I SA/Wa 791/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej M. M. kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; Naczelnik Gminy W. decyzja z dnia [...] kwietnia 1976 r. nr [...] orzekł o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha składającego się z działek oznaczonych nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...] położonego na terenie wsi [...], gmina [...], stanowiącego własność S. M. W dniu 14 stycznia 2011 r. spadkobierczyni S. M. – M.M. zwróciła się z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Naczelnika Gmina [...]. Po rozpoznaniu powyższego wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...]października 2011 r. odmówił stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu M. M. złożyła odwołanie, zarzucając organowi naruszenie przepisów postępowania stanowiących o obowiązku zapewnienia stronie przez organ czynnego udziału w postępowaniu. Zakwestionowała ponadto przeprowadzone przez organ postępowanie dowodowe. Po rozpatrzeniu odwołania oraz analizie akt sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyjaśnił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że przejęte na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne było gospodarstwem opuszczonym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1964 r. Co prawda nie zachowały się całościowe akta sprawy przejęcia przedmiotowego gospodarstwa, zakończonego decyzja Naczelnika Gminy [...], jednak fakt ten znajduje potwierdzenie w dokumentach zgromadzonych w toku innych postępowań dotyczących nieruchomości stanowiących własność S. M. tj. postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego ww. decyzją Naczelnika Gminy [...] oraz postępowania w sprawie wywłaszczenia części gruntów, należących do S. M. Minister wskazał ponadto, że w uzasadnieniu decyzji Naczelnika Gminy [...]wskazano, że spadkobiercy nieżyjącego właściciela gospodarstwa, nie interesowali się nieruchomością, a grunty były zaniedbane, częściowi użytkowane przez sąsiadów. Spadkobiercy nie opłacali żadnych zobowiązań na rzecz Państwa. Z uzasadnienia tej decyzji wynika również, że przeprowadzono rozmowy ze spadkobiercami w czasie których ustalono, że wszczęte postępowanie zostanie wstrzymane pod warunkiem zagospodarowania użytków rolnych i opłaceniu zaległości oraz bieżących należności. W decyzji wskazano, że warunek ten nie został spełniony, wobec czego przejęto gospodarstwo. Odnosząc się zarzutów odwołania, Minister Rolnictwa i Rozwoju wyjaśnił, że kwestia zaległości podatkowych oraz motywy zachowania właściciela decydującego się na opuszczenie gospodarstwa, nie miały znaczenia dla przejęcia gospodarstwa w trybie ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. M. M. pismem z dnia 14 kwietnia 2015 r. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zarzucając organowi naruszenie: - art. 12 kpa polegające na braku wnikliwego przeanalizowania materiału dowodowego; - art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez przyjęcie, że decyzja Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 1976 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa; - art. 7 kpa, 77 kpa oraz art. 80 kpa poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego i niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego; - art. 107 § 3 kpa przez niewyjaśnienie w treści uzasadnienia decyzji, dlaczego odmówiono wiarygodności dowodowej twierdzeniom strony; - § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. poprzez przyjęcie, że gospodarstwo zostało faktycznie opuszczone; - art. 15 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. poprzez niewskazanie przesłanek ustawowych; - art. 7, art. 21, art. 31 ust. 3, art. 64 I art. 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez zastosowanie rozszerzającej wykładni § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1962 r. oraz przyjęcie, że na podstawie przepisu prawnego niższego rangą od ustawy, organ administracji może pozbawić prawa własności; - art. 20, art. 23, art. 32 i art. 64 Konstytucji RP. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Odpowiadając na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługują na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż w niej wskazane. Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z treścią przepisu art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.) – powoływana dalej jako "ppsa", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze, ale które miały wpływ na wynik sprawy toczącej się przed organami administracji publicznej. Przede wszystkim zaś Sąd z urzędu bada czy kwestionowany akt obarczony jest kwalifikowanymi wadami prawnymi prowadzącymi do jego nieważności. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydana została z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) – powoływany dalej jako "k.p.a.". Jak wynika bowiem ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu skróconego aktu zgonu uczestnik postępowania J. M. zmarł w dniu [...] kwietnia 2012 r., a zatem przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że powyższe rozstrzygnięcie, którego adresatem był między innymi J.M. zostało skierowane do osoby zmarłej, a więc takiej, która nie mogła mieć statusu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Ponadto z nadesłanego do akt sądowych aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] czerwca 2015 r. wynika, że spadkobiercy po zmarłym J. M. córki B. M. i R.D., nie brały udziału w postępowaniu administracyjnym w charakterze stron. W tym miejscu wyjaśnić należy, że kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera normy prawnej, która wprost reguluje kwestię skutków prawnych skierowania decyzji organu do osoby zmarłej. Jednakże zarówno doktryna jak i wypracowane już na tym gruncie orzecznictwo sądowe wskazuje, że prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie w takiej sytuacji decyzji stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06). Jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Wynika to przede wszystkim z faktu, że aby można było mówić o postępowaniu administracyjnym, musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Zgodnie natomiast z art. 28 k.p.a., status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Ponadto jak wynika z treści art. 30 § 1 k.p.a., zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Stosownie zaś z art. 8 Kodeksu cywilnego (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.), każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. W związku z powyższym nie ulega wątpliwości Sądu, że zmarły J. M. jako osoba niemająca zdolności prawnej nie mógł być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego, a skoro tak to w stosunku do niej nie można było prowadzić postępowania, ani skierować do niej podjętego rozstrzygnięcia. Skoro zatem w przedmiotowej sprawie doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej, to należy przyjąć, że rozstrzygnięcie to obarczone jest od dnia wydania wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. co skutkować musi stwierdzeniem jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Nie ma przy tym znaczenia, czy prowadząc postępowanie administracyjne organ miał wiedzę na ten temat czy też nie. Jedynie ma marginesie wyjaśnić należy, że wobec stwierdzenia wystąpienia ww. wady prawnej zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Sąd nie oceniał tego orzeczenia merytorycznie. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 120 w zw. z art. 119 pkt 1 oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.