I SA/Wa 796/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędziowie NSA Anna Łukaszewska-Macioch asesor WSA Jerzy Siegień Protokolant Emilia Rutkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] stycznia 2005 r., nr [...], w zakresie zobowiązującym M. G. do zwrotu kwoty [...] ([...]) złotych z tytułu nienależnie pobranych świadczeń za miesiąc czerwiec 2005 r., 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega zaskarżeniu, 3. w pozostałej części skargę oddala. Wnioskiem z dnia 2 lipca 2004 r. M. G. zwrócił się do organu pierwszej instancji o przyznanie zasiłku celowego w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na opłatę za zużytą energię elektryczną ([...] zł) i zasiłku na dożywianie w wysokości [...] zł. Na podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 5 lipca 2004 r. stwierdzono, że prowadzi on wspólne gospodarstwo z małżonką, jest współwłaścicielem zabudowanej działki o powierzchni [...] m2 w W. przy ul. [...], a od dnia [...] czerwca 2004 r. stał się wraz z małżonką właścicielem lokalu przy ul. [...]. Według przedstawionych przez stronę dokumentów i oświadczeń majątkowych rodzina wnioskodawcy utrzymuje się z renty w wysokości [...] zł oraz - od czerwca 2004 r. - ze świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie ze składanymi dokumentami, prowadzona przez wnioskodawcę działalność gospodarcza pod nazwą "[...]." nadal nie przynosi żadnych dochodów. Mając na uwadze powyższe okoliczności, organ pierwszej instancji wydał decyzję z dnia [...] lipca 2004 r. odmawiającą przyznania zasiłku celowego w wys. [...] zł z przeznaczeniem na dożywianie w miesiącu lipcu 2004 r. i w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na pokrycie zadłużenia z tytułu zużycia energii elektrycznej oraz zobowiązującej do zwrotu kwoty [...] zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń od stycznia do czerwca 2004 r., tj. zasiłków celowych z przeznaczeniem na zakup żywności oraz pokrycie zadłużenia z tytułu czynszu oraz zużycia energii elektrycznej. Organ pierwszej instancji uznał, że pomimo złożenia oświadczeń majątkowych przy zakupie lokalu mieszkalnego, wnioskodawca wraz z rodziną dysponował taką kwotą pieniędzy, która mogła być uznana za znaczne zasoby finansowe i która uzasadniała odmowę przyznania wnioskowanych świadczeń. Ponadto organ pierwszej instancji przyjął, że skoro wnioskodawca już w dniu 15 kwietnia 2003 r. złożył oświadczenie woli o chęci kupna zajmowanego lokalu, dysponował dostatecznymi środkami na zaspokojenie sygnalizowanych potrzeb, co oznacza, że dotychczasowe świadczenia pieniężne z pomocy społecznej wypłacone w formie zasiłków celowych w łącznej kwocie [...] zł są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. sygn. akt [...], po rozpatrzeniu odwołania M. G., uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji o odmowie przyznania zasiłku celowego w wysokości [...] zł na dożywianie w miesiącu lipcu 2004 r. oraz o odmowie przyznania zasiłku celowego w wysokości [...] zł na pokrycie zadłużenia z tytułu zużycia energii elektrycznej, nie zgodziło się natomiast z rozstrzygnięciem zobowiązującym stronę do zwrotu kwoty [...] zł tytułem nienależnie przyznanych zasiłków celowych z przeznaczeniem na zakup żywności oraz pokrycie zadłużenia z tytułu czynszu oraz zużycia energii elektrycznej. Kolegium stwierdziło, że uzasadnienie decyzji z dnia [...] lipca 2004 r., poza postawieniem tezy o posiadaniu przez pana M. G. środków wystarczających na samodzielne wyjście z kręgu beneficjentów pomocy społecznej, nie zawierało wskazania, w jaki sposób organ pierwszej instancji ustalił, że strona posiadała środki na wykup mieszkania już w dacie złożenia deklaracji o chęci zakupu zajmowanego lokalu oraz na jakich dowodach oparł się w tym zakresie. Decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. organ pierwszej instancji ponownie odmówił M. G. przyznania zasiłku celowego w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na dożywianie w miesiącu lipcu 2004 r. i w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na pokrycie zadłużenia z tytułu użytkowania energii elektrycznej oraz zobowiązał go zwrotu kwoty [...] zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń za miesiąc czerwiec 2004 r., tj. z tytułu zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności oraz pokrycie zadłużenia z tytułu czynszu. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że kupując lokal mieszkalny z zasobów komunalnych m. W. (akt notarialny z dnia [...] czerwca 2004 r. Repertorium [...] nr [...]) M. G. dysponował określoną kwotą pieniędzy, która mogłaby wpłynąć na polepszenie złej sytuacji materialnej, w jakiej według jego oświadczeń znajduje się obecnie. Organ pierwszej instancji wskazał, że kupując ten lokal na własność M. G. dysponował kwotą, która może być uznana za znaczne zasoby finansowe, co uzasadnia odmowę przyznania świadczenia w formie zasiłków celowych z przeznaczeniem na zakup żywności w wysokości [...] zł oraz na pokrycie zadłużenia za zużytą energię elektryczną w wysokości [...] zł. Organ pierwszej instancji, powołując się na art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej, wskazał, że rodzina M. G. najpóźniej w dniu 7 czerwca 2004 r. posiadała taki dochód, który spowodował przekroczenie kryterium dochodowego pozwalającego ubiegać się o zasiłek celowy z pomocy społecznej, przy czym suma ta mogłaby wpłynąć na zaspokojenie sygnalizowanych przez stronę potrzeb. Ponadto M. G. nie poinformował o powyższym fakcie pracownika socjalnego, co pozwala na uznanie, że otrzymane świadczenia w formie zasiłków celowych na pokrycie zadłużenia czynszowego w wysokości [...] zł i z przeznaczeniem na dożywienie w wysokości [...] zł (decyzja z dnia [...] czerwca 2004 r.) zostały nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi zgodnie z art. 98 ustawy o pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lutego 2005 r., po rozpatrzeniu odwołania M. G. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2005 r. odmawiającej przyznania zasiłku celowego oraz zobowiązującej do zwrotu kwoty [...] zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń za miesiąc czerwiec 2004 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lutego 2005 r. organ drugiej instancji wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593), w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: - kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, - kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Mając na uwadze nie budzący wątpliwości ustalony w sprawie stan faktyczny, w tym fakt, że strona dokonała dnia [...] czerwca 2004 r. zakupu lokalu mieszkalnego na własność, organ drugiej instancji podzielił pogląd organu pierwszej instancji, że wnioskodawca najpóźniej w tym dniu posiadał taki dochód, który spowodował przekroczenie kryterium dochodowego na rodzinę (art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 powołanej ustawy). Oznacza to, że nie może być przyznany zasiłek celowy na podstawie art. 39 tej ustawy (zależny od dochodu). Nie zachodzą również okoliczności uzasadniające przyznanie zasiłku celowego niezależnie od dochodu (art. 41 ustawy o pomocy społecznej). Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Wykup mieszkania na własność nie stanowi niezbędnej potrzeby. Kwota ta mogłaby posłużyć na zaspokojenie niezbędnych potrzeb (zakup żywności, dokonanie opłat za energię elektryczną). Argumenty strony zawarte w odwołaniu nie mają, zdaniem organu drugiej instancji znaczenia dla sprawy, ponieważ pożyczka została udzielona na zakup mieszkania, które jest własnością obojga małżonków. Zaciągając pożyczkę strona miała świadomość, że będzie musiała ją spłacić, z czego wypływa wniosek, że strona przewiduje uzyskiwanie odpowiedniego poziomu dochodów na ten cel. W tym stanie rzeczy zasadna była odmowa przyznania stronie zasiłku celowego w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na dożywianie w miesiącu lipcu 2004 r. i odmowa przyznania zasiłku celowego w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na pokrycie zadłużenia z tytułu zużycia elektrycznej. Zgodnie z art. 109 ustawy o pomocy społecznej, osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Skoro zakup mieszkania miał miejsce dnia [...] czerwca 2004 r., a M. G. nie poinformował o zaciągniętej pożyczce pracownika socjalnego, zasadnym jest również zobowiązanie strony do zwrotu zasiłków celowych przyznanych decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. jako świadczeń nienależnych, zgodnie z art. 98 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium nie znalazło tym samym podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja narusza prawo. Skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2005 r. złożył M. G. Skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja została oparta na całkowicie nieprawdziwych ustaleniach w kwestii dotyczącej dysponowania określoną kwotą pieniędzy, która mogłaby wpłynąć na polepszenie sytuacji materialnej strony. Skarżący podniósł, że nabywając przedmiotowy lokal nie dysponował swobodnymi zasobami pieniężnymi, które mogłyby być spożytkowane na inne cele np. dożywianie, opłaty za energię. Mieszkanie zostało bowiem wykupione z pożyczki uzyskanej od teścia i, że teść miał na celu zabezpieczyć żonę – rencistkę - przed skutkami utraty przez skarżącego zdolności do uzyskiwania stałych przychodów z prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej. Kwota ta równa wartości mieszkania została przelana przez teścia bezpośrednio na konto Urzędu Dzielnicowego W. [...], bez pośrednictwa skarżącego i jakiegokolwiek dysponowania przez niego tą kwotą. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławczego w W. podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga wniesiona w rozpatrywanej sprawie jest w części uzasadniona, ale z powodów innych niż w niej podniesione. Sąd podzielił argumenty organów orzekających w sprawie co do zasadności odmowy M. G. przyznania zasiłku celowego w wys. [...] zł z przeznaczeniem na dożywianie w miesiącu lipcu 2004 r. oraz odmowy przyznania zasiłku celowego w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na pokrycie zadłużenia z tytułu zużycia energii elektrycznej. Skoro skarżący dokonał w dniu [...] czerwca 2004 r. zakupu lokalu mieszkalnego na własność, podzielić należy pogląd organu drugiej instancji, że wnioskodawca najpóźniej w tym dniu posiadał dochód w wysokości [...] zł, który spowodował przekroczenie kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, niezależnie od tego z jakiego źródła ten dochód pochodził. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. kwoty 316 zł. W przypadku natomiast uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony (art. 8 ust. 1 pkt 2 i ust. 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej; Dz. U. Nr 64, poz. 593). Niedopuszczalne byłoby w takim przypadku przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 powołanej ustawy, przyznanie tego zasiłku jest bowiem uzależnione od osiąganego przez wnioskodawcę dochodu, który w przypadku skarżącego przekraczał kryterium dochodowe na osobę w rodzinie. Nie zachodzą również okoliczności uzasadniające przyznanie zasiłku celowego ustalanego niezależnie od dochodu (art. 41 ustawy o pomocy społecznej). Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w ramach pomocy społecznej należy wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Do takich osób nie można z pewnością zaliczyć osoby, którą stać na zakup mieszkania. Organy orzekające naruszyły natomiast przepisy ustawy o pomocy społecznej, zobowiązując skarżącego w decyzji o odmowie przyznania zasiłku celowego do zwrotu kwoty [...] zł z tytułu nienależnie pobranych za miesiąc czerwiec 2004 r., z tytułu zasiłków celowych z przeznaczeniem na zakup żywności oraz na pokrycie zadłużenia z tytułu opłat czynszowych. Zgodnie z art. 104 ust. 1 i 3 powołanej ustawy, należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej (art. 6 pkt 16 powołanej ustawy). Warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest jednak uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Zgodnie bowiem z art. 106 ust. 5 powołanej ustawy, w przypadku pobrania nienależnego świadczenia, decyzję administracyjną którą przyznano to świadczenie zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony, bez jej zgody. Organ pierwszej instancji odmawiając przyznania zasiłku celowego nie mógł jednocześnie zobowiązać skarżącego do zwrotu kwoty [...] zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń za czerwiec 2004 r. W tej sprawie powinno być bowiem wszczęte odrębne postępowania, o którym należało zawiadomić stronę, stosownie do art. 60 § 5 k.p.a., a następnie ustalić czy zachodzą przyczyny uzasadniające uchylenie decyzji z dnia [...] czerwca 2004 r., w związku z pobraniem nienależnego świadczenia, a następnie w zależności od dokonanych ustaleń określić ewentualnie wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin jej zwrotu. Organ drugiej instancji pominął również fakt, że w decyzji z dnia [...] stycznia 2005 r. zobowiązano M. G. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w terminie do dnia [...] lutego 2005 r. Organ drugiej instancji utrzymując decyzję organu pierwszej instancji nie zmienił powyższego terminu. Mając na uwadze, że decyzja organu drugiej instancji z dnia [...] lutego 2005 r. została doręczona skarżącemu w dniu 10 marca 2005 r., tym samym należy stwierdzić, że organ drugiej instancji naruszył art. 104 ust. 3 powołanej ustawy ze skutkiem mającym wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W świetle powyższych okoliczności zaskarżoną decyzję oraz decyzję z dnia [...] stycznia 2005 r., jako naruszające art. 60 § 5 k.p.a., art. 104 ust. 3 i art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, należało uchylić. Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 145 § 1 lit. a i c oraz art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.