I SA/Wa 814/17

Starszy referendarz sądowy - Justyna Wtulich - Gruszczyńska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania i wypłaty zasiłku stałego postanawia I. odmówić M. S. prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, II. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 19 października 2017 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynął formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym M. S., zwany dalej wnioskodawcą wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Wnioskodawca oświadczył, że oprócz mieszkania o powierzchni [...] m ² nie posiada innych nieruchomości, domu, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł. Oznajmił, że nie osiąga dochodu i nie przysługuje mu emerytura, renta, ani jakikolwiek zasiłek. Oświadczył ponadto, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje : Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zgodnie z treścią art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej (a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie) nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Ze względu na ustawowe zwolnienie wnioskodawcy, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie zbędne stało się rozpoznawanie wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do art. 249 a P.p.s.a. jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Z tego względu, umorzono postępowanie w zakresie wniosku wnioskodawcy o zwolnienie od kosztów sądowych. Oceniając natomiast, czy w sprawie zachodzą ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu stwierdzono, że wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. Występując z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wskazał co prawda, że jest osobą ubogą oraz że nie przysługuje mu emerytura, renta, ani jakikolwiek zasiłek. Zauważyć jednak należy, że z dołączonych do akt sprawy ze sprawy o sygn. akt I SA/Wa 147/17 zaświadczeń Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 października 2017 r. oraz z dnia 10 października 2017 r., jednoznacznie wynika, że wnioskodawca jest uprawniony do świadczenia rentowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uprawnienie do renty z tytułu niezdolności do pracy wnioskodawca nabył w 1998 r. na stałe, jednakże świadczenie od daty przyznania jest zawieszone z powodu odmowy przyjęcia. Od marca 2017 r. wysokość świadczenia wynosi [...] zł brutto. Z urzędu wiadome jest, że zgromadzone (niepobrane) świadczenie przekracza kwotę [...] zł. Istotne przy tym jest, że wnioskodawca jest świadomy, iż została przyznana mu renta z tytułu niezdolności do pracy. Ponadto, z akt sprawy o sygn. akt I SA/Wa 1311/15 wynika, że wnioskodawca w dniu 15 czerwca 2012 r. osiągnął wiek emerytalny, jednak pomimo informacji o przysługującym mu prawie do emerytury nie złożył wniosku o przyznanie emerytury. O przysługującym prawie do emerytury wnioskodawca był wielokrotnie powiadamiany przez Ośrodek Pomocy Społecznej [...]. Okoliczność, że wnioskodawca nie pobiera należnego mu świadczenia jest zatem wyborem osoby uprawnionej. Nie zmienia to jednak faktu, że uprawnienie takie wnioskodawca posiada. W świetle powyższego nie można uznać, że M. S. jest osobą pozbawioną środków do życia oraz że nie jest w stanie – bez uszczerbku utrzymania koniecznego - ponieść kosztów ustanowienia adwokata. Jak wskazano instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć zaś zastosowanie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. M. S. z własnej woli nie odbiera przysługującego mu świadczenia rentowego, jak również nie złożył stosownego wniosku o przyznanie mu emerytury, pomimo kilkukrotnego poinformowania go o osiągnięciu wieku emerytalnego i możliwości złożenia takiego wniosku przez Ośrodek Pomocy Społecznej. Nie można zatem przyjąć, że wnioskodawca znajduje się w obecnej sytuacji materialnej z przyczyn od siebie niezależnych. Nie istnieją bowiem jakiekolwiek obiektywne przeszkody uniemożliwiające odebranie należnego mu świadczenia z tytułu renty. Nie istnieją także żadne przeszkody uniemożliwiające wnioskodawcy złożenie stosownego wniosku o przyznanie emerytury, co niewątpliwie wpłynęłoby korzystnie na poprawę jego sytuacji finansowej. Instytucja prawa pomocy nie może mieć zastosowania wobec osób, które – jak wnioskodawca - świadomie i celowo nie przyjmują przysługujących im świadczeń pieniężnych. Sytuacji skarżącego – uprawnionego do odebrania świadczenia w tak znacznej wysokości - nie można utożsamiać z sytuacją majątkową osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. Przyznanie prawa pomocy w takiej sytuacji stanowiłoby w istocie niczym nieuzasadnione przeniesienie na budżet państwa negatywnych skutków decyzji wnioskodawcy o niepodejmowaniu przysługującego mu świadczenia pieniężnego. Mając na uwadze powyższe okoliczności stwierdzić należy, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W tej sytuacji w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.