygnięcia nie można uznać za dowolne. W ocenie Sądu odpłatność na poziomie 3 zł za godzinę świadczonych usług nie stanowi dla skarżącej - w stosunku do jej dochodu oraz wykazanych wydatków - w żadnym wypadku nadmiernego obciążenia. Określonej w decyzji ceny nie można też uznać za niweczącą skutki przyznanej pomocy. Wskazać należy, że w miesiącu kalendarzowym skarżąca zobowiązana będzie do opłacenia około 12 godzin usług - a więc kwota, jaką z tego tytułu wydatkować będzie to 36 zł. Z zestawienia zatem tylko tej wartości z dochodem skarżącej, przekraczającym nieznacznie [...] zł, uznać należy, że jest to odpłatność, którą może ponieść i to nawet przy uwzględnieniu przez Sąd zarzutu pominięcia w wydatkach skarżącej kosztów ubrania i wyżywienia. Jak wskazał pełnomocnik skarżącej wydatki na leki i opłaty mieszkaniowe wynoszą [...] zł miesięcznie, a w kosztach tych partycypuje osoba trzecia, wspólnie zamieszkująca w lokalu ze skarżącą. W sprawie niniejszej nie należy także zapominać, iż skarżąca pobiera zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł, który otrzymuje w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Kwota tego zasiłku jest zatem blisko 5 razy większa od ceny, którą skarżąca zobowiązana będzie uiścić za świadczone jej usługi, a przecież usługi opiekuńcze także stanowią realizację celu, na który został przyznany zasiłek pielęgnacyjny. Odnosząc się natomiast do zarzutu wskazanego w uzupełnieniu skargi, dotyczącego naruszenia art. 7 i 77 kpa., poprzez pobieżną ocenę materiału dowodowego, wskazać należy, że jest on całkowicie nieuzasadniony. Organ ustalił sytuację skarżącej w sposób rzetelny i zupełny, w oparciu o obligatoryjny element postępowania, tj. przeprowadzony w miejscu jej zamieszkania wywiad środowiskowy, podczas którego uzyskał niezbędne informacje, stanowiące podstawę dla podjęcia rozstrzygnięcia o rodzaju i formie świadczenia pomocowego. Na marginesie poczynionych rozważań wskazać należy, że osoba uprawniona do uzyskania pomocy w postaci usług opiekuńczych, na podstawie art. 50 ustawy o pomocy społecznej, nie może oczekiwać, że udzielona jej pomoc zaspokoi jej wszelkie oczekiwania. Celem udzielonej pomocy jest przede wszystkim wsparcie osób wymagających pomocy w przezwyciężaniu trudnych sytuacji, którym nie są w stanie samodzielnie podołać. Wskazane cele zostały zatem osiągnięte przez zaskarżone orzeczenie. Przyznano nim skarżącej pomoc w takim zakresie, który warunkowany jest nie tylko sytuacją wnioskodawczyni, ale także wynika z możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Przy czym organ powołał się także w swoim orzeczeniu na to ostatnie organiczenie. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.