I SA/Wa 800/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędziowie WSA Anna Falkiewicz-Kluj WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. B. i K. B. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SAB/Wa 43/18 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 3000 (trzy tysiące) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz skarżących J. B. i K. B. sumę pieniężną w wysokości po 2000 (dwa tysiące) złotych dla każdego ze skarżących; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz skarżących J. B. i K. B. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia [...] marca 2021 r. (omyłkowo zapewne datowanym na dzień [...] marca 2020 r.) J. B. i K. B. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SAB/Wa 43/18. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta do rozpoznania, w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, wniosku z dnia [...] września 1948 r. o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. W złożonej skardze skarżący wnieśli o wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny w wysokości stosownej do bezczynności organu, przyznanie od organu na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w kwocie 2000 zł, zasądzenie na rzecz każdego ze skarżących zwrotu kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący domagali się ponadto rozpoznania sprawy w postępowaniu uproszczonym. Akta sprawy wraz z odpisem prawomocnego wyroku z dnia 24 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SAB/Wa 43/18 wpłynęły do organu w dniu 25 lipca 2018 r., zatem termin wyznaczony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny do rozpoznania złożonego wniosku upłynął w dniu 25 września 2018 r. Z akt sprawy wynika, że skarżący pismem z dnia [...] lutego 2021 r. wezwali organ do wykonania wyroku z dnia 24 kwietnia 2018 r. Prezydent nie zastosował się jednak do tego wezwania i nie wydał merytorycznej decyzji w sprawie. Skarżący skierowali już do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę w przedmiocie niewykonania przez organ powołanego wyżej wyroku, która to skarga została uwzględniona wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 18 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 2130/19. Orzeczeniem tym Sąd wymierzył organowi grzywnę w wysokości 2000 zł, stwierdził, że bezczynności organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz przyznał każdemu ze skarżących sumę pieniężną w kwocie po 1000 zł. W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podnosił, że pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. powiadomił strony, że nie było możliwości zakończenia postępowania z powodu ogromnej ilości wniosków oczekujących na rozpoznanie oraz niezwykle skomplikowanego charakteru sprawy. Ponadto organ wskazywał, iż ustalenie stanu prawnego nieruchomości jest czasochłonne i wymaga podjęcia wielu czynności. Na obecnym etapie uzyskano opinię geodezyjną dotyczącą nieruchomości, której dotyczył złożony w sprawie wniosek. Organ zaznaczał również, że trwający obecnie stan pandemii znacząco wpływa na funkcjonowanie Urzędu, a w konsekwencji na wydłużenie trwających postępowań. Planowany termin zakończenia sprawy oznaczono na dzień [...] czerwca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 154 § 1 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.), w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność oraz w razie bezczynności organu po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Grzywnę, o której mowa, sąd wymierza do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. W przypadku skargi o wymierzenie organowi grzywny z powodu jego bezczynności sąd dokonuje oceny jej zasadności według stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania orzeczenia sądowego. Z treści przywołanego przepisu wynikają dwie przesłanki, które łącznie muszą być spełnione, aby sąd mógł organowi administracji wymierzyć grzywnę. Po pierwsze, organ ten musi pozostawać w bezczynności po wyroku. Po drugie, wymierzenie grzywny jest możliwe po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania prawomocnego wyroku. Jak wynika z akt sprawy, obie te przesłanki zostały spełnione w rozpoznawanej sprawie. Podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 154 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wykonanie wyroku lub załatwienie sprawy po wniesieniu skargi nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania lub oddalenia skargi. Jak wynika z akt sprawy, do dnia wydania orzeczenia w przedmiotowej sprawie, mimo uprzedniego wezwania organu przez skarżących do wykonania prawomocnego wyroku, Prezydent [...] nie rozpoznał wniosku z dnia [...] września 1948 r. o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości. Wobec tego Sąd uznał, że w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione ustawowe przesłanki o których mowa w art. 154 § 1 i 6 powołanej ustawy, a zatem kolejna skarga o wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny jest zasadna. Podkreślić należy, że niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego, czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być w żadnym razie tolerowane lub akceptowane. W szczególności nie można zaakceptować czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które zobowiązane są do jego stosowania. Mając na względzie, że w momencie wniesienia skargi w niniejszej sprawie okres bezczynności organu w zakresie wykonania prawomocnego wyroku wynosił już blisko 2,5 roku, a nadto że bezczynność ta trwa pomimo wcześniejszego dyscyplinowania organu przy zastosowaniu środków opisanych w art. 154 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie budziło wątpliwości Sądu, że konieczne jest wymierzenie Prezydentowi grzywny w wysokości 3000 zł, tj. większej niż przy rozpoznawaniu wcześniejszej skargi w sprawie pod sygn. I SA/Wa 2130/19. Taką wysokość grzywny Sąd, miarkując jej wysokość, uznał za najbardziej obecnie adekwatną, a jednocześnie mieszczącą się w granicach określonych przepisem art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zdaniem Sądu dalsze pozostawanie organu w bezczynności co do wykonania prawomocnego wyroku musiało spotkać się z dotkliwszą sankcją finansową. Powyższa okoliczność rzutowała również na przyznanie skarżącym sumy pieniężnej na podstawie art. 154 § 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w wyższej wysokości, zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze, przy czym Sąd miał na uwadze także funkcję kompensacyjną, jaką ma pełnić dla skarżących przyznanie od organu odpowiedniej sumy pieniężnej w razie niewykonania wyroku przez organ. Nie może bowiem ulegać wątpliwości, że pozostawanie przez organ w bezczynności co do wykonania wyroku podważa zaufanie skarżących do działania administracji publicznej i musi podlegać choćby częściowej rekompensacie. Jak trafnie podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2290/20 (nr 2535588 Legalis), "jednym z czynników mających wpływ na wysokość sumy pieniężnej, związanym ze stopniem poczucia bezsilności strony, jest długość okresu, przez jaki organ nie wykonuje prawomocnego wyroku i wydawanie kolejnych wyroków w trybie art. 154 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi." Nie może ujść z pola widzenia także i to, że sprawa ma za przedmiot istotne z punktu widzenia skarżących rozstrzygnięcie w kwestiach majątkowych, a co za tym idzie bezczynność organu może wywoływać negatywne konsekwencje w tej sferze. Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 154 § 2 powołanej ustawy Sąd ma obowiązek orzec, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie Sądu obecna bezczynność organu, niewątpliwie miała charakter rażącego naruszenia prawa. W tym zakresie najistotniejsze znaczenie miał stopień uchybienia terminowi wyznaczonemu w prawomocnym wyroku na rozpoznanie sprawy, w którym Sąd wyznał organowi konkretny termin do rozstrzygnięcia wniosku złożonego przez skarżących. Należy mieć także na uwadze, że zaniechanie po stronie organu narusza w sposób znaczący przepisy procedury administracyjnej regulujące terminy załatwienia sprawy. Terminy te zostały przekroczone w stopniu całkowicie niewspółmiernym do ich pierwotnej długości, co uzasadnia stwierdzenie, że bezczynność organu w rozpatrywanej sprawie cechowała się rażącym naruszeniem prawa. Sąd wziął także pod uwagę fakt, że jest to już druga grzywna za niewykonanie wyroku tutejszego Sądu, a pierwsza nie spowodowała prawidłowego postępowania organu. W tym zakresie Sąd nie uznaje za należyte usprawiedliwienie bezczynności powołanie się przez Prezydenta m.in. na wysoki stopień skomplikowania sprawy oraz znaczną ilość wniosków oczekujących na rozpoznanie. Okoliczności te są irrelewantne z perspektywy skarżących oraz obowiązku wykonywania przez organ prawomocnych orzeczeń sądowych wydanych w toku kontroli działania administracji publicznej. Związane ze stwierdzoną bezczynnością środki o charakterze dyscyplinującym mają za zadanie m.in. skłonienie organu do takiej organizacji pracy urzędu oraz zatrudnienie odpowiedniej kadry, stosownie do potrzeb związanych z obsługą spraw administracyjnych inicjowanych przez strony. Przyjęcie argumentacji organu stanowiłoby zatem nie tylko przyzwolenie na wadliwą organizację administracji publicznej, ale także pozbawiałoby skarżących możliwości stosowania jakichkolwiek skutecznych instrumentów prawnych wobec tej wadliwości. Również powołanie się przez organ na stan pandemii nie było dostatecznym usprawiedliwieniem dla bezczynności organu w wykonaniu prawomocnego wyroku, jakkolwiek Sąd wziął pod uwagę powołane okoliczności przy określeniu wysokości zastosowanej wobec organu grzywny oraz sumy pieniężnej przyznanej skarżącym. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 154 § 1 i 2 w związku z art. 154 § 6 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów sądowych Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 powołanej ustawy. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 związku z art. 120 powołanej ustawy.