I SA/Wa 783/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędzia WSA Agnieszka Miernik Protokolant Ewa Nieora po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [..] o przyznaniu J. P. świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego. Zaskarżoną decyzję wydano w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy. W dniu 30 grudnia 2008 r. J. P. wystąpiła z wnioskiem o udzielenie jej pomocy materialnej na zakup żywności, środków czystości i leków. W związku z czym u wnioskodawczyni przeprowadzono wywiad środowiskowy w dniu 9 stycznia 2009 r. Następnie decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. Prezydent W. przyznał J. P.: - świadczenie pieniężne w formie specjalnego zasiłku celowego w styczniu 2009 r. w wysokości [...] zł na zakup żywności, - świadczenie pieniężne w formie specjalnego zasiłku celowego w lutym 2009 r. w wysokości [...] zł na zakup żywności, - świadczenie pieniężne w formie specjalnego zasiłku celowego w marcu 2009 r. w wysokości [...] zł na zakup żywności, - świadczenie pieniężne w formie specjalnego zasiłku celowego w kwietniu 2009 r. w wysokości [...] zł na zakup żywności, - świadczenie pieniężne w formie specjalnego zasiłku celowego w styczniu 2009 r. w wysokości [...] zł na zakup środków czystości, - świadczenie pieniężne w formie specjalnego zasiłku celowego w lutym 2009 r. w wysokości [...] zł na zakup środków czystości, - świadczenie pieniężne w formie specjalnego zasiłku celowego w marcu 2009 r. w wysokości [...] zł na zakup środków czystości, - świadczenie pieniężne w formie specjalnego zasiłku celowego w kwietniu 2009 r. w wysokości [...] zł na zakup środków czystości, - świadczenie pieniężne w formie specjalnego zasiłku celowego w styczniu 2009 r. w wysokości [...] zł na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków. Orzekł także o sposobie płatności i nadał orzeczeniu rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu orzeczenia organ stwierdził, że J. P. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jej dochód stanowi kwota [...] zł, na którą składa się renta inwalidzka w wysokości [...] zł i dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł. Wysokość dochodu przekracza zatem kryterium dochodowe, które zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej wynosi 477 zł. J. P/ znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji z uwagi na stan zdrowia i fakt, że z renty inwalidzkiej dokonywane są comiesięczne potrącenia komornicze w kwocie [...] zł. W związku z czym posiadany dochód nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich niezbędnych potrzeb. Organ dodał, że ustalając wysokość pomocy wzięto pod uwagę posiadane przez wnioskodawczynię środki własne i stopień zaspokojenia innych zgłaszanych niezbędnych potrzeb, jak również możliwości pomocy społecznej, w tym wysokość środków finansowych jakimi dysponuje Ośrodek na tego rodzaju pomoc (a także potrzeby innych osób ubiegających się o świadczenia w pomocy społecznej). Podniósł, że J. P. od dłuższego czasu korzysta w sposób systematyczny z pomocy społecznej. Z własnych środków nie ponosi żadnych kosztów związanych ze stałymi opłatami mieszkaniowymi, tj. bieżąca opłata czynszu, energii i gazu - bowiem świadczenia te pokrywane są ze środków pomocy społecznej. Objęta jest także systematyczną pomocą finansową z przeznaczeniem na zakup żywności, leków, środków czystości, biletu MZA, odzieży i obuwia. W październiku 2008 r. otrzymała pomoc finansową na leki w wysokości [...] zł. Korzystała także z pomocy finansowej na opłatę sanatorium łącznie kosztami przejazdu. Kwota przyznanej J. P. w 2008 r. pomocy w formie specjalnych zasiłków celowych wyniosła [...] zł (średnio miesięcznie [...] zł). Biorąc pod uwagę jej średni dochód miesięczny wynoszący ponad 800 zł oraz średnią kwotę miesięcznej pomocy finansowej uzyskiwanej z Ośrodka (ponad [...] zł) – należy stwierdzić, że przeciętnie dysponowała ona kwotą ponad [...] zł miesięcznie. Prezydent W. podniósł też, że w 2008 r. na zadania własne Ośrodek Pomocy Społecznej dysponował kwotą [...] zł – zaś na 2009 r., w tym samym rozdziale, zaplanowano tylko kwotę [...] zł. Tak wiec średnio na jedną osobę w ciągu 2008 r. przypadała kwota [...] zł, co miesięcznie daje [...] zł na osobę. Dodał, że w planie budżetu na 2009r. na zasiłki celowe przewidziana jest obecnie kwota [...] zł - a wic o [...] zł mniej w stosunku do wydatków na zasiłki celowe poniesione w 2008 r. Ośrodek nie ma możliwości przewidzenia ostatecznej liczby korzystających z pomocy społecznej w formie zasiłków celowych. Z tego względu, uwzględniając liczbę osób korzystających z pomocy w poprzednim roku oraz mniejsze środki w budżecie na ten 2009 r., ośrodek nie posiada środków na pełną realizację przewidywanych potrzeb – dlatego też nie może ponosić wszystkich kosztów utrzymania wnioskodawczyni. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła J. P., podnosząc niezgodność ustaleń Ośrodka Pomocy Społecznej z rzeczywistością, w szczególności w zakresie uzyskiwanych przez nią dochodów oraz skali otrzymywanej pomocy. Dodała, że zmniejszenie środków na żywność jest niehumanitarne i znacząco pogarsza jej sytuację życiową. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...]. W uzasadnieniu tego orzeczenia Kolegium powołało treść art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej i wskazało, że przepis ten precyzuje sposób obliczania dochodu osób ubiegających się o pomoc społeczną. Z odcinka renty przedłożonego przez odwołującą się wynika, że dochód, po odliczeniu wynikających z ustawy składek, wyniósł [...] zł. Zaś z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż z renty potrącana jest kwota w wysokości [...] zł. Należność ta nie podlega jednak wyłączeniu z pojęcia dochodu. Odnosząc się do wysokości środków, które przyznano na zakup żywności w kolejnych miesiącach Kolegium podniosło, że wysokość przyznanej pomocy jest decyzją uznaniową i może być realizowana w innym zakresie niż oczekuje wnioskujący. Jest także uwarunkowana środkami, jakimi dysponuje realizujący świadczenie. Organ I instancji w sposób kompleksowy wykazał, że - na chwilę wydania decyzji – nie dysponuje środkami pozwalającymi na zrealizowanie wniosku J. P. w większym wymiarze. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. P. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła, że jest ono jednostronne. Przedstawiła swoją trudną sytuację życiową i dodała, że z dniem 1 stycznia 2009 r., bez podania przyczyny, zmniejszono jej pomoc na zakup żywności z kwoty [...] zł miesięcznie do kwoty [...] zł miesięcznie. W związku z tym na przyrządzenie jednego obiadu dysponuje kwotą [...] zł - a jest osobą przewlekle chorą, znajdująca się na specjalnej diecie. Dodała, że kwota przyznanej pomocy jest niewystarczająca. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało całość argumentacji zawartej w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem sądowa kontrola zaskarżonej decyzji nie wykazała naruszenia przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] marca 2009 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2009 r. przyznającą J. P. świadczenie z pomocy społecznej w postaci specjalnych zasiłków celowych na zakup żywności, środków czystości (na miesiące od stycznia do kwietnia 2009 r.) i na zakup leków. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) zwana dalej "ustawą" - na podstawie której wydano zaskarżone decyzje - w art. 2 i 3 stanowi, że jest to instytucja mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Poza sporem jest, że dochód J. P. wynosi [...] zł, czyli przekracza kryterium dochodowe ustalone na kwotę 477 zł. Zgodnie z art. 41 pkt 1 ww. ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Użyty w powyższym przepisie zwrot "może być przyznany" wskazuje, że decyzja organu pomocy społecznej przyznająca zasiłek podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, a to oznacza, że samo spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia, ponieważ organ może, ale nie musi przyznać świadczenia. Uznanie administracyjne obejmuje zarówno ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy, jak również decyzję odnośnie jej wysokości. Jeśli organ oceniając z jednej strony sytuację materialną i osobistą osoby wnioskującej o zasiłek, a z drugiej strony własne możliwości finansowe uznał, że nie istnieje możliwość przyznania zasiłku, to takiej decyzji nie można postawić zarzutu naruszenia prawa. Swoboda działania organu nie zwalnia go oczywiście z obowiązku, jak najstaranniejszego działania i przeprowadzenia postępowania zgodnie z wymogami kpa. Zatem - w przypadku decyzji uznaniowych - kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 kpa - a więc w sposób przekonywujący. Badając sprawę pod tym kątem Sąd orzekający w sprawie stwierdził, że organy, przyznając J. P. specjalne zasiłki celowe na żywność, środki czystości i leki nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia a dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania. Nie każdy potrzebujący może w każdym czasie uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej muszą mieć bowiem na uwadze również potrzeby innych osób korzystających z pomocy ośrodka. Pomoc J. P. została przyznana w związku z trudną sytuacją materialną i zdrowotną skarżącej, bowiem jej dochód przekraczał ustawowe kryterium dochodowe. W zaskarżonych orzeczeniach zarówno Prezydent W. i Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniły przyczyny zmniejszenia pomocy na zakup żywności. Przedstawiły też trudną sytuację finansową Ośrodka Pomocy Społecznej, który w budżecie na rok 2009 r. dysponuje znacznie mniejszymi środkami niż w roku poprzednim. Z tego względu konieczne stało się m.in. ograniczenie skarżącej kwoty zasiłku na zakup żywności do kwoty [...] zł, bo tylko takie wsparcie leży w granicach możliwości pomocy społecznej - co także wykazano w zaskarżonych decyzjach. Na marginesie Sąd zauważa, że w aktach sprawy znajduje się decyzja Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...], którą przyznano skarżącej w okresie od stycznia do kwietnia 2009 r. kwotę [...] zł miesięcznie na częściowe opłacenie czynszu, ponadto wsparcie na opłacenie gazu w miesiącu styczniu i marcu 2009 r. w kwocie [...] zł oraz energii elektrycznej w miesiącu marcu tego roku w kwocie [...] zł. Skarżąca otrzymuje zatem także pomoc na zaspokojenie innych podstawowych potrzeb, tj. opłacenie całości czynszu, gazu i energii elektrycznej. Podsumowując, stwierdzić należy, że organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo przyznały specjalne zasiłki celowe na zakup żywności, środków czystości i leków od stycznia do kwietnia 2009 r. - nie naruszając przy tym przepisów prawa i nie przekraczając granic uznania administracyjnego - a Sąd w całości podzielił ich stanowisko. Organy wnikliwie, rzetelnie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz wyczerpująco i szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy - uzasadniając przekonująco swoje decyzje. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.