I SA/Wa 806/10

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Ł. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 listopada 2010 r. oddalającego skargę J. Ł. na decyzję Ministra Infrastruktury z [...] marca 2010 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oraz w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, wnioskodawczyni podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz ze studiującym, niepracującym synem. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę skarżącej w wysokości 5570 zł brutto miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że uiściła dotychczasowe koszty sądowe, jednakże nie jest w stanie pokryć kosztów wynikających z zaskarżenia wyroku Sądu I instancji, albowiem znalazła się w trudnej sytuacji życiowej spowodowanej powodzią, podczas której zalany został dom, w którym mieszkała. Wszystkie oszczędności wnioskodawczyni przeznaczyła na remont zniszczonego domu (szkody powodziowe szacowane są na kwotę przekraczającą 100.000 zł). Z oświadczenia wynika, że skarżąca spłaca kredyt hipoteczny (miesięczna rata wynosi około 750 zł). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: W świetle art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym postanowieniem z 21 października 2010 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy (w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych), wobec czego, przy kolejnym wniosku strony, do zweryfikowania tego rozstrzygnięcia, wymagane jest stwierdzenie, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy (art. 165 p.p.s.a.). Zakładać ona powinna zmianę sytuacji materialnej strony na niekorzyść, uniemożliwiającą aktualnie ponoszenie przez wnioskodawczynię wymaganych kosztów postępowania. Oceniając wyrażony powyżej warunek zasadności zmiany wydanej wcześniej decyzji procesowej w kontekście przedstawionych we wniosku okoliczności faktycznych, stwierdzić należy, że żądanie wnioskodawczyni nie może zostać uznane za usprawiedliwione. Powyższe jest skutkiem uznania, że wyjaśnienia przedstawione w uzasadnieniu wniosku odnoszące się okoliczności, które miały miejsce po rozpoznaniu poprzedniego wniosku o prawo pomocy nie dowodzą, by w świetle deklarowanych dochodów skarżącej, jej możliwości płatnicze zmieniły się na tyle, iż nie jest ona obiektywnie w stanie wygospodarować środków na pokrycie wymaganych kosztów sądowych. Należy zauważyć, że w sprawie przyznania prawa pomocy zakończonej postanowieniem z 21 października 2010 r. okoliczność poniesienia przez skarżącą strat wynikających z powodzi, jaka miała miejsce w maju i czerwcu 2010 r. (zalanie nieruchomości, podtopienie domu) została wzięta pod uwagę. Nie wynika to tylko z prostego zestawienia dat, w jakim czasie miały miejsce podtopienia i został złożony wniosek (7 października 2010 r.), ale jest skutkiem stwierdzenia, że w wypełnionym formularzu PPF strona wskazała na zwiększenie się jej wydatków związanych z remontem uszkodzonego przez powódź domu i poniesieniem ogólnie "olbrzymich strat". Okoliczności te zostały wziętego pod uwagę w postanowieniu Sądu, niemniej nie doprowadziły do uwzględnienia żądania. W obecnym postępowaniu "szkody powodziowe", posługując się sformułowaniem nowego wniosku, mogą podlegać uwzględnieniu jako jego podstawa faktyczna tylko w ograniczonym zakresie, albowiem w przeciwnym przypadku doszłoby do ponownego rozważenia przesłanek sprawy, odnośnie do których ocena Sądu została już sformułowana w postanowieniu z 21 października 2010 r. Uwzględnieniu podlega to, że koszty osuszania domu oraz jego remontu – jak wyjaśniła strona w uzasadnieniu wniosku - przekroczyły jej oczekiwania. W kontekście tego twierdzenia mieć na uwadze trzeba jednak dwie okoliczności, Po pierwsze, chodzi o czas, jaki upłynął od przytoczonych we wniosku zdarzeń (osiem miesięcy). Niewątpliwie, sytuacja materialna skarżącej mogła być uważana za szczególnie trudną w momencie podtopienia nieruchomości, gdy wymagane było szybkie uruchomienie środków finansowych w celu zabezpieczenia (przeciwdziałania zniszczeniu) budynku i zorganizowanie przeprowadzki. Obecnie, potrzeby finansowe, jeżeli nadal istnieją, to nie mają już one charakteru "nagłego", przez co ich pokrycie może i powinno uwzględniać inne obciążenia, jakie w związku z prowadzonymi sprawami, spoczywają na skarżącej (koszty sądowe). Po drugie, wydatki, jakie skarżąca poczyniła w celu przywrócenia nieruchomości (budynku) do poprzedniego stanu, mogą być przez nią oceniane jako nieoczekiwanie wysokie, niemniej jednak nie jest to argument, który może stanowić samodzielną przesłankę uwzględnienia złożonego wniosku. W złożonych wyjaśnieniach brak jest informacji na temat tego, czy i na ile środki publiczne przeznaczone dla powodzian zostały wykorzystane przez skarżącą oraz czy z innych źródeł (typu ubezpieczenie) otrzymała ona pomoc finansową. Zaznaczona kwestia z oczywistych powodów nie zmienia oceny co do tego, że strona została poszkodowana finansowo przez skutki powodzi, wskazuje jednak, że nie można zakładać, że pogorszenie sytuacji majątkowej w każdym przypadku prowadzi do traktowania osoby poszkodowanej przez powódź za osobę znajdującą się w stanie ubóstwa, a co za tym idzie musi automatycznie stanowić o niemożności uiszczenia przez nią kosztów sądowych. Dochody skarżącej, jeżeli oceniać je przez pryzmat funkcji instytucji, w ramach której podlegają one ocenie, są wysokie (wyższe niż przeciętne), mają charakter stały i w okresie ostatnich miesięcy nie uległy zmniejszeniu. Niewątpliwie, muszą one stanowić źródło pokrycia wydatków stanowiących koszty utrzymania i odbudowy (remontu) domu. Uwzględnić jednakże trzeba wymóg gospodarowania środkami finansowymi przez stronę w sposób oszczędny, zakładający nienadawanie nadmiernego priorytetu wydatkom o charakterze prywatnym przed wydatkami na cele publiczne (typu koszty sądowe). Stanowisko, zgodnie z którym nieuzasadnione jest uznawanie w warunkach rozważanej sprawy, że zgłoszone żądanie przyznania prawa pomocy wynika z faktycznego braku po stronie wnioskodawczyni środków utrzymania i realnej niemożności samodzielnego wywiązania się z obowiązku pokrycia kosztów wpisu od skargi kasacyjnej (kwota 750 zł), wspiera posługiwanie się przez stronę we wniosku twierdzeniami wskazującymi na poniesione wydatki, bez przybliżenia jednak szczegółów obrazujących ich koszt, jak i dowodzących sam fakt ich dokonania (np. ogólnie wskazywana potrzeba zorganizowania życia wraz z synem w innym miejscu). Zauważyć trzeba, że poniesienie przez stronę w postępowaniu sądowym znaczących wydatków (koszt skargi – 1500 zł, koszty porad prawnych, koszty reprezentacji) nie jest okolicznością wspierającą zgłoszone żądanie. Okoliczności tej przypisać trzeba bowiem przeciwne znaczenie, sprowadzające się do potwierdzenia, że nawet w czasie, gdy konieczne było ponoszenie wydatków szczególnych wynikających z poczynienia przez powódź szkód w majątku skarżącej, strona dysponowała oszczędnościami (wolnymi środkami), które mogła przeznaczyć na zasięgnięcie odpłatnych porad prawnych i korzystanie z reprezentacji przez fachowego pełnomocnika. Funkcją instytucji prawa pomocy jest udzielenie stronie uczestniczącej w postępowaniu przed sądem administracyjnym pomocy finansowej z uwagi na nieposiadanie przez nią wystarczających środków własnych do prowadzenia sprawy. Z uwagi na to, że przyznawane środki są rodzajem dofinansowania z budżetu państwa, zwolnienie powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na uiszczenie kosztów sądowych jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W rozpoznawanej sprawie ustalenia nie doprowadziły do przyjęcia tego rodzaju oceny, wobec czego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7, orzeczono jak w sentencji postanowienia.