I SA/Wa 810/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Lenart WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Emilia Rutkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. nakazuje wypłacić z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. D. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania B. B., utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] w W., zwanego dalej "OPS [...]", z dnia [...] grudnia 2004r. nr [...] o przyznaniu B. B. świadczenia z pomocy społecznej w formie gorących posiłków w okresie od [...] stycznia 2005 r. do [...] czerwca 2005 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że B. B. złożył wniosek o przyznanie pomocy w formie bezpłatnych posiłków oraz pomocy na zakup leków. Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2004r. OPS [...] przyznał B. B. świadczenie z pomocy społecznej w formie gorącego posiłku w okresie od [...] stycznia 2005 r. do [...] czerwca 2005 r. Zasiłek celowy na zakup leków przyznano odrębną decyzją. Od decyzji z dnia [...] grudnia 2004 r. B. B. odwołał się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] podnosząc, że wartość przyznanych talonów nie wystarcza na odpowiedni posiłek w tym barze. Dzienną stawkę lepiej można byłoby wykorzystać na tzw. "wsad do kotła", czyli na zakup surowców spożywczych, tym bardziej że skarżący sam jest w stanie przygotowywać sobie posiłki stosowne do diety, którą musi zachować ze względu na stan zdrowia. Ponadto nie otrzymał pomocy na pokrycie kosztów codziennych przejazdów do baru, które wynoszą dziennie 4,80 zł. W ocenie odwołującego się, przyznana mu pomoc jest więc tylko marnotrawieniem pieniędzy. Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wzięło pod uwagę, że zgodnie z art. 48 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) pomoc doraźna albo okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Z akt sprawy wynika, że B. B. mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe sam. Jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w urzędzie pracy od 1990 r. i nie posiadającą dochodów. Korzysta z pomocy społecznej od 1996 roku. Pomoc w formie gorących posiłków w okresie od [...] stycznia 2005 r. do [...] czerwca 2005 r. przyznano zgodnie z wnioskiem. Pomoc taka nie zostałaby przyznana bez prośby zainteresowanego. Wobec tego niezadowolenie odwołującego się jest niezrozumiałe, zaś decyzja organu pierwszej instancji jest zgodna ze stanem faktycznym i nie narusza obowiązującego prawa. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] B. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W ocenie skarżącego zaskarżona decyzja jest niezgodna z art. 48 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Pomoc w postaci posiłków została mu narzucona przez pracownika socjalnego, na co skarżący przystał. Jednak pomocy na dojazdy nie otrzymał i drogę do baru (ok. [...] km.) musi pokonywać pieszo. Ceny w barze - i tak wysokie - wzrosły, przez co zmniejszono stawkę obiadową. Środki na taką pomoc są więc marnotrawione. OPS przyznał pomoc w niestosownej formie, mimo iż zna sytuację skarżącego i wie, że wymaga on leczenia i stosownej diety. W piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2005 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony w ramach pomocy prawnej podniósł zarzut naruszenia art. 7, 9, 77, i 80 kpa wskutek nieuwzględnienia przez organ odwoławczy, że B. B. w odwołaniu od decyzji OPS wnosił o zmianę formy przyznanej mu pomocy na zasiłek celowy w formie gotówki na zakup żywności. Organ naruszył art. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej stanowiący, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających przyznanie pomocy. B. B. jest osobą schorowaną, starszą, ale nie nieporadną czy niezdolną do prowadzenia własnego gospodarstwa domowego, a tym samym do przygotowywania sobie posiłków. Przyznając pomoc organy nie wzięły pod uwagę konieczności dojeżdżania do baru i związanych z tym dodatkowych kosztów w postaci opłat za przejazdy. Skarżący w chwili przyznania mu pomocy mógł nie wiedzieć, z jakimi dodatkowymi kosztami wiąże się taki rodzaj pomocy i w jakich cenach będą one kalkulowane. Postępowanie organów jest sprzeczne z podstawową zasadą, iż obowiązkiem pracownika socjalnego jest pomoc w rozwiązywaniu trudności życiowych klienta. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Przede wszystkim należy podkreślić, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zakłada to zatem aktywny udział organu pomocy społecznej w pokonywaniu trudności materialnych i życiowych przez podopiecznych, stosownie do ich sytuacji życiowej i materialnej. Zgodnie z art. art. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej rodzaj, forma i rozmiar przyznanego świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających przyznanie pomocy. Z przedstawionych akt sprawy wynika, że B. B. jest bezrobotnym zarejestrowanym w urzędzie pracy, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Jest osobą samotną ponad [...] letnią, nie posiadającą dochodów. Mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe sam. Z zaświadczenia lekarskiego wynika, że leczy się na [...] i wymaga wykupywania leków. Korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. W dniu [...] grudnia 2004 r. B. B. złożył podpis na formularzu wniosku o pomoc, w którego treści wpisano "Przedmiot sprawy: - pomoc w formie bezpłatnych obiadów w Barze "[...]"; – na zakup leków". Treść wniosku była jednoznaczna. Fakt, że formularz wniosku został wypełniony nie przez skarżącego, a przez pracownika socjalnego, nie daje podstaw do twierdzenia, że wola wnioskodawcy była odmienna niż treść wniosku. Wniosek bowiem skarżący podpisał własnoręcznie. Niemniej jednak należy zwrócić uwagę, że korzystając z możliwości ponownego rozpatrzenia sprawy, jaką daje dwuinstancyjne postępowanie, skarżący zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] o zmianę decyzji wydanej przez OPS. Zważyć trzeba, iż istotą postępowania odwoławczego jest rozpoznanie sprawy w jej całokształcie. Niezbędnym wymogiem merytorycznego orzekania przez organ drugiej instancji jest wszechstronne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy (art. 7 i 77 § 1 kpa). Organ odwoławczy ma przy tym obowiązek ustosunkować się do okoliczności podniesionych w odwołaniu. Rozpoznając odwołanie B. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] ograniczyło zakres postępowania odwoławczego do stwierdzenia, że pomoc została skarżącemu przyznana zgodnie z wnioskiem i że decyzja OPS jest zgodna ze stanem faktycznym i nie narusza prawa. Rozstrzygnięcie to nie spełnia wymogów, o których wyżej mowa. Kolegium w ogóle nie ustaliło, co jest istotą zarzutów podniesionych w odwołaniu. Cytując treść art. 48 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, iż pomoc w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić, Kolegium nie wyciągnęło z tej treści żadnych wniosków. A przecież skarżący wyraźnie stwierdził w odwołaniu, że jest w stanie przygotowywać sobie posiłki. Oznacza to nie tylko powierzchowne, sprzeczne z art. 7 kpa działanie organu, ale także niewłaściwe zastosowanie powołanej wyżej normy prawa materialnego - art. 48 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium w ogóle nie ustosunkowało się do zawartego w odwołaniu żądania zmiany decyzji podjętej przez OPS. Tymczasem do oceny przez organ odwoławczy pozostawało, czy z punktu widzenia sytuacji życiowej i materialnej skarżącego bardziej stosownym było udzielenie mu pomocy w formie zasiłku celowego na zakup produktów żywnościowych, aniżeli wydatkowanie środków na zakup talonów na posiłki w barze znacznie odległym od miejsca zamieszkania skarżącego, co pociągało za sobą wydatki na codzienne dojazdy do miejsca wydawania posiłków. Niewyjaśnienie przez OPS tej okoliczności przed podjęciem decyzji dawało Kolegium podstawę do jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Stwarzało to możliwość ustalenia rzeczywistych potrzeb skarżącego, stosownie do wymagań art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. W sytuacji, gdy skarżący kwestionując formę udzielonej mu pomocy wskazywał na marnotrawienie w ten sposób środków przeznaczonych na pomoc społeczną, organ odwoławczy nie mógł utrzymać w mocy zaskarżonej decyzji bez naruszenia wyrażonej w art. 7 kpa zasady uwzględniania interesu społecznego oraz słusznego interesu strony. W tym stanie rzeczy należało uznać, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] dopuściło się naruszenia prawa materialnego – art. 48 ust. 4 w związku z art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, jak również przepisów o postępowaniu administracyjnym – art. 7 i 77 § 1 kpa, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O wynagrodzeniu adwokata wyznaczonego w ramach przyznanej skarżącemu pomocy prawnej orzeczono stosownie do art. 250 powołanej ustawy.