I SA/Wa 794/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: sędzia WSA Dariusz Chaciński sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Protokolant referent stażysta Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2013 r. sprawy ze skargi T.L. i W.L. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Minister Skarbu Państwa, decyzją z [...] lipca 2012 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2012 r. nr [...], odmawiającą potwierdzenia na wniosek W.L. i T.L. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F.S. nieruchomości położonych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w W., województwo [...]. Z ustaleń organu wynika, że K.S., pismem z 27 grudnia 1990 r., wystąpiła o odszkodowanie za nieruchomości pozostawione przez F.S. na dawnych Kresach Wschodnich. Z postanowienia Sądu Rejonowego w B. z [...] grudnia 1990 r., sygn. akt II [...], wynika, że spadek po K.S. zmarłym [...] maja 1944 r. na podstawie ustawy nabyli: żona K.S. w 1/7 części oraz dzieci: D.E., H.G., B.L., każde z nich po 6/21 części. Po śmierci K.S., zmarłej [...] grudnia 1993 r., z wnioskiem 27 grudnia 1998 r. w tej sprawie wystąpiła jej córka D.E., powołując się na postanowienie Sądu Rejonowego w B. z [...] maja 1999 r., sygn. akt II [...], z którego wynika, że nabyła ona w całości spadek po K.S.. Wnioskiem z 3 listopada 2010 r. W.L. i T.L. wystąpili o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F.S. nieruchomości w W.. Z postanowienia Sądu Rejonowego w O. z [...] marca 1989 r., sygn. akt I [...], wynika, że spadek po B.L., zmarłej [...] kwietnia 1988 r., na podstawie ustawy nabyli: mąż J.L. oraz dzieci W.P. i T.L. po 1/3 części każdy z nich. Z zeznań D.E., złożonych w dniu 25 kwietnia 2012 r., wynika jednoznacznie, że zarówno K.S., składając wniosek z 27 grudnia 1990 r., jak i D.E., składając wniosek z 7 grudnia 1998 r., działały wyłącznie we własnym imieniu. W ocenie organu faktyczną treścią żądania zawartą w tych wnioskach było ubieganie się o rekompensatę wyłącznie we własnym imieniu, zatem wszyscy spadkobiercy nie działali łącznie i nie były one wskazane przez pozostałych spadkobierców F.S., jako osoby uprawnione do rekompensaty. Powyższe ustalenia doprowadziły organ do konkluzji, że W.L. i T.L. dopiero 3 listopada 2010 r. wystąpili z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez F.S., a zatem wystąpili po terminie przewidzianym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., tj. 31 grudnia 2008 r. Zdaniem organu nie miał on obowiązku informowania W.L. i T.L. o toczącym się na wniosek K.S., a następnie Z.E., postępowaniu, gdyż z żadnych dołączonych wówczas do akt sprawy dokumentów nie wynikał fakt uczestnictwa ich w toczącym się przed organem I instancji postępowaniu. Biorąc powyższe pod uwagę organ uznał, że, pomimo iż wnioski K.S. i D.E. zostały złożone w okresie obowiązywania przepisów umożliwiających łączną realizację, to faktycznie intencją i rzeczywistą wolą wnioskodawczyń było działanie wyłącznie na własną rzecz. Natomiast wnioski W.L. i T.L. należy uznać za złożone z uchybieniem terminu wskazanego w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej, co uzasadnia odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez F.S.. W skardze na decyzję Ministra Skarbu Państwa W.L. i T.L. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie art. 9, art. 10, art. 28, art. 61 kpa. W uzasadnieniu skargi wskazali, że przez cały czas toczącej się sprawy nie otrzymali żadnej informacji, że złożony wniosek przez D.E. nie ma charakteru wniosku łącznego i nie uwzględnia skarżących. Natomiast przez cały ten czas skarżący żywili uzasadnione przekonanie, że złożony wniosek ma charakter wniosku łącznego. W tym przekonaniu utwierdzało ich to, że organ nie wzywał ich do uzupełnienia wniosku bądź złożenia jakichkolwiek wyjaśnień. Organ opierając się jedynie na zeznaniach D.E. nie podjął próby ustalenia wszystkich stron postępowania. Nawet gdyby przyjąć za organem, że wniosek został złożony wyłącznie we własnym imieniu wnioskodawczyni, to obowiązkiem organów było zapewnienie czynnego udziału w postępowaniu skarżącym, ponieważ przysługuje im prawo do ubiegania się o rekompensatę z tytułu pozostawienia przez F.S. nieruchomości poza obecnymi granicami RP. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona gdyż zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo. Organy obu instancji odmawiając W.L. i T.L. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F.S. nieruchomości poza obecnymi granicami RP uznały, że złożyli oni wnioski, o których stanowi art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 160, poz. 1418 ze zm., dalej jako: ustawa z 2005 r.) po terminie określonym w tym przepisie. Zdaniem organów postępowanie przewidziane w ustawie z 2005 r. ma charakter wnioskowy i jest wszczynane tylko na wniosek strony. Ponieważ, zdaniem organów, K.S. i D.E., w momencie składania wniosków nie były ani pełnomocnikami skarżących, ani osobami przez nich wskazanymi, a skarżący dopiero z dniu 3 listopada 2010 r. wystąpili z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty, to odmowa potwierdzenia tego prawa była zasadna. Okolicznością bezsporną w sprawie jest, że K.S. złożyła w dniu 27 grudnia 1990 r. wniosek o odszkodowanie za pozostawienie w czerwcu 1945 r. mienia na terenie leżącym poza obecnymi granicami RP., w W.. Do wniosku dołączyła kserokopię opisu mienia pozostawionego przez F.S., który był jej mężem. Wskazuje to, że dochodziła rekompensaty za mienie pozostawione przez nieżyjącego męża F.S.. Opierając się na zeznaniach D.E. organy uznały, że składając ten wniosek K.S. działała wyłącznie we własnym imieniu i to było faktyczną treścią jej żądania. Takie stanowisko organu nie uwzględnia konsekwencji przepisów obowiązujących w dacie złożenia tego wniosku. Mianowicie wówczas obowiązywał art. 88 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu z listopada 1990 r. (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.), którego odpowiednikiem w tekście jednolitym z 1991 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127) był art. 81 ust. 4. Z treści tego przepisu wynikało, że w razie śmierci właściciela mienia nieruchomego pozostawionego za granicą uprawnienie wynikające z ust. 1 przysługuje łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione. Zatem wniosek złożony w okresie obowiązywania tego przepisu, umożliwiający łączną realizację uprawnień przez wszystkich spadkobierców, przez organ został potraktowany jako działanie wnioskodawczyni wyłącznie na własną rzecz, a to przekonanie organ oparł na zeznaniu spadkobierczyni wnioskodawczyni. Fakt łącznego przysługiwania uprawnień wszystkim spadkobiercom właściciela mienia pozostawionego poza obecnymi granicami RP., wynikający z art. 88 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., należy interpretować w ten sposób, że wszyscy spadkobiercy uzyskiwali status strony postępowania, jeśli z wniosku wystąpił choćby jeden z nich. Ówczesny łączny charakter uprawnień nie pozwalał na rozdzielne przyznanie uprawnień, poza sytuacją wskazania niektórych spadkobierców przez innych. Tak więc wszyscy spadkobiercy uzyskiwali status strony postępowania niejako z mocy samego prawa i nie zależało to od woli wnioskodawcy jak i intencji jakie miał wnioskodawca składając wniosek. Przepis art. 27 ustawy z 2005 r. stanowi, że postępowanie w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. Treść tego przepisu wskazuje, że po wejściu w życie ustawy z 2005 r. nie było konieczne występowanie z nowym wnioskiem w trybie art. 5 ust. 1 tej ustawy. Jeżeli postępowanie zostało wszczęte pod rządami art. 88 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. do wszyscy spadkobiercy właściciela pozostawionego mienia pozostają nadal stronami tego postępowania i nie mają obowiązku składania osobnych wniosków. W rozpoznawanej sprawie postępowanie zostało wszczęte już w 1990 r. na wniosek K.S., która była jednym ze spadkobierców F.S.. Z postanowienia Sądu Rejonowego w B. z [...] grudnia 1990 r. wynika, że spadek po F.S., oprócz żony, nabyły także dzieci, D.E., H.G. i B.L.. W dacie składania wniosku w 1990 r. nie żyła B.L., gdyż zmarła [...] kwietnia 1988 r., a spadek po niej nabyli skarżący. Tak więc wszyscy spadkobiercy F.S., bądź ich następcy prawni, stali się stronami postępowania wszczętego wnioskiem K.S. z 1990 r. i organ winien ich wezwać do udziału w sprawie. Tym samym skarżący W.L. i T.L. stali się stronami tego postępowania i nie mieli obowiązku składania własnych wniosków w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z 2005 r. Zatem ponowienie przez nich wniosku pismami z 3 listopada 2010 r. jest dla sprawy bez znaczenia prawnego i nie może stanowić podstawy odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu złożenia wniosku po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z 2005 r. Słuszny jest także zarzut skargi, że organ zaniechał ustalenia kręgu stron postępowania wszczętego wnioskiem z 27 grudnia 1990 r., do czego był obowiązany. Wobec tego zaskarżona decyzja narusza art. 7 ust. 2 w związku z art. 27 i art. 5 ust. 1 ustawy z 2005 r. oraz w związku z art. 28 kpa. W świetle powyższych rozważań nie ulega wątpliwości, że stronami postępowania winni być wszyscy spadkobiercy F.S. bądź ich następcy prawni. Do kręgu tych spadkobierców należy H.G., która zmarła, a jej spadkobiercą jest K.G.. Z uzyskanego w toku postępowania sądowego aktu zgonu wynika, że K.G. zmarł [...] marca 2012 r. Zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa z [...] lipca 2013 r. została skierowana między innymi do K.G., który w dacie wydania tej decyzji już nie żył. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 kpa). Zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej oznacza, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. W rozpoznawanej sprawie zaistniały więc przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Jak bowiem zostało wyżej wskazane, decyzja ta została skierowana do osoby nieżyjącej, która w chwili jej wydania nie miała już przymiotu strony, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, a co uzasadnia wyeliminowanie takiej decyzji z obrotu prawnego. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni podniesione w niniejszym uzasadnieniu kwestie. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.