I SA/Wa 795/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Elżbieta Lenart (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [....] z dnia [...] października 2010 r. [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r., nr [...] odmawiającą potwierdzenia K. M., H. R. i Z. P. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zaskarżone orzeczenie wydano w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Wnioskiem z dnia 31 grudnia 2008 r. K. M., Z. P. i H. R. wystąpili o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomość, którą pozostawili F. P. i M. P. w miejscowości K., powiat [..], województwo [...] , obejmującą obszar [...] ha i zabudowania: dom, stodołę, oborę, magazyn na zboże oraz piwnicę murowaną. Postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] grudnia 1991 r., sygn. akt I Ns 173/91 spadek po M. P. nabył mąż F. P. oraz dzieci H. R., K. M. i W. P. po [...] części każde z nich, z wyłączeniem udziału spadkodawcy w małżeńskim majątku wspólnym, który to udział z mocy ustawy dziedziczą dzieci: H. R., K. M. i W. P. po [...] części każde z nich. Natomiast z postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] marca 1992 r., sygn. akt Ns [...] wynika, iż spadek po F. P. nabyły córki K. M., H. R. i syn W. P. po [...] części każde z nich. Na mocy orzeczenia Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] czerwca 2010 r., sygn. akt I Ns [...] spadek po W. P. nabył syn Z. P. w całości. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...] odmówił potwierdzenia K. M., H. R. i Z. P. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia w miejscowości K. , powiat [...] , województwo [...] zabudowanej nieruchomości rolnej o łącznej powierzchni [...] ha. W uzasadnieniu stwierdził, że M. P. i F. P., byli w dniu 1 września 1939 r. obywatelami polskim i zamieszkiwali na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości K., powiat [...] , woj. [...] (obecnie Republika [...] ). Właścicielem folwarku K. był F. P., który w 1945 r. został aresztowany przez Rosjan i wywieziony na Syberię. Do Polski repatriowały się jego dorosłe dzieci wraz ze swoimi rodzinami oraz żona – M. P. Natomiast, F. P. powrócił z Syberii na [...] i zamieszkał w miejscowości D., obwód G., odległej ok. [...] kilometrów od K., gdzie zmarł [...] lipca 1955 r. Spadkobiercy F. P. nie realizowali prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i posiadają obywatelstwo polskie. Organ stwierdził, że w myśl art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2008 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1. był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy, tj. w związku z tzw. układami republikańskimi (art. 1 ust. 1 ustawy), na podstawie umowy pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich z dnia 15 lutego 1951 r. (art. 1 ust. 1a ustawy) lub na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art. 1 ust. 2 ustawy), 2. posiada obywatelstwo polskie. W niniejszej sprawie wskazane wyżej przesłanki nie zostały spełnione. M. P., K. M., H. R. i W. P. w chwili repatriacji, opuszczenia przedmiotowej nieruchomości, nie byli jej właścicielami, a faktyczny właściciel – F. P., nie pozostawił nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż w chwili opuszczenia przedmiotowej nieruchomości przez jego żonę i dorosłe już dzieci, F. P. przebywał na Syberii. Nigdy nie opuścił byłych terenów Rzeczypospolitej Polskiej i do chwili śmierci zamieszkiwał na [...] . W odwołaniu od powyższej decyzji K. M. wskazała, iż od chwili wywiezienia na Syberię F. P. nie był już właścicielem nieruchomości. Po rozpoznaniu odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 20011 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r., nr [...] . W uzasadnieniu orzeczenia organ stwierdził, że z oświadczenia świadka K. Z. z dnia 28 maja 2009 r., złożonego pod rygorem odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań, wynika, iż F. P. posiadał nieruchomość w miejscowości K.. W 1945 r. został wywieziony na Syberię, skąd powrócił na [...] i następnie tam zmarł. Natomiast tylko M. P. wraz z dziećmi przybyła do Polski w 1946 r. Dodał, że z zaświadczenia Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia 3 czerwca 2009 r. wynika, iż w 1923 r. F. P. posiadał w miejscowości Kolenda nieruchomość o powierzchni [...] dziesięcin. Poza tym M. P. i F. P. posiadali w dniu 1 września 1939 r. obywatelstwo polskie. Ponadto - z załączonego protokołu przesłuchania K. M. z dnia 16 września 2010 r. - wynika, iż w 1945 r. jej ojciec F. P. został wywieziony na Syberię, zaś po powrocie zamieszkał nieopodal rodzinnej miejscowości - w D. na [...] . Wyżej wymieniona wraz z matką i rodzeństwem w 1946 r. repatriowała się do Polski. Minister przytoczył treść art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., stwierdzając, że organ wojewódzki w sposób prawidłowy ustalił okoliczności faktyczne i prawne przedmiotowej sprawy. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy jednoznacznie wynika, iż właścicielem nieruchomości pozostawionej w miejscowości K. był F. P., który jednak nie repatriował się z byłego terytorium RP, bowiem zmarł on w 1955 r. na [...] w D.. Nie spełniona więc została przez właściciela nieruchomości przesłanka repatriowania się do Polski - na obecne terytorium RP w trybie umów republikańskich, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W przedmiotowej sprawie repatriowały się natomiast wnioskodawcy, jednakże w chwili pozostawienia nieruchomości nie legitymowali się tytułem własności do nieruchomości. W momencie pozostawienia nieruchomości właścicielem nieruchomości pozostawał F. P. i nie zmienia tego fakt wywiezienia go na Syberię przez władze ZSRR - skąd powrócił na B. Dodał, że sam fakt posiadania nieruchomości na obszarze położonym poza obecnymi granicami RP nie przesądza o potwierdzeniu prawa do rekompensaty. Wolą ustawodawcy było przyznanie rekompensaty nie wszystkim obywatelom polskim posiadającym majątek na byłym terytorium RP, którzy zmuszeni byli go zostawić, ale wyłącznie tym, którzy spełnili łącznie warunki określone w art. 1 w zw. z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - których nie można interpretować w sposób rozszerzający. Skoro właściciel nieruchomości F. P. nie nabył prawa do rekompensaty, to prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie nie mogli też nabyć jego spadkobiercy, bowiem aby spadkobiercy mogli to prawo odziedziczyć, spadkodawca sam musi spełniać wszystkie wymogi do nabycia prawa do rekompensaty. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy dopiero śmierć spadkodawcy uprawnia spadkobierców do uzyskania prawa, które służyłoby jemu samemu. Konstatując, Minister Skarbu Państwa stwierdził niespełnienie przez właściciela nieruchomości pozostawionej przesłanki wprost wynikającej z art. 1 i 2 ustawy - tj. konieczności repatriacji w trybie umów republikańskich, zaś w odniesieniu do wnioskodawców - braku prawa własności do pozostawionej nieruchomości (art. 2 ustawy). Skargę na powyższą decyzję wniosła K.M., podnosząc, że organ uzasadniając odmowę przyznania rekompensaty usprawiedliwia to faktem nie repatriowania się jej ojca z byłego terytorium RP - jednakże jej ojciec dobrowolnie nie został wywieziony na Syberię, lecz było to związane z rozpoczętą wojną. Ponadto jej matka repatriowała się do Polski, opuszczając swoje gospodarstwo. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżone decyzje z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tych orzeczeń. Ponadto, co wymaga podkreślenia, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga jest zasadna, a zaskarżone orzeczenie narusza przepisy prawa. Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2008 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) Wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 2 pkt 1 i 2 powołanej ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi - był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. Stosownie do art. 3 ust. 2 tej ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej, albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Organy administracji publicznej rozpoznające przedmiotową sprawę uznały, że F. P. był właścicielem pozostawionego poza obecnymi granicami RP mienia, w miejscowości K., powiat [...] , województwo [...] . Tymczasem, z materiału dowodowego, a w szczególności z pisma Ambasady Republiki [...] w Rzeczpospolitej Polskiej, Wydział Konsularny z dnia 15 lipca 2009 r., nr [...] wynika, iż w dokumentach archiwum państwowego obwodu [...] znajdują się dane potwierdzające, że w 1923 r. F. P. posiadał działkę gruntu o powierzchni ogólnej [...] dziesięcin w folwarku K., gmina [...] , powiat [...] , województwo [...] . W niniejszej sprawie brak jest natomiast jakichkolwiek dokumentów, z których wynikałoby, czy osoba ta była właścicielem tej nieruchomości. Ustalenie to ma o tyle istotne znaczenie, iż posiadanie tytułu prawnorzeczowego w postaci własności nieruchomości pozostawionej na byłym obszarze RP stanowi jedną z koniecznych przesłanek przyznania rekompensaty. W następstwie tego organ także nie ustalił, czy jakiekolwiek prawa rzeczowe do przedmiotowej nieruchomości przysługiwały M. P., tj. czy była ona współwłaścicielem, czy może tylko współposiadaczem pozostawionego majątku. W aktach brak jest jakiegokolwiek dowodu na tę okoliczność, która w sprawie ma bardzo istotne znaczenie, gdyż to M. P. (w przeciwieństwie do swojego męża) repatriowała się do Polski. Sąd uznał zatem wydane rozstrzygnięcie za oparte na niepełnym materiale dowodowym. W tym miejscu należy zauważyć, że zgodnie z art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei art. 77 tego kodeksu w § 1 stwierdza, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa). Przepis ten wyraża równocześnie zasadę prawdy obiektywnej jak też zasadę swobodnej oceny dowodów. Organ prowadzący postępowanie musi dążyć do ustalenia prawdy materialnej i według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenić wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych oraz wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. Organy administracji, podejmując decyzję w przedmiocie rekompensaty za tzw. mienie zabużańskie, zobowiązane są zatem do zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i do jego rozpatrzenia oraz wszechstronnej oceny - czy ustalone dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały udowodnione. W niniejszej sprawie organy tego nie uczyniły, a wykazane uprzednio braki w materiale dowodowym, miały istotny wpływ na wynik sprawy. Reasumując, prowadzone postępowanie naruszyło art. 7, 77 i 80 kpa. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko Sądu i podejmie działania, które wyjaśnią, jakie konkretne i komu, służyło prawo do zabudowanej nieruchomości położonej w miejscowości K., o powierzchni [...] dziesięcin. Organ ustali - na podstawie dowodów przedłożonych przez skarżących - czy F. P. i M. P. byli tylko faktycznymi posiadaczami tego gruntu z tytułu np. umowy dzierżawy, czy też służyło im obojgu, lub tylko jednemu z nich, inne prawo do tej nieruchomości - prawo własności - i z jakiego tytułu (np. kupno, darowizna, dziedziczenie). Fakt ten ma decydujące znaczenie, gdyż tylko M. P. spełniła jeden z warunków koniecznych do otrzymania prawa do rekompensaty – opuściła byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Następnie organ wyda stosowne rozstrzygnięcie rozważając, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki do otrzymania rekompensaty. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.