I SA/Wa 801/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Monika Chorzewska-Korczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi K. S. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2008 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania K. S. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...] uznającej świadczenia: zasiłek rodzinny, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka i dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, za nienależnie pobrane – uchyliło zaskarżoną decyzję w części określającej w punkcie 2 termin 30 dni od dnia otrzymania decyzji i orzekło, iż termin zwrotu należnej kwoty wynosi 30 dni od daty otrzymania przez zobowiązaną decyzji organu odwoławczego, w pozostałej części utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny sprawy: Decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...], wydaną w wyniku wznowienia postępowania, Prezydent W. uchylił w całości decyzję z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] zmienioną decyzjami z dnia [...] października 2004 r. nr [...] i z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w sprawie przyznania K. S. zasiłku rodzinnego oraz dodatków z tytułu samotnego wychowywania dziecka i rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci D. i D. G., oraz odmówił przyznania K. S. zasiłku rodzinnego oraz dodatków z tytułu samotnego wychowywania dziecka i rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci D. i D. G. w okresie zasiłkowym 2004/2005. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podało, ze Prezydent W. decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. uznał za świadczenia nienależnie pobrane: – zasiłek rodzinny na rzecz D. i D. G. od dnia 1 stycznia 2004 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami, – dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka na rzecz D. i D. G. od dnia 1 stycznia 2004 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami, – dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na rzecz D. i D. G. od dnia 1 stycznia 2004 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami oraz zobowiązał K. S. do zwrotu kwoty [...] zł nienależnie pobranych świadczeń oraz ustawowych odsetek w wysokości [...] zł łącznie [...] zł w terminie 30 dni od otrzymania decyzji. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła K. S., która wskazała, iż nie wprowadziła świadomie nikogo w błąd, składając wniosek o przyznanie świadczeń. Brat skarżącej złożył bowiem w Centrum Pomocy Rodzinie pisemne oświadczenie, że zrzeka się funkcji rodziny zstępczej i od czerwca 2004 r. została wstrzymana pomoc finansowa dla rodziny zastępczej. Natomiast ani kurator, ani pracownik Centrum Pomocy Rodzinie nie informowali, że fakt ten powinien zostać zgłoszony przez niego w sądzie. Niezależnie od podniesionych przez stronę argumentów, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpoznając odwołanie podzieliło stanowisko zawarte w decyzji Prezydenta W. i powołując się na art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) stwierdziło, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując się na materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie uznało, za bezsporną okoliczność, że w okresie pobierania świadczeń rodzinnych dzieci K. S. przebywały w rodzinie zastępczej (do dnia [...] marca 2006 r.) oraz to, że skarżąca nie powiadomiła niezwłocznie organu pierwszej instancji, a uczyniła to dopiero składając kolejny wniosek na okres zasiłkowy 2006/2007. SKO powołując się na treść art. 25 ust. 1 powołanej ustawy wskazało, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba pobierająca świadczenia rodzinne jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego te świadczenia, o czym skarżąca została pouczona w treści decyzji przyznających świadczenia. Powołując się na treść art. 30 ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. organ uznał, że kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Wniesienie odwołania wstrzymało wykonanie decyzji organu pierwszej instancji. Wobec upływu zakreślonego przez organ pierwszej instancji terminu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń organ drugiej instancji zmienił w tym zakresie zaskarżoną decyzję. SKO podniosło, że organy orzekające w niniejszej sprawie nie mogą wbrew przepisom kierować się trudną sytuacją życiową skarżącej i umorzyć niniejszego postępowania. Jednocześnie organ ten pouczył skarżącą, że może wystąpić do organu pierwszej instancji z prośbą o rozłożenie należności na raty, lub jej częściowe umorzenie. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą złożyła K. S. W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 11 i 7 kpa, z których wynika, że organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, podejmując przy tym wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Skarżąca podniosła, że w okresie od [...] września 2004 r. do [...] sierpnia 2005 r. dzieci faktycznie przebywały pod jej opieką, ponieważ jej brat P. G. stanowiący rodzinę zastępczą złożył w Centrum Pomocy Rodzinie pisemne oświadczenie zrzekając się funkcji rodziny zastępczej. Od czerwca 2004 r. Centrum Pomocy Rodzinie przestało wypłacać P. G. należności na utrzymanie D. i D. G. Skarżąca podniosła, także że nie została poinformowana ani przez kuratora, ani przez pracownika Centrum o tym, że powinna ten fakt zgłosić w sądzie. Skarżąca w żadnym momencie nie pobierała podwójnych świadczeń finansowych na swoje dzieci. Świadczenia rodzinne zaczęła otrzymywać wtedy, gdy zostały wstrzymane świadczenia z tytułu rodziny zastępczej, mimo że prawnie nie została ona rozwiązana. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Przy czym oceny tej dokonuje według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu biorąc pod uwagę cały materiał dokumentacyjny zebrany w toku postępowania administracyjnego znajdujący się w aktach sprawy. Stosownie zaś do treści art. 134 powołanej wyżej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Działając w oparciu o powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż podniesione w niej zarzuty, jak i zarzuty brane pod uwagę z urzędu, okazały się trafne. Kontrola obu zapadłych w sprawie decyzji wykazała, iż naruszają one przepisy prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Kluczowym zagadnieniem w rozpoznawanej sprawie jest kwestia, czy pobrane na mocy decyzji Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...], zmienionej następnie decyzjami z dnia [...] października 2004 r. nr [...] i z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] świadczenia były nienależnymi w rozumieniu przepisu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) i czy zastosowanie tego przepisu było zasadne. Jak bowiem wynika z podstawy prawnej decyzji organu pierwszej instancji przepis ten, jak również art. 7 pkt 2 tej ustawy, miały podstawowe znaczenie dla sprawy. Z treści art. 30 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy wynika, że nienależnie pobrane świadczenia rodzinne to te, które zostały przyznane i wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów, albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę je pobierającą. W świetle zaś art. 7 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone m. in. w rodzinie zastępczej. Organy orzekające w sprawie ustaliły, że decyzja z dnia [...] czerwca 2004 r. i zmieniające ją decyzje z dnia [...] października 2004 r. i z dnia [...] czerwca 2005 r. zapadły na podstawie świadomego wprowadzenia w błąd organu pierwszej instancji przez skarżącą, która nie powiadomiła niezwłocznie organu pierwszej instancji o fakcie przebywania jej dzieci w rodzinie zastępczej od dnia [...] kwietnia 2000 r. do dnia [...] marca 2006 r., a uczyniła to dopiero ubiegając się o przyznanie świadczeń rodzinnych na kolejny okres zasiłkowy 2006/2007. W ocenie sądu z materiału dokumentacyjnego sprawy, wynika, że organy obu instancji bezpodstawnie uznały, iż skarżąca świadomie wprowadziła organy przyznające świadczenia rodzinne w błąd. Zdaniem Sądu organy nie przeprowadziły dokładnej analizy dokumentów znajdujących się w aktach sprawy do czego były zobowiązane, co miało istotny wpływ na jej wynik. Organ pierwszej instancji jak i organ odwoławczy nie zwróciły uwagi, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się pismo (k. 70) [...] Centrum Pomocy Rodzinie z dnia 16 października 2006 r. (a więc znane organowi jeszcze przed wydaniem decyzji pierwszoinstancyjnej) skierowane do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] Dział Świadczeń Rodzinnych. Z treści tego pisma wynika, że P. G. stanowi rodzinę zastępczą dla małoletnich D. i D. G. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla W. z dnia 7 marca 2002 r. oraz otrzymywał pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania wymienionych dzieci w rodzinie zastępczej w okresie od dnia 7 marca 2002 r. do dnia 9 czerwca 2004 r. [...] Centrum Pomocy Rodzinie poinformowało również powyższym pismem Ośrodek Pomocy Społecznej, że z chwilą stwierdzenia, iż P. G. faktycznie nie sprawuje opieki nad dziećmi, które przeszły pod opieką matki biologicznej (po jej powrocie do zdrowia), poinformował Sąd o zmianie sytuacji opiekuńczej małoletnich. To, że Sąd Okręgowy w W. dopiero wyrokiem z dnia 13 marca 2006 r. zwolnił P. G. z funkcji rodziny zastępczej ustanowionej postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. z dnia 11 kwietnia 2000 r. nie może mieć wpływu na sytuację prawną skarżącej faktycznie sprawującej opiekę nad dziećmi D. i D. G. W ocenie Sądu skarżąca nie miała żadnego interesu w tym, aby świadomie wprowadzać w błąd organ niepowiadamiając go, iż dzieci przebywały w rodzinie zastępczej, albowiem jak wynika z treści powyższego pisma [...] Centrum Pomocy Rodzinie P. G. otrzymywał pomoc pieniężną w wysokości [...] zł, miesięcznie a więc w kwocie znacznie wyższej niż przyznane jej świadczenia rodzinne decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. i zmieniającymi ją decyzjami z dnia [...] października 2004 r. i z dnia [...] czerwca 2005 r. Nadto istotnym dla przedmiotowej sprawy jest, iż pomoc pieniężna świadczona dla P. G., jako rodziny zastępczej, wypłacana była tylko do dnia 9 czerwca 2004 r., a zatem faktycznie zaprzestano finansowania rodziny zastępczej przed wydaniem decyzji z dnia [...] czerwca 2004 r. przez Prezydenta W. przyznającej skarżącej świadczenia, których zwrotu jako nienależnie pobranych domaga się organ. Skarżąca zatem nigdy nie pobierała podwójnych świadczeń finansowych, skoro świadczenia rodzinne zaczęła otrzymywać dopiero wówczas, gdy wstrzymane zostały dla P. G. świadczenia z tytułu rodziny zastępczej, mimo iż pod względem prawnym nie została ona rozwiązana. Ponadto organy w żaden sposób nie wykazały, iż skarżąca świadomie wprowadziła je w błąd, a tylko w takim przypadku byłaby podstawa do żądania ich zwrotu jako świadczeń nienależnie pobranych Wobec powyższego Sąd uznał, że decyzje organów obu instancji zapadły z naruszeniem art. 7 pkt 2 i art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a także zasad postępowania administracyjnego, określonych w art. 7, 8, 77 § 1 i art. 80 kpa. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.