I SA/Wa 784/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2007 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy B. z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...] o odmowie przyznania W. K. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na usługę stomatologiczną w B., [...] zł na kserokopie dokumentów, zakup znaczków pocztowych, za rachunki w sklepie papierniczym, [...] zł za zdewastowanie i rozgrabienie lokalu, [... ] tys. za pomoc w ograbieniu lokalu 3 razy z 16000 sztuk dokumentów oraz [...] zł na spłacenie zadłużenia za mieszkanie. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że W. K. wnioskiem z dnia 8 lutego 2007 r. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z prośbą o przyznanie zasiłku celowego w wysokości [...] zł za mieszkanie", zaś wnioskiem z dnia 13 lutego 2007 r. wystąpił m.in. o przyznanie zasiłku celowego w wysokości [...] zł na kserokopie i znaczki pocztowe, [...] zł za zdewastowanie i rozgrabienie lokalu, [...] za pomoc w ograbieniu lokalu 3 razy z 16000 sztuk dokumentów oraz na dentystę". Burmistrz Gminy B. decyzją z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...] odmówił przyznania W. K. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego, z przeznaczeniem na usługę stomatologiczną w B., [...] zł na kserokopie dokumentów, zakup znaczków pocztowych, za rachunki w sklepie papierniczym, [...] zł za zdewastowanie i rozgrabienie lokalu, [...] za pomoc w ograbieniu lokalu 3 razy z 16000 sztuk dokumentów oraz [...] zł na spłacenie zadłużenia za mieszkanie. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskowana pomoc nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej. W odwołaniu od powyższej decyzji W. K. zakwestionował zasadność podjętego rozstrzygnięcia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) i podkreślił, że Państwo powołując instytucję pomocy społecznej nałożyło na nią obowiązek realizacji swojej polityki pomocy osobom i rodzinom, które nie są w stanie, z różnych przyczyn, pokonać trudnych sytuacji życiowych. Pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich satysfakcjonującej, czy pożądanej. Przy czym ma to być pomoc w wysokości umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a nie na poziomie uznanym przez stronę za wystarczająco wysoki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że ustawa o pomocy społecznej daje także wskazówki, co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, stanowiąc w art. 3 ust. 3 i 4, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 2 ust. 4). Organ odwoławczy zaznaczył również, że w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza, jeśli sprawa rozpoznawana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, jak to ma miejsce w przypadku zasiłku celowego, odmowa przyznania pomocy może nastąpić tylko wówczas, jeżeli udowodnione zostanie, na podstawie dowodów określonych w art. 75 kpa i przy zachowaniu zasad ustalonych art. 7 i art. 77 § 1 kpa, że ubiegający się o pomoc, choć znajduje się w trudnej sytuacji, jest w stanie tę sytuację sam pokonać i jego żądania nie odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, będący materialnoprawną podstawą przyznania pomocy w formie zasiłku celowego stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Użyty w powołanym przepisie zwrot "może" wskazuje zatem, że w przypadkach w nim określonych orzekanie następuje w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że przyznanie zasiłku celowego nie jest obligatoryjne, nawet wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Udzielenie pomocy społecznej jest również limitowane posiadanymi przez organ administracji środkami pieniężnymi. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że W. K. nie pracuje zawodowo, mieszka sam i samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jest on osobą niepełnosprawną i z tego tytułu otrzymuje zasiłek stały w wysokości [...] zł miesięcznie, co wraz z otrzymywaną rentą inwalidzką w wysokości [...] zł stanowi jego jedyne źródło dochodów. Łączny dochód miesięczny wnioskodawcy wynosi [...] zł i stanowi równowartość określonego ustawowo kryterium dochodowego (tj. kwoty [...] zł). W ocenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania. Skarżący musi zdawać sobie sprawę z faktu, że przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, zaś dla ośrodka obowiązku jego przyznania. Ośrodki zachowują w tej mierze znaczny zakres swobody zarówno w ocenie warunków bytowych osoby zainteresowanej, jak i w ocenie okoliczności sprawy, a także korzystają ze znacznego zakresu swobody w wyborze właściwego rozstrzygnięcia. Dzięki temu stwarza się możliwość dokonywania właściwych wyborów, ale tym samym nie każdy potrzebujący w każdym czasie może uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej. Organ odwoławczy zaznaczył, że W. K. otrzymuje stałe wsparcie finansowe z pomocy społecznej. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. podniosło ponadto, że organy pomocy społecznej nie mają obowiązku wyręczania swoich klientów w ich osobistych staraniach o zapewnienie poprawy swego bytu. Zaspokajanie potrzeb z zasobów pomocy społecznej powinno być ukierunkowane w pierwszej kolejności na te osoby, które ze względu na całkowity brak dochodów lub ich nieznaczną wysokość bez udzielenia im pomocy nie byłyby w stanie egzystować. Skarżący zdaniem organu do takich osób nie należy. Fakt, że nie wszystkie żądania skarżącego zostały spełnione, nie może być uznane za niewłaściwe. Pomoc społeczna ma udzielać wsparcia, a nie spełniać wszystkie, często wygórowane żądania podopiecznych. Organ zaznaczył, że wymienione we wniosku z dnia 13 lutego 2007 r. żądanie przyznania pomocy w wysokości [...] zł wg załączonych dokumentów" winno zostać rozstrzygnięte odrębną decyzją. Organ wskazał ponadto, że konieczność pokrycia zaległości w opłatach za mieszkanie nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej, o którym mowa w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Ponadto skarżący posiada własne środki na utrzymanie. Tym samym - zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. - rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji było prawidłowe. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył W. K.. Podkreślić należy, że uzasadnienie skargi oraz zawarte w niej zarzuty są nieczytelne. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2007 r., jak i poprzedzająca ją decyzja Burmistrza Gminy B. z dnia [...] lutego 2007 r. nie naruszają prawa. Na wstępie podkreślić należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zaznaczyć trzeba, że zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1). Nie oznacza to jednak, że pomoc społeczna ma utrzymywać osoby, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaspakajać ich wszystkie potrzeby i oczekiwania. Zwłaszcza, że możliwości finansowe ośrodków pomocy społecznej nie są nieograniczone, a liczba osób wymagających wsparcia jest znaczna i stale rośnie. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z powołanego przepisu wynika – jak słusznie zauważył organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania zasiłku celowego zasiłek ten otrzyma, ponieważ organ może, ale nie musi przyznać świadczenie. Nie zawsze też zasiłek celowy zostanie przyznany w wysokości zgodnej z oczekiwaniami osoby ubiegającej się o to świadczenie. Stosownie do treści art. 3 ust. 3 i 4 powołanej ustawy o pomocy społecznej rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W myśl zaś art. 4 tej ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Zaznaczyć trzeba, że organ rozpoznający wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, ale również interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej i potrzebujących wsparcia. Jeżeli zatem organ oceniając z jednej strony sytuację materialną i osobistą wnioskodawcy, a z drugiej strony własne możliwości finansowe - w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc i zgłoszonych przez nich żądań - uzna, że nie istnieje możliwość przyznania zasiłku, to decyzji takiej – w ocenie Sądu - nie można zarzucić naruszenia prawa. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie odmawiając W. K. przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na usługę stomatologiczną w B, [...] zł na kserokopie dokumentów, zakup znaczków pocztowych, za rachunki w sklepie papierniczym, [...] zł za zdewastowanie i rozgrabienie lokalu, [...] za pomoc w ograbieniu lokalu 3 razy z 16000 sztuk dokumentów oraz [...] zł na spłacenie zadłużenia za mieszkanie, organy obu instancji nie naruszyły prawa i nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. O odmowie przyznana świadczenia decydowały nie tylko potrzeby skarżącego (który otrzymuje stałe wsparcie z pomocy społecznej) i cel pomocy, ale także możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej w B. i potrzeby innych osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej. W uzasadnieniu decyzji w sposób wyczerpujący wyjaśniono motywy podjętego rozstrzygnięcia. Podkreślić również należy, że zasiłek celowy może być przyznany wyłącznie na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Wykonanie kserokopii dokumentów, zakup znaczków pocztowych, czy też pokrycie zaległości w opłatach za mieszkanie nie stanowią – w ocenie Sadu - niezbędnej potrzeby życiowej w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. Z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynika ponadto, że W. K. może wykonywać bezpłatnie kserokopie dokumentów w siedzibie Ośrodka Pomocy Społecznej w B. w ilości 20 sztuk miesięcznie, z czego nie korzysta. Przysługuje mu także (po umówieniu się na wizytę) prawo do bezpłatnych usług stomatologicznych w Przychodni Stomatologicznej [...] w B. Tym samym pomoc we wskazanym zakresie, w innej formie jest zbędna. Zaznaczyć dodatkowo trzeba, że z analizy dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy wynika, iż zawarte we wnioskach z dnia 8 lutego 2007 r. i z dnia 13 lutego 2007 r. pozostałe żądania skarżącego dotyczące przyznania świadczeń z pomocy społecznej zostały rozstrzygnięte stosownymi decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] i nr [...] utrzymującymi w mocy decyzje Burmistrza Gminy B. z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...] i nr [...]. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.