I SA/Wa 785/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant specjalista Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2010 r. sprawy ze skargi B. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie przekazania wniosku zgodnie z właściwością 1. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącej B. S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Wa 785/10 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z [...] lutego 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po zapoznaniu się z zażaleniem B. S. na postanowienie Prezydenta W. nr [...] z [...] grudnia 2008 r. Prezydenta W., którym orzeczono o przekazaniu do załatwienia zgodnie z właściwością Wojewodzie [...] wniosku L. S. w sprawie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP – stwierdziło niedopuszczalność zażalenia na podstawie art. 134 kpa w zw. z art. 144 kpa. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że L. S. wystąpiła pismem z 10 sierpnia 1990 r. do Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami UD [...] o "przyznanie działki budowlanej na terenie dzielnicy [...] jako rekompensaty za mienie pozostawione na wschodzie w powiecie B.". Mienie pozostawili na terenie obecnej U. rodzice wnioskodawczyni. Postanowieniem z [...] grudnia 2008 r. nr [...] Prezydent W. przekazał wniosek do załatwienia Wojewodzie [...] zgodnie z właściwością. W uzasadnieniu stwierdzono, że z akt nie wynika w sposób nie budzący wątpliwości, gdzie było ostatnie miejsce zamieszkania właściciela pozostawionego mienia. W myśl art. 5 ust. 3 pkt 4 ustawy z 8 lipca 2005 r., o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418) prawo do rekompensaty potwierdza w drodze decyzji wojewoda właściwy ze względu na miejsce złożenia wniosku, jeżeli nie można określić właściwości zgodnie z pkt 1-3. Z niewyjaśnionych przyczyn postanowienie to doręczono na adres zamieszkania L. S. dopiero po roku od daty podjęcia czyli 8 grudnia 2009 r. W dniu 17 grudnia 2009 r. zostało wniesione na nie zażalenie. Zażalenie wniosła B. S., która podała, że jest córką wnioskodawczyni. B. S. stwierdziła, że nie zgadza się z postanowieniem, ponieważ kompletny wniosek złożono w organie właściwym, a jeśli na skutek opieszałości organu administracji i zmian w przepisach sprawa nie została załatwiona, to będą zmuszone domagać się respektowania ich praw na drodze sądowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że stroną postępowania w tej sprawie jest L. S., która złożyła wniosek o przyznanie ekwiwalentu za pozostawione mienie poza granicami RP. Zażalenie z niewyjaśnionych powodów wniosła B. S., która podała, że jest córką wnioskodawczyni. Do zażalenia nie załączono stosownego pełnomocnictwa wnioskodawcy. Ponieważ B. S. nie wystąpiła w imieniu wnioskodawcy lecz własnym, nie będąc stroną postępowania nie mogła skutecznie wnieść na postanowienie zażalenia. W tym stanie organ stwierdził na podstawie art. 134 kpa jego niedopuszczalność. Organ wyjaśnił, że niedopuszczalność wniesienia środka zaskarżenia – odwołania lub zażalenia może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym jak również podmiotowym. Niedopuszczalność odwołania (zażalenia) z przyczyn podmiotowych obejmuje sytuacje wniesienia odwołania (zażalenia) przez podmiot nie mający legitymacji do wniesienia tego środka zaskarżenia albo wniesienie odwołania przez stronę nie mającą zdolności do czynności prawnych. Pierwsza sytuacja obejmuje przypadki, gdy odwołanie wniosła osoba trzecia albo podmiot na prawach strony, który nie brał udziału w postępowaniu przed organem I instancji. W niniejszej sprawie zażalenie wniosła osoba nie będąca stroną postępowania i adresatką postanowienia Prezydenta W. z [...] grudnia 2008 r. Skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. złożyła B. S., podnosząc zarzut, że organ nie zajął się meritum sprawy, tylko orzekł o niedopuszczalności zażalenia. Ponadto skarżąca zarzuciła organowi II instancji błędne ustalenie, że nie jest stroną postępowania w sprawie rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W jej ocenie, ma status strony, gdyż prawo do rekompensaty jest dziedziczne. Skarżąca podała, że jest córką wnioskodawczyni L. S. i wraz z bratem G. S., są spadkobiercami po L. S. i z tego tytułu mają przymiot strony w sprawie z wniosku złożonego przez matkę. Skarżąca podniosła także zarzut naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. przepisu art. 134 k.p.a. przez wydanie postanowienia zamykającego możliwość rozpatrzenia merytorycznego zażalenia. Do skargi skarżąca załączyła odpis skrócony aktu zgonu L. S., z którego wynika, że zmarła ona 19 listopada 1994 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesiono w jej treści. Nie budzi wątpliwości, że skarżąca ma legitymacją do złożenia skargi. Ma ona interes prawny w rozumieniu art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej powoływana jako ,,p.p.s.a.") w zaskarżeniu wydanych postanowień przez Prezydenta W. oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. Wobec powyższego Sąd ma obowiązek dokonania ich oceny pod względem zgodności z prawem. Z kolei stosownie do przepisu art. 134 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonych postanowień nawet wówczas, gdy dany zarzut nie zostanie podniesiony w skardze. Błędem było uczynienie adresatem postanowienia wydanego przez Prezydenta W. o przekazaniu wniosku z 10 sierpnia 1990 r. L. S. - do organu właściwego - osoby nieżyjącej w dacie wydania tego aktu. Wnioskodawczyni była jedyną stroną tego postępowania jako spadkobierczyni właścicieli nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosek w przedmiotowej sprawie złożyła ona 10 sierpnia 1990 r. Skutkowało to m. in. doręczeniem wnioskodawczyni pisma z 23 stycznia 1991 r. przez Urząd Rejonowy w W. stwierdzającego, że jej roszczenie o zaliczenie mienia nie wygasło i zostało zarejestrowane do załatwienia. Zatem postępowanie administracyjne zostało zainicjowane na gruncie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Potem nastąpiła kilkakrotna zmiana przepisów normujących uprawnienia osób i ich spadkobierców do ustalenia prawa i wysokości rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a także przepisów kompetencyjnych, a nawet zmienione zostały przepisy co do formy prawnej załatwienia tych spraw (tj. zaświadczenia, decyzje administracyjne). Przepisy przejściowe zmienionych ustaw nakazywały do spraw wszczętych i niezakończonych stosowanie nowych ustaw, które nie przewidywały właściwości Prezydenta W. do załatwienia wniosku L. S. z 10 sierpnia 1990 r., lecz należało to do kompetencji wojewodów. W tej sytuacji konieczne było niezwłoczne podjęcie przez organ niewłaściwy czynności ustalających, który z organów jest właściwy miejscowo i rzeczowo do prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia prawa do rekompensaty. Niezależnie od zwłoki w wykonaniu tych czynności, należy stwierdzić, że Prezydent W. prawidłowo ustalił, że utracił zdolność prawną w przedmiotowej sprawie i wydał postanowienie uznające właściwość miejscową i rzeczową Wojewody [...]. Jednakże niezasadnie uczynił jego adresatem L. S., która w dacie wydania postanowienia od 14 lat już nie żyła. Nie ma przy tym znaczenia dla oceny prawidłowości postanowienia, czy organ administracyjny o fakcie śmierci strony wiedział, czy też nie wiedział. Przedmiotowa rekompensata dotyczy na ogół osób w podeszłym wieku, a jeżeli czynność procesowa podejmowana jest po osiemnastu latach od złożenia wniosku, to obowiązkiem organu jest ustalenie, czy wnioskodawca żyje. Prowadzenie postępowania wpadkowego i skierowanie postanowienia do osoby zmarłej, która w dacie jego wydania nie mogła mieć statusu strony, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 126 k.p.a., co skutkuje stwierdzeniem jego nieważności. Nie bez winy jest tu skarżąca, która kwitując odbiór postanowienia nie poinformowała organu, że L. S. nie żyje. Zważyć jednak należy, że w związku z odebraniem postanowienia skierowanego do L. S. przez B. S., prawidłowo działający organ obowiązany był wyjaśnić przyczynę tego stanu rzeczy, zwłaszcza iż wysłanie wydanego postanowienia nastąpiło prawie po roku od jego wydania, a – jak wyżej wskazano- od złożenia wniosku minęło ponad 18 lat. Z wyżej wskazanych przyczyn, działanie procesowe organu, który uczynił adresatem postanowienia osobę nieżyjącą, należy ocenić jako rażąco niezgodne z prawem. W takim przypadku czynność doręczenia aktu administracyjnego nie może zostać w oczywisty sposób skutecznie zrealizowana. Zdolność administracyjno-prawna strony w postępowaniu administracyjnym, zgodnie z art. 30 § 1 k.p.a., oceniana jest według przepisów prawa cywilnego. Śmierć osoby fizycznej (strony) sprawia, że postępowanie to nie może się dalej toczyć w takim kształcie, w jakim było prowadzone dotychczas. Natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. z urzędu obowiązane było ustalić, przyczyny odebrania postanowienia Prezydenta W., po roku od jego wydaniu przez inną osobę niż wnioskodawca. Należało dostrzec, że zażalenie było pierwszym pismem procesowym złożonym przez skarżącą. Z jego treści, chociaż nieporadnie, lecz w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że skarżąca odnosi się zarówno do wniosku złożonego przez matkę i dokumentów uzasadniających w jej ocenie żądanie. Przy czym w treści zażalenia skarżąca używa sformułowań w liczbie mnogiej, tj.: "nie zgadzamy się", "informujemy", "ponieśliśmy koszty", "zarzucanie nam", "nie uzyskamy". Ponadto na wstępie zażalenia skarżąca podaje, że jest córką L. S. Dlatego obowiązkiem organu II instancji, było wyjaśnienie, w jakim charakterze skarżąca występuje. Jak wyżej wskazano, informacja zawarta w zażaleniu, że składająca zażalenie jest córką wnioskodawczyni, powinno nasuwać wątpliwości, czy adresatem postanowienia organu I instancji nie uczyniono osoby zmarłej, a także, czy zamiarem skarżącej nie jest zgłoszenie udziału w postępowaniu jako strony, tym bardziej, że od złożenia wniosku minęło 18 lat, a we wniosku L. S. podała, że jest inwalidą wojennym po przebytym obozie koncentracyjnym. A więc już ta informacja powinna być dla organu wskazówką, że wnioskodawczyni w dacie składania wniosku była osobą w podeszłym wieku, a zważywszy na upływ 18 lat od złożenia wniosku oraz fakt, że zażalenie złożyła córka, może przemawiać za tym, że wnioskodawczyni nie żyje. Niezależnie od racji merytorycznych wyłożonych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, organ zażaleniowy przed podjęciem postanowienia w trybie art. 134 kpa, powinien wyjaśnić nasuwające się wątpliwości co do statusu osoby składającej zażalenie. Zatem obowiązany był wezwać skarżącą do usunięcia braków (art. 64 § 2 k.p.a.) lub wezwać do złożenia wyjaśnienia na piśmie (art. 50 § 1 k.p.a.). Istotą i celem przewodnim postępowania administracyjnego, w tym także postępowania wpadkowego, jest zawsze załatwienie sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Przy czym załatwienie sprawy należy rozumieć, jako załatwienie sprawy co do jej istoty (w niniejszej sprawie przekazanie wniosku do organu właściwego). Załatwienie sprawy w znaczeniu procesowym, a niewątpliwie takim jest wydanie postanowienia w trybie art. 134 k.p.a., jest ostatecznością, kiedy nie ma prawnych możliwości podjęcia rozstrzygnięcia merytorycznego. W rozpatrywanej sprawie prawna możliwość wydania rozstrzygnięcia merytorycznego, w tym także uchylenie postanowienia Prezydenta W., istniała, lecz organ II instancji niejako a priori założył, że skarżąca nie ma interesu prawnego w postępowaniu i nie może zgłosić swego udziału w tym postępowaniu. Z przyczyn wyżej podniesionych uznać należy, że organ II instancji rażąco naruszył przepis art. 134 k.p.a. Ponadto, skoro postanowienie organu I instancji jest dotknięte wadą nieważności, czego nie dostrzegł organ rozpatrujący zażalenie, to fakt ten stanowi rażące naruszenia art. 134 k.p.a. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 152 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie przepisu art. 200 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Prezydent W. ustali, czy skarżąca i jej brat G. S. są spadkobiercami po L. S., a jeżeli tak, to organ uczyni ich adresatami postanowienia o przekazaniu wniosku według właściwości.